سیالات حفاری

معماری فرهنگ قوم لر حفاری وسیالات حفاری تمدن لرستان

 
قدیمی ترین آثار معماری ایران

اولین دولتی که در فلات ایران بوجود آمده است دولت « عیلامیان » است . تشکیل دولت و تمدن عیلام حدودا" به بیش از هزار سال پیش بازمی گردد . در این حال اقوام بیابان گرد آریایی مهاجرت خود را به ایران ادامه می دهند . جایگاه اولین قوم آریایی در منطقه قفقاز فعلی قرار داشته است که بعلت سرد شدن بیش از حد آب و هوای آن جا ناچار ، موطن خود را ترک می کنند . مهاجرت آریایی ها حدودا" از چهار هزار سال پیش شروع می شود و بتدریج ادامه پیدا می کند تا در نقاط مختلف ایران ساکن می گردند . اینها با آموختن راه و رسم زندگی شهر نشینی از ساکنین بومی فلات ایران ( که حدودا" از هفده هزار سال پیش در ایران زندگی می کرده اند ) کم کم سنت های بیابان گردی و چادر نشینی را فراموش کرده و در ایران ماندگار می شوند . قوم آریایی که خود از شاخه های متعددی تشکیل شده است در حدود 2500 سال پیش با ایجاد دولت ماد و سپس هخامنشی ، تمدن های عیلام و بین النهرین ( بین دجله و فرات ) را از بین می برند . لازم به توضیح است که اولین دولت های جهان در حدود 5000 سال پیش در منطقه بین النهرین بوجود می آیند که به ترتیب عبارتند از : دولت سومر ، دولت آکد ، دولت بابل ، دولت آشور . در قلمرو این دولت ها تمدن به رشد قابل توجهی می رسد و همین نکته باعث تقویت فرهنگ در بین این تمدن ها شده است .

عیلام یا آلام به معنی کوهستان می باشد و ظاهرا" بابلی ها این نام را به سرزمین مرتفعی که در شرق بابل بود داده بودند . تمدن عیلام شامل نواحی خوزستان ، لرستان ، پشت کوه و کوه های بختیاری می شد . در ابتدا ظروف سفالی به شیوه ای جدید یعنی به تعداد زیاد و بدون تزئینات نقاشی و اکثرا" با نقش های ساده ساخته می شوند . شوش از مراکز مهم شهری تمدن عیلام به حساب می آمد و بعدها که به عنوان پایتخت انتخاب شد ، شهرتی در جهان آن روز پیدا کرد . بدنبال حفاری های شوش و همچنین هفت تپه خوزستان تعدادی پیکره و لوحه بدست آمده است که نشانه هنر مجسمه سازی نزد عیلامیان است.

مطلب بسیار مهم در آثار هنری دوران باستان این است که این آثار جنبه هنری صرف نداشته اند و بیشتر در ساخت وسایل اولیه و مهم زندگی مثل ظروف سفالی و فلزی و ... بکار برده می شوند و یا اینکه در رابطه با اعتقادات مذهبی و یا گاهی بدستور حکام وقت بوجود می آیند . ( مثل مجسمه های گوناگون مذهبی و یا تصاویر پادشاهان ، بصورت نقش برجسته سنگی و ... ) یکی از مهمترین اثار عیلامی ها زیگورات عیلامی چغازنبیل است که در زیر توضیح داده می شود .

زیگورات عیلامی چغازنبیل

 

 

 

 

 

 

چنین به نظر می رسد که مردمان شرق زمین از ابتدا کوه ها و بلندی ها را نشانه هایی از قدرت های ماوراء طبیعت می دانستند و آن ها را ستایش می کرده اند . زیگورات ها که ساختمانهایی بزرگ و حجیم بوده اند و از نظر شکل ظاهر شباهتی با عناصر طبیعی مورد ستایش مردم داشته اند ممکن است که به این دلیل چنین شکلی بخود گرفته باشند . زیگورات ها یعنی ساختمان هایی که جهت برگزاری آئین های رسمی و مهم مذهبی ساخته شده باشند . در واقع زیگورات یک عبادتگاه عمده و اصلی و بزرگ می باشد که علاوه بر عملکردهای مذهبی ، مورد استفاده جهت مطالعات ستاره شناسی و نجوم نیز بوده است . بدین منظور معمولا" بالاترین طبقه زیگورات که بر اطراف مسلط بوده مورد استفاده قرار می گرفته است.

زیگورات چغازنبیل یکی از مهم ترین و بزرگترین زیگورات های جهان باستان به حساب می آید که در سال 1250 قبل از میلاد به دستور « آنتاش گال » فرمانروای عیلام ساخته شد . این زیگورات برجای زیگورات قبلی بنا شد و از تخریب بنای قدیمی مصالح مورد نیاز جهت ساختن دو طبقه اول زیگورات چغازنبیل بدست آمد . زیگورات چغازنبیل در 5 طبقه ساخته شده بود که هر طبقه مشرف به طبقه قبل خود بوده است . پلان این ساختمان بشکل 5 مربع متحدالمرکز می باشد . مصالح ساختمانی مورد استفاده بیشتر آجر پخته لعابدار جهت تزئین نمای ساختمان و آجر معمولی بدون لعاب جهت ساختن جرزها می باشند . نحوه قرار گیری پله ها در این ساختمان به گونه ای بوده است که برای رسیدن به آخرین طبقه می بایست یک دور کامل ساختمان طواف شود ( گردش 360 درجه ) . بطور کلی ساختمان های مذهبی به گونه ای ساخته می شدند که شکل ظاهری آنها نشان دهنده جدایی از زمین و خاک ( دل کندن از زندگی این جهان ) و رسیدن به تعالی و توجه به جهان دومی است که در تمام مذاهب و مسالک مورد اعتقاد پیروان آنهاست . اگر به ساختمان چغازنبیل دقت کنیم دقیقا" متوجه این مقصود می شویم . شکل ظاهری این ساختمان به گونه ای است که هر چه بالاتر می رود کوچک تر و بسته تر می شود و بطور تجریدی این ساختمان فلشی است بطرف آسمان ( جهان غیر مادی و خالی از روابط این جهانی انسانها ) . اگر به اهرام ثلاثه مصر نیز دقت کنیم دقیقا" متوجه همین مطلب می شویم . از هر طرف که به چغازنبیل و یا اهرام ثلاثه باستان نگاه کنیم ، شکل ساختمان توجه ما را بطرف بالا جلب می کند و از زمین و خاک دور نگه می دارد . در مساجد ایرانی این نقش مهم را گنبدها و گلدسته ها بازی می کنند . در مقبره کورش در پاسارگاد شکل سقف شیب دار ساختمان و احداث ساختمان بروی طبقات ( پله ها ) مشرف بهم سنگی این وظیفه مهم را به عهده دارند و ... . بهر حال در داخل زیگورات چغازنبیل قوس ها ، آبروها و تونل هایی قرار داشته است . انواع قوس های ایرانی که خیلی ها معتقد بودند متعلق به معماری بعد از اسلام ایران است ( قوس های جناغی و کلیل و ... ) در این ساختمان مشاهده می شود در این ساختمان موزائیک هایی از عاج و درب های چوبی نیز بکار رفته بوده است . علاوه بر زیگورات چغازنبیل که در هفت تپه خوزستان واقع است آثار 3 قصر دیگر متعلق به بیش از هزار سال قبل از میلاد نیز در آن منطقه بدست آمده است . ساختمان های عیلامی دارای سقف چوبی و پلان مربع و یا مستطیل و شامل بیش از یک اشکوب ( طبقه ) بوده اند و ستونهای آن ها از آجر ساخته می شده است . لازم به توضیح است که اولین قومی که زیگوراتها را ابداع کردند « سومری ها » می باشند که اولین زیگوراتهای سومری در حدود 2200 سال قبل از میلاد ساخته شده اند .