سیالات حفاری

معماری فرهنگ قوم لر حفاری وسیالات حفاری تمدن لرستان

 
پمپهای گریز از مرکز
نویسنده : - ساعت ۱٢:٢٤ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٥/۱
 

اصول کار کردن پمپھای گریز از مرکز

اصول کار کردن انواع پمپهای گریز از مرکز بر مبنای "گریز از مرک ز "

است و بنا به تعریف نیری گریز از مرکز نیروئی است که در اجسام دوا ر

که مسیر حرکتی آنها همانند یک دایره است بوجود می آید و می کوشد

که جسم گردانده را از مسیر حرکتی بطرف محیط دایره سوق ده د . در

خصوص پمپهای گریز از مر کز موقعی که عضو گردنده با سرعت مایع ر ا

در داخل فقسه بچرخاند نیروی گریز از مرکز مایع را از مرکز عضو گردنده

بطرف دریچۀ خروجی پمپ و به خارج هدایت می کن  د . خلایی ک ه

بدینوسیله بوجود می آید باعث میشود که فشار جو مایع را به داخل پمپ

براند . این عمل تا مادامی که چرخش پروانه پمپ ادام ه دارد و مایع د ر

منبع موجود باشد ادامه خواهد داشت .

بنابراین در پمپهای گریز از مرکز بعلت بوجود آمدن خلاء در داخل پمپ و

فشار جو در خارج مایع از دریچه مایع از دریچه داخلی به مرکز پروان ه

هدایت و به وسیله آن به چرخش در می آید .

چرخیدن مایع باعث بوجود آمدن نیروی گریز از مرکز شده و نتیجتاً مایع

بطرف محیط پروانه هدایت و با سرعت و فشار قابل ملاحظه ای از قفس ه

پمپ که بتدریج وسیع تر شده است بوسیله خط لوله خروجی به نقط  ه

مورد لزوم رانده می شود .

پمپھای گریز از مرکز متداول در صنعت حفاری

پمپهای گریز از مرکز بعلت سادگی ساختمان ، ارزانی قیمت و قابلیت کار د ر

شرایط گوناگون متداول ترین پمپها بشمار می روند .

می باشند . ( Mission ) اکثر پمپهای گریز از مرکز صنعت حفاری از نوع میشن

به دو گروه تقسیم می شوند: ( shaft ) این پمپها با توجه به اندازة قطر محور

١-گروه اول

پمپهای میشن با قطرمحور 8

معروفند . ( S-PEDESTAL ) 1 1 اینچ که به پمپ

٢-گروه دوم

پمپهای میشن با قطرمحور 8

معروفند . ( W-PEDESTAL ) 17 اینچ که به پمپ

- پمپهای با قطر محور 8

1 1 در انواع زیر ساخته می شود.

-1 نوع 2

2× -3 1 نوع 3 ×1 1

2 × -2 نوع 2

3× -4 1 1 نوع 4

- پمپهای با قطر محور 8

17 در انواع زیر ساخته می شوند.

5× -4 2 نوع 6 × -1 نوع 3

6× -5 3 نوع 8 × -2 نوع 4

4× -3 نوع 5

که عدد ا  ول نشانگر قطر داخلی لوله خروج ی و عدد دو م ( سمت راس ت )

نشانگر قطر لین مکش می باشد . ک ه بر حسب اینچ بیان گردیده است و بعنوا ن

3 پمپ است که × مثال پمپ 4

- قطر لین خروجی 3 اینچ

- قطر لین ورودی 4 اینچ می باشد .

 

نیز بیان می گردد که C یا R معمولاً همراه با نوع پمپ از نظر قطر لوله ها حرف

مخالف )و ) Counter Clock Wise Rotation این حروف مخفف

در جهت ) بوده یعنی جهت چرخش عقربه ساعت )Clock Wise Rotation

و مخالف جهت حرکت عقربه ساعت مشخص می گردد .

در بعضی از موارد علاوه بر مشخص نمودن قطر شیپوره ورودی و خروجی و جهت

چرخش از عدد دیگری استفاده می شود که آن عدد مشخص کننده نوع شف ت

پمپ یا قطر پروانه می باشد.

5×6 R 2 مشخص کننده : یا 17 ×3 R بعنوان مثال پمپ : 11

-1 عدد 2 قطر لین خروجی

-2 عدد 3 قطر لین ورودی

مشخص کننده جهت ( موافق عقربه ساعت ) R -3 حرف

-4 عدد 11 قطر محور یعنی 8

1 1 می باشد ( یا ( 17 ) که می شود 8

( 17

 

 

پمپھای میشن از نظر تقسیم بندی

الف) از نظر طرح قفسه : دارای قفسۀ حلزونی می باشد .

ب ) از نظر طرح پروانه : پروانه نیمه باز است .

ج ) از نظر وصول مایع : تک مدخلی است .

د ) از نظر طرح جریان مایع بوسیلۀ پره ها : جریان شعاعی است .

ه ) از نظر نوع حرکت : حرکت محوری شفت توسط یاتاقانهای ساچمه

ای کنترل می شود .

ل ) از نظر تعداد مراحل : یک مرحله می باشد .

برای بدست آوردن قطر پروانه چنین عمل می کنیم :

2 ×2 S بطور مثال : 44

1 1

4+4 = -1 عدد اول سمت چپ باضافه 8 4

-2 عدد دوم با بعدی صورت کسری از 8

1

-3 حاصل جمع عدد اول را مقابل کسر قرار می دهیم 8

4

مانند 4

- 8 1 8

8 4

 

پمپ گریز از مرکز میشن

کاربرد پمپھای میشن در صنعت حفاری

- بطور کلی چهار اندازه مختلف پمپ گریز از مرکز در صنعت حفاری مو ر د

استفاده قرار می گیرد که عبارتند از :

2 ×2 S 1) پمپ متوسط معمولی ( 44

( 1 1 8

1 1 S.PEDESTAL =

8 ( 2×3W 2) پمپ بزرگ معمولی ( 90

W.PEDESTAL = 17

( 5×6W 3) پمپ متوسط عملیاتی ( 80

( 6 ×8W 4) پمپ بزرگ عملیاتی ( 80

2× 2 s پمپ های متوسط معمولی ( 44

(1 1

این پمپها مستقیماً بوسیلۀ الکتروموتور و یا غیر مستقیم توسط تسمه بحرکت د ر

( GPM ) فشار و 120 گا لن در دقیق ه (P.S.I ) می آیند و قادر به تولید 65 پام

حجم می باشند .

( 2×3 W پمپهای بزرگ معمولی ( 90

این پمپها در صنعت حفاری موارد استفاده زیادی دارند و مقدار مایع و فشاریک ه

PSI تولید می کنند از نوع متوسط معمولی بیشتر است این پمپها می توانند 100

فشار و مقدار 350 گالن حجم مایع را تولید نمایند . از این پمپها جهت خنک کاری

سیستم ترمز مکانیکی و برقی و دراوکس و شستشو دستگاه حفاری استفاده م ی

شود .

( 5×6W پمپهای متوسط عملیاتی ( 80

از این پمپها برای سوپر شارژر کردن ( تغذیه ) پمپهای گل حفاری در شرای ط

فشار تولید نمایند. PSI معمولی عملیاتی حفاری استفاده می گردد و قادرند تا 35

ضمناً این نوع پمپها دارای پروانه شفت مخصوصی می باشند.7

( 6×8W پمپهای بزرگ عملیاتی ( 80

این پمپها در تغذیه پمپهای گل حفاری تا 16 اینچ استروک پمپهای متناوب سهم

مایع را در دقیقه جابه جا و فشاری GPM بسزایی دارند . می توانند مقدار 1000

را تولید نمایند . PSI معادل 75

اگر در تغذیه پمپهای گل حفاری از پمپهای بزرگ عملیاتی استفاده نگردد . لاینر

پمپ گل به مقدار کافی از گل حفاری پر نخواهد شد و در نتیجه پیستون در رفت و

برگشت با ضربه های غیر نمادی مواجه می شود که تشدید و استمرار این ضربا ت

باعث ایجاد خسارت به قسمتهای مختلف پمپ از جمله قسمت مای ع

می شود ولی استفاده POWER END و قسمت تولید محرک FLUID END

از پمپهای تغذیه باعث تقلیل این ضربات خواهد شد و راندمان پمپ گل را ب ا لا

خواهد برد .

بطور کلی پمپهای تغذیه جهت استفاده پم پهای کل سه راده تک عمله بکار م ی

روند و پمپهای اویل ول 2 راده نیازی به سوپر شارژر ندارند.

اجزاء تشکیل دھنده پمپ گریز از مرکز میشن

1) پوسته

2) پروانه

3)یاتاقان

4) صفحۀ سایش

5)محور

6) آب بنده کننده ( پکینگها )

CASING 1)پوسته

پوسته این پمپ دو تکه و بشکل حلزونی می باشد ، حلزونی شکل بودن این پوست

وظایف مهمی انجام می دهد که بشرح زیر می باشد.

الف – باعث تقلیل حرکت مارپیچی جریان مایع می شود .

ب- جلوگیری از خلاءزایی در پمپ می کند .

ج- بحداقل رساندن قطع جریان مایع به درون پمپ .

د – جلوگیری از ازدیاد بار بروی یا تاقانها .

ه – جلوگیری از خمش و پیچش در محور .

حرکت مارپیچی جریان مایع و خلاء بیش از حد باعث قطع جریان مایع بدرو ن

پمپ می شود و همچنین باعث وارد شدن خسارت به قسمتهای مختلف پمپ می

گردد.

دو تکه بودن پوسته یکی دیگر از محاسن این پمپ می باشد چنانچ ه در حین کا ر

دچار اشکال شود که نیازبه تعمیر داشه باشد بلافاصله با باز کردن پیچهای اطراف با

قسمت بدنه از سمت خروجی آن می توان جدا کرد و اگر در دستگاه حفاری پمپ

سالم موجود باشد جایگزین آن نمود و دیگر نیازی به باز کردن یا تغییری د ر

سیستم لوله کشی دستگاه نیست . مزایای این بدنه عبارتند از :

اولاً لین رانش آن در قسمت بالای پوسته قرار گرفته و آب یا گل حفاری مستقیماً

به سمت بالا رانده می شود . ثانیاً به علت ارتفاع لین رانش پمپ بطور خودکار هوا

گیری می شود در شکل پوسته این پمپ نشان داده شده است .

IMPELLER 2)پروانه

انتخاب نوع پروانه در باز دهی پمپ سهم بسزایی دارد پروانه ایکه در پمپهای گریز

از مرکز صنعت حفاری مورد استفاده قرار می گیرد از نوع نیمه باز است .

طرز قرار گرفتن پروانه بروی شفت در اندازه مختلف متفاوتن د . در بعضی از ای ن

پمپها پروانه روی محور بوسیله مهره و خار نصب و در بعضی دیگر از پمپها بوسیله

پرس کاری پروانه بروی محور محکم می شود.

BEARING 3)یاتاقانها

در دو انتهای محور پمپها دو عدد یا تاقان وجود دارد که از نوع بال بیرینگ هستند

و قادر به تحمل نیروهای محوری و شعاعی محوری می باشند این نوع یاتاقانها از دو

اداره آموزش و تجهیز نیروی انسانی آموزش برق و مکانیک

10

قسمت داخلی و خارجی تشک یل شده است که قسمت خارجی آن در بدنه پم پ

تعبیر میشود و در حین گردش محور فقط قسمت داخلی آن میچرخد بال بیرینگ

های این پمپ یک ردیف می باشند . همینطور که در شکل مشاهده می کنی د

بال برینگها در شیار عمیقی که برای نگهداری ساچمه می باشد قرار دارند و ابعا د

آنها بزرگتر انتخاب شده است تا بتواند فشارهای شعاعی و محوری را بخوبی تحمل

کند .

روانکاری این یاتاقانها به دو صورت امکان پذیر است :

-1 استفاده از روغن دنده

-2 استفاده از گریس

WEAR PLATE 4) صفحه سایش

صفحه ای است که بدنه پمپ را از مواد پمپ شده و بعضی از مایعاتی که حال ت

خورندگی دارند محافظت می نماید .

در پشت این صفحه یک بر آمدگی وجود دار د که در سوراخ بدنه پمپ جا ی

میگیرد.

در شکل زیر این صفحه نشان داده شده است .

PUMP SHAFT 5) محور پمپ

میله است که قسمتهای متحرک روی ان قرار گرفته است و از یک طرف به پروانه و

از طرف دیگر به محور الکترو موتور بوسیله فلنج یا کوپلینگ و یا پولی وصل م ی

گیرد و جنس محور پمپ با توجه به نوع مایعات پمپ شوند. تغییر می یابد بعنوان

مثال ممکن است از جنس پدن ، فولاد سخت ، برنز ، آلیاژ آلمینوم ب ر نز ، فولا د

کربن دار ، زنگ نزن باشد .

چنانچه در پمپی بنابر ضرورت از محوری که جنس آن از فولاد سخت می باش  د

استفاده گردد . در قسمتی که پکینگها روی آن قرار می گیرند معمولاً آلیاژ کر م

میزنند.

PACKING 6) آب بند کننده ها

آب بند کننده ها قطعاتی هستند که اغلب جنس آنها از جنس محور پمپ نرمتر اند

مانند پکینگهای پلاستیکی و نواری که آغشته به سرب می باشند . این پکینگ ها

را در اطراف محور پمپ قرار داده و بخاطر نرم بودن آنها از نشت یا نفوذ مایعات و

هوا در دو جهت محور پمپ جلوگیری می نمایند تعداد این پکینگها 6 عدد اس ت

ک به ترتیب در محفظه آب بندی ها از پشت صفحه سایش به عقب در روی محور

پمپ قرار گرفته اند و قابل تعویض می باشند .

پکینگهای پمپ میشن به دو دسته تقسیم می شوند :

-1 پکینگهای سری مخصوص پمپاژه مایعات رقیق مانند آب و گازوئیل .

-2 پکینگهای لاستیکی مخصوص سرویس گل حفاری .

اداره آموزش و تجهیز نیروی انسانی آموزش برق و مکانیک

12

در شکل زیر تعداد و ترتیب قرار گرفتن پکینگهای سربی نشان داده شده است .

در شکل زیر پکینگهای لاستیکی و طریقۀ قرار گرفتن آنها در جعبه آبندی نشان داده

شده است . این شکل برای پمپهایی می باشد که پکینگه ا توسط گریس روانکاری و

خنک کاری می شوند .

اداره آموزش و تجهیز نیروی انسانی آموزش برق و مکانیک

13

در شکل زیر طریقه قرار گرفتن پکینگهای لاستیکی در روش خنک کاری و روانکاری با

آب نشان داده شده است .

اداره آموزش و تجهیز نیروی انسانی آموزش برق و مکانیک

14

انواع پمپهای میشن

اداره آموزش و تجهیز نیروی انسانی آموزش برق و مکانیک

15

عیوب پمپھای گریز از مرکز و نحوه تشخیص آنھا

عدم پمپاژ سیال

- عدم هواگیری پمپ

- پرنشدن لوله مکشی به طور کامل از سیال

- کادیتاسیون

- بسته بودن شیر مکش

- پایین بودن سرعت دورانی پمپ

- غلط بودن جهت دوران پمپ

- بیشتر بودن ویسکوزیته ( چسبندگی ) سیال از سیالی که پمپ برای آن طراح ی

شده است .

- نفوذ هوا به داخل پمپ از طریق اتصالات لوله مکشی ، سیس  ت م آب بندی و

پوسته Gasket

- گرفتگی صافی مکش

- گرفتگی در لولة مکش

- گرفتگی پروانه

دبی خروجی پمپ کافی نیست

- پرشدن لوله مکشی به طور کامل از سیال

- کادیتاسیون

- وجود هوا یا گاز به مقدار زیاد در مایع

- نفوذ هوا به داخل پمپ از طریق اتصالات لوله مکش ، سیستم آب بند ی و

پوسته gasket

- قرار نداشتن لوله مکش به طور کامل در سیال

- بسته بودن شیر مکش

- پایین بودن سرعت دورانی پمپ

اداره آموزش و تجهیز نیروی انسانی آموزش برق و مکانیک

16

- غلط بودن جهت دوران پمپ

- زیاد بودن افت فشار در لوله مکش

- گرفتگی صافی مکش

- گرفتگی در لوله مکش

- گرفتگی در پروانه

- فرسایش بیش از حد رینگهای سایشی

- اغتشاش در قسمت مکش

-بیشتر بودن ویسکوزیته ( چسبندگی ) سیال از سیالی که پمپ برای آن طراحی شد ه

است .

فشار خروجی پمپ کافی نیس


 
 
عناصر تشکیل دهنده ی معماری ایران در دوره اسلامی
نویسنده : - ساعت ۱٢:۱٤ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٥/۱
 

عناصر تشکیل دهنده ی معماری ایران در دوره اسلامی

 


هر بنای دوره ی اسلامی چه بنای مذهبی، مانند مسجد و مدرسه و چه غیرمذهبی، مانند کاروانسرا و کاخ از فضاهای گوناگون تشکیل می شود و گاهی نیز ممکن است فضای تازه به صورت الحاقی به بناهای دیگر اضافه شود؛ مثلاً مناره یا منار در مسجد و مدرسه که جزئی از بناست و به طور مجزا هم کاربرد دارد.

میانسرا 

میانسرا- حیاط و صحن- یکی از ویژگیهای معماری اسلامی است. مساجد، مدارس و کاروانسراها عمدتاً دارای صحن یا حیاط مرکزی هستند. میانسرا در دوره اسلامی دو نقش مهم داشت: اول اینکه نیاز مسلمانان را به وضوخانه و محل تطهیر در مساجد و مدارس و نیاز مسافران را به استراحت، بارگیری و باربندی در حیاط کاروانسرا تأمین می کرد. دوم اینکه با کانون قراردادن فضای داخلی، بنا را از سر و صدا و فعالیت زندگی روزمره و عادی جدا می کرد. 
شکل میانسرا عموماً مربع و مستطیل بود، ولی گاهی از نقشه های چند ضلعی و مدور هم استفاده می شد. میانسرا راه دسترسی به شبستان و بناهای وابسته مانند راه پله ها و اتاقها را مشخص می کرد و دارای ایوانی در یک یا دو یا چهار طرف بود. 

ایوان 

ایوان از زمان اشکانی مورد استفاده قرار گرفته و ساخت آن تاکنون به شیوه های گوناگون ادامه یافته است. 
ایوان که معمولاً از یک طاق آهنگ تشکیل می شود از سه طرف بسته و به طرف میانسرا باز می شود. ایوانها به صورت فضاهای ورودی و خروجی ساخته می شوند و در حالی که برای جریان یافتن هوا باز هستند، از تابش آفتاب جلوگیری می کنند و به عنوان یکی از اجزای تشکیل دهنده اهمیت فوق العاده ای داشته، به بنا، برجستگی و شکوه می بخشند. ایوان کانونی است برای تزیینات مختلف بنا، چون ایجاد مقرنسها با شیوه ی آجرکاری، گچبری و کاشیکاری. 

رواق

به فضاهای سرپوشیده ی ستوندار یا متشکل از چشمه طاقهایی گفته می شود که در طرفین صحن یا میانسرای مساجد یا اماکن مذهبی ساخته می شود. دهانه ی اینگونه فضاها روبه صحن است و در ورودی مسجد را به شبستان یا گنبدخانه متصل می سازد. 

گنبد 

گنبد نیز مانند ایوان یکی از مهمترین عناصر معماری ایران است که سابقه ی آن به قبل از اسلام می رسد. پوشش گنبدی در معماری اسلامی ویژگیهای متعددی دارد و بیش از هر نوع پوششی کاربرد داشته است. 
ایجاد گنبد روی فضای مربع و یا چند ضلعی دارای چند مرحله بوده است: نخست اتاق چهار گوش با درها و طاقچه ها و سپس بخش انتقالی بین اتاق چهارگوش و گنبد و در پایان گنبد اصلی معماران ایرانی روی بناهای گوناگون، بویژه روی مقبره ها، مساجد و مدارس، زیباترین گنبدها را ساخته اند. گنبدهای ایرانی دارای اشکال مختلفی است که برخی از آنها عبارتند از: گنبد مخروطی یا رک، گنبد یک پوش، گنبد دو پوش و سه پوش، گنبد پیوسته و گسسته (تصویر 7-1). 
شکوه و زیبایی معماری ایران در دوره ی اسلامی بستگی زیادی به گنبدهای آن داردکه اغلب با کاشیکاری معرق تزیین شده اند (مانند مسجد شیخ لطف الله).

شبستان ستوندار 

شبستانهای ستوندار- که ارتفاع چندانی ندارند- معمولاًَ در طرفین گنبدها بنا شده اند. این شبستانها به گونه ای ساخته شده اند که بتوان با افزودن یا برداشتن دهانه هایی، آنها را توسعه دارد یا کوچک کرد. به این ترتیب چنین منطقه ی سرپوشیده ای را می توانستند با دیواری تیغه مانند که هیچ گونه عملکرد ساختمانی نداشت محصور کنند (مانند مسجدنو تربت جام و امیرچخماق یزد).

چهارصفه

قرن هشتم هجری تاریخ تکامل چهار صفه با موارد استفاده گوناگون است. این بنا در اصل عبارت است از یک فضای مربع یا مستطیل شکل که با اتاقهای متصل به هم احاطه شده، به طوری که در اطراف فضای مرکزی تعدادی اتاقهای شاه نشین مانند به وجود آورده است (تصویر 8-1).
اصطلاح چهار صفه را می توان برای اتاق یا چهار طاق (صلیبی شکل) یا تالار مستطیل به کار برد، که با چند طاق پوشیده شده باشد. چهار صفه های ساده معمولاً در گوشه های عمارتی که در وسط حیاط قرار دارد ساخته شده اند (مانند مدرسه ی خرگرد خراسان).

حجره 

حجره یا اتاق معمولاً در اطراف حیاط مرکزی یا میانسرا به صورت مربع، مستطیل و یا چند ضلعی ساخته می شد. اینگونه حجره ها در مدارس برای استفاده ی طلاب و در کاروانسراها برای استراحت مسافران و گاهی به منظور چله نشینی و عزلت گزینی درویشان بنا می شد. 
در بعضی موارد حجره ها به صورت دو طبقه ساخته می شد که رفتن به طبقه بالا از طریق راهروهای ارتباطی انجام می گرفت. معمولاً چنین اتاقهایی از حداقل روشنایی برخوردار بودند، سقف آنها کوتاه بود و از نوع طاق آهنگ ساخته می شد.

مناره 

مناره یا منار به معنای جای نور است و به بنایی بلند و کشیده اطلاق می شود که عموماً کنار بناهای مذهبی مانند مدارس، مساجد و مقبره ها ساخته می شدند. 
قبل از اسلام از منار برای راهنمایی استفاده می کردند که گاهی نیز معرّف وجود آتشکده و آتشگاههای بزرگ بود و به آن میل می گفتند (مانند میل نورآباد، میل فیروزآباد). در دوره ی اسلامی احداث مناره گسترش بیشتری یافت. یکی از قدیمترین مناره ها متعلق به مسجد جامع دمشق است. از دیگر مناره های باقیمانده اوایل اسلام می توان به منار مساجد سامره اشاره کرد. 
اگرچه معلوم نشده که قدیمترین مناره در ایران در کدامیک از بناهای مذهبی ساخته شده، ولی منار مسجد جامع سمنان و دامغان را می توان از قدیمترین مناره های ایران دانست.
لازم به یادآوری است که در آغاز مناره ها عموماً به صورت منفرد در مجاورت مساجد ساخته می شدند، ولی از دوره ی سلجوقی به بعد بتدریج مناره ها به صورت زوجی بر سردر ورودی و یا بر ایوان اصلی احداث گردید (مانند مسجد جامع اصفهان، مدرسه دو منار گلشن طبی). از نظر معماری مناره ها از سه قسمت اصلی پایه، ساقه یا بدنه و کلاهک یا تاج بخشهای پلکان و نورگیر تشکیل می شود. مناره ها به اشکال استوانه ای، مخروطی و چند ضلعی ساخته شده اند. مناره ها در آغاز احداث بسیار ساده و عاری از تزیینات بودند، ولی بتدریج همانند دیگر عناصر معماری با تزییناتی چون آجرکاری، کاشیکاری، مقرنس و کتیبه آراسته شدند. مصالح ساختمانی مناره ها از آجر و سنگ بوده است. مناره ها برای استحکام بخشیدن و جلوگیری از رانش بنا ساخته می شدند (تصویر 9-1). 

بادگیر

معماران و استادکاران ایرانی با توجه به شرایط اقلیمی و جغرافیایی مناطق گوناگون ایران شیوه های معماری را در شهرهای مختلف توسعه بخشیدند؛ همان طور که به دلیل سرما ایجاد بناهای فاقد میانسرا در آذربایجان متداول بوده، ساختن بادگیر نیز در مناطق کویری رواج داشته است. 
سالیان بس دراز، بادگیر یکی از اجزای مهم بناها در نواحی گرم و خشک ایران بوده است. هر بادگیر شامل برجهای تهویه بر فراز ساختمان است. در بالای هر برج یک رشته دهانه های عمودی وجود دارد که در مقابل بادهای وزان قرار گرفته و برای گرفتن نسیم و هدایت آن به اتاق همکف یا زیرزمین که رطوبت را از یک حوض آب اخذ می کند، تعبیه شده است. 
در شهرهای کویری ایران مانند کاشان، یزد و کرمان از بادگیر در بناهای مختلف به نحو مطلوب استفاده شده است. در بعضی بناها حتی چندین بادگیر ساخته شده است (مانند آب انبار پنج بادگیر یزد).

پله 

گرچه پله یک اثر معماری مهم به حساب نمی آید، ولی کاربردهای سودمندی در معماری دارد. راه پله های مارپیچ داخل مناره ها و پله هایی که به بامها و فضاهای داخلی و خارجی بنا و به پاشیرهای سراشیبی آب انبارها منتهی می شود از اهمیت ویژه ای برخوردارند. 
همچنین پله ها، راههای ارتباطی مفید به طبقه دوم یا پشت بام به شمار می روند. در بعضی از بناها پله ها علاوه بر کاربرد ارتباطی، وسیله ی سبک کردن حجمهای ساختمانی نیز هستند (مانند بنای تایباد خراسان). مدرسه ی غیاثیه ی خرگرد دارای هشت دستگاه پله است. همچنین مسجد کبود تبریز پله هایی در شش قسمت دارد که دو دستگاه پله به نمای اصلی متصل است و چهار دستگاه در گوشه های گنبدخانه یا شبستان قرار دارد که به طبقه ی دوم متصل می شود. مصالح ساختمانی پله ها اغلب آجر است. 

سردابه 

تعداد بسیاری از آرامگاهها مدفن اصلی شخصیتی مذهبی یا سیاسی هستند که زیر طبقه ی همکف ساخته می شدند. از آنجا که طبقه ی همکف باید محلی برای زیارت یا مراسم مذهبی می داشت، معمولاً محل تدفین را در طبقه ای پایین تر از سطح زمین می ساختند. احداث سردابه بیشتر در آرامگاههای ناحیه ی شمال و آذربایجان مرسوم بوده است. 
از قرن هشتم هجری به بعد نصب ضریح چوبی در روی مزارها به صورت سمبلیک متداول شد. صندوقهای چوبی منبت کاری شده نام بسیاری از درودگران هنرمند را برخود دارد. 

روشهای ساخت و تزیین (1)

به طور کلی آگاهی ما از نحوه ی ساخت، طراحی و سایر امور ساختمانی دوره ی اسلامی بسیار کم و محدود است. بدون شک ایجاد بناها، چه مجموعه های مذهبی و چه غیرمذهبی، مستلزم آگاهی از علومی چون هندسه، ریاضی و طراحی بوده است و استادکاران طی قرون متمادی با بهره گیری از این علوم، توانسته اند شاهکارهایی در هنر معماری به وجود آورند. متأسفانه در متون تاریخی دوره ی اسلامی مطالب مهم و تصاویر چندانی در مورد چگونگی ایجاد بناها به چشم نمی خورد. تنها نمونه های قابل ذکر دو نقاشی منسوب به بهزاد، با تاریخ 872 هجری، در ظفرنامه و خمسه ی نظامی است. این نقاشیها در حال حاضر در دانشگاه هابکینز آمریکا نگهداری می شوند و در آنها نحوه ی ساخت مسجد جامع تیمور و همچنین کاخ خورنق به شیوه ی منیاتور به تصویر کشیده شده است (تصویر 10-1). در این نقاشیها تا حدودی تزیینات و ابزار و وسایل معماری مرسوم آن روزگار مانند داربست، گونیای چوبی، اره، خط کش، بیل، تیشه، ماله، نردبان و... و همچنین مصالح ساختمانی مانند سنگ، آجر، گچ، ملاط و کاشی و مراحل اجرای ساختمان نشان داده شده است. 
برخی محققان بر این عقیده اند که علت فقدان مطالب سودمند درباره ی معماران دوره ی اسلامی و روشهای طراحی و ساختمانی آنها، این است که معماران در مقایسه با شاعران، فیلسوفان و مورخان، کمتر مورد توجه بوده اند. البته این رأی درست به نظر نمی رسد؛ زیرا در ادوار مختلف نیاز همگان به معمار و استادکاران ساختمانی برای ایجاد محلهای مسکونی، تجاری و عبادی امری مسلم بوده است. 
مورخان اسلامی چون بیهقی، ابن خلدون و خواجه رشیدالدین، مطالب سودمندی درباره ی معماری و معماران نوشته اند؛ از جمله نوشته اند معماران از علوم ریاضی و هندسه اطلاع داشتند و در احداث بناها قبل از هر چیز به طراحی و نقشه کشی مبادرت می ورزیدند. فارابی فیلسوف بزرگ ایران می گوید معماری مبتنی بر علم الحیل است و حیل، مهارت، هنر و فنی است که با کار استادانه و هنرمندانه در اشکال هندسی نشان داده می شود. هندسه مبنای معماری بود و معمار بسیار ماهر و استاد را مهندس می گفتند که به معنای هندسه دان است. (2)
همچنین متونی در دست است که در آنها از هندسه و طرحهای هندسی برای معماران بحث می شود و سراسر این کتابها دارای توضیحاتی است که به معماری عملی ارتباط پیدا می کند. بخشی ازکتاب مفتاح الحساب نوشته ی جمشید کاشی ریاضیدان و منجم عصر تیموری، به معماری اختصاص یافته و در آن بخش از روشهای ساختن طاق و گنبد و مقرنس بحث می کند، از انواع طاقهایی که او شرح می دهد برخی را در بناهای تیموری می توان دید. 
معماران، استادکاران، بنایان و دیگر گروههای وابسته به علم معماری، با آگاهی کامل از فن معماری و با ابتکار و ابداعات خاص خود و رعایت کامل اصول هندسه و مهارتهای سنتی و همچنین الهام از عقاید دینی فضای معماری ایران را شکوهی جاودانه بخشیدند.
مسئولیت ساخت بنا نیز به عهده ی گروه های متعددی بوده است؛ مثلاً گروهی مسئول احداث ساختمان تا مرحله ی سفت کاری، و گروهی مسئول تزیینات بنا مانند آجرکاری، گچبری و کاشیکاری بوده اند. همچنین بین استادکاران، سلسله مراتبی وجود داشته، مانند مهندس، معمار، بنّا، سرکارگر، گچکار، کاشیکار و کارگر ساده که هر یک مسئولیت خاصی داشتند. 
لازم به یادآوری است که معماران ایرانی به علت فروتنی از ثبت کردن نام خود بر بناها خودداری می کردند؛ به همین علت جز تعدادی از بناها که نام معمار یا سازنده ی آن مشخص شد، بقیه فاقد نام استادکار یا سازنده ی آن است. (3)

مصالح ساختمانی 

مصالحی که در ایجاد بناهای دوره ی اسلامی به کار رفته متنوع است. 
آجر. مهمترین مصالح ساختمانی در ایران قبل و بعد از اسلام آجر بوده است. آجرهای به کار رفته در معماری عموماً مربع شکل است که در کارگاههای آجرپزی در سراسر ایران ساخته می شد. آجر علاوه بر استفاده در ساختن بدنه ی بنا برای تزیین آن نیز نقش مهمی داشت و از اوایل اسلام تا دوره ی تیموری تزیین بیشتر بناها با آجرکاری است. همچنین از آجرهای ترشدار و قالبی نیز استفاده می شد. آجرهای پخته رنگهای گوناگونی چون زردکمرنگ، قرمز و قرمزتیره داشته که بیشتر در ابعاد 3 ضربدر 20 ضربدر 20، 5 ضربدر 20 ضربدر 20 و 5 ضربدر 25 ضربدر 25 سانتیمتر ساخته می شد و در قسمتهای مختلف بنا مانند ایوانها، طاقنماها، گنبدها، مناره ها و اتاقها به کار می رفت (برجهای خرقان، گنبد قابوس، مناره ی مسجد ساوه).
گچ. گچ از دیگر مصالح ساختمانی است که در تمامی ادوار، در معماری استفاده شده است. از آنجایی که گچ از مصالح ارزان قیمت بوده و زود سفت می شده است، کاربردهای متعدد داشته و مورد توجه معماران بوده است. گچبری برای آراستن سطوح داخلی بناها، نوشتن کتیبه ها، تزیین محرابها، زیرگنبدها و ایوانها به کار می رفته است. بسیاری از بناهای عصر سلجوقی و ایلخانی با گچبری تزیین شده اند. اهمیت گچبری در بناهای اسلامی به حدی بود که هنرمندان این رشته به «جصاص» معروف بودند و نام بسیاری از این هنرمندان در کتیبه های بناها به یادگار مانده است. علاوه بر این، هنرمندان گچبر در قرن پنجم تا دهم هجری از شیوه های گوناگونی مانند گچبری رنگی، گچکاری وصله ای، گچکاری توپر و توخالی، گچبری مشبک و گچبری مسطح و برجسته استفاده کرده اند (مانند اصفهان: محراب اولجایتو، زنجان: گنبد سلطانیه، همدان: گنبد علویان و اشترجان: محراب اشترجان).
کاشی (1). استفاده از کاشی برای تزیین و همچنین استحکام بخشیدن به بناها از دوره ی سلجوقی آغاز شد و در طی قرون متمادی بویژه در عهد تیموری و صفوی به اوج رسید. کاشی نقش عمده ای در تزیین بناهای دوره ی اسلامی داشت و با شیوه های متفاوت توسط هنرمندان کاشیکار به کار می رفت. استفاده از کاشیهای یکرنگ، کاشی هفت رنگ، کاشی معرق و تلفیق آجر و کاشی در دوره های سلجوقی، ایلخانی، تیموری و صفوی در تزیین بنا مرسوم بوده و تا عصرحاضر ادامه یافته است. تزیین بخشهای گوناگون بنا، از پوشش گنبد و مناره گرفته تا سطح داخلی بنا و زیرگنبد و دیوارها و محراب با کاشیهای مختلف، بویژه کاشیهای معرق، به بناهای مذهبی و غیرمذهبی ایران دوره ی اسلامی زیبایی خاصی بخشیده است (مانند گناباد: مسجد گناباد و غیاثیه، خرگرد: مدرسه خرگرد، مشهد: مسجد گوهرشاد، تبریز: مسجد کبود، اصفهان: مسجد شیخ لطف الله و مسجد امام).
خشت. از دیگر مصالح ساختمانی معمول در معماری ایران خشت است. در دوره ی اسلامی یا تمامی بنا از خشت بوده یا بخشی از دیوار ها از خشت و بقیه از آجر بوده است. از آنجایی که مقاومت خشت در برابر باد و باران و برف اندک است، بناهای خشتی زیادی از روزگاران گذشته باقی نمانده است. 
سنگ. در معماری اسلامی از سنگ برای کار در شالوده، بدنه، فرش کردن کف و تزیین بنا استفاده می شد. گرچه به علت موقعیت جغرافیایی و اقلیمی استفاده از سنگ در برخی نقاط چون آذربایجان بیشتر دیده می شود، اما بهره گیری از آن تقریباً در سراسر ایران مرسوم و متداول بوده است. استفاده از سنگ در پی بنا و دیوارها اهمیت ویژه ای داشت و برای ساختن کتیبه ها سنگهای گوناگونی چون سنگ سیاه، سنگ آهک، سنگ مرمر- که با دقت تراشیده و گاهی حجاری می شد- به کار می رفت (مرند: کاروانسرای مرند، شیراز: مسجد جامع، کاشان: کتیبه های مسجد میدان).
چوب. استفاده از چوب برای ساختن در، پنجره، صندوقهای ضریح، ستونها و تیر سقف و چهارچوب، از ویژگیهای معماری اسلامی است که در ناحیه ی مازندران و گیلان رواج بیشتری داشته است. درختهای تبریزی، سپیدار، چنار، کاج و گردو از جمله درختهایی بودند که از چوب آنها برای بخشهای گوناگون بنا استفاده می شده است (ورامین: مسجد جامع، تبریز: ارگ علیشاه، ساری: امام زاده صالح).
شیشه. کاوشهای باستانشناسی سالهای اخیر و همچنین بناهای باقیمانده از ادوار مختلف اسلامی نشان می دهد که از شیشه های الوان به رنگهای سرخ، آبی، بنفش و سبز برای تأمین روشنایی و تزیین در و پنجره و قابهای گنبدخانه ها و شبستانها استفاده می شده است. همچنین مطالعه ی متون تاریخی و مشاهده ی مینیاتورهای قرن ششم تا دوازدهم هجری نشان می دهد که شیشه، کاربرد وسیعی داشته است (خرگرد: غیاثیه، شاه زند: مقبره ی شیری بکا آقا، اصفهان: عالی قاپو


 
 
عناصر سازه‌ای اساسی ساختمان
نویسنده : - ساعت ۱۱:٥۸ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/٥/۱
 

عناصر سازه‌ای اساسی ساختمان عبارتند از:

عناصر خطی (ستون و تیر)، عناصر سطحی (دیوار و دال) و عناصر فضایی (پوش نما یا هسته مرکزی).
ترکیبی از این عناصر اساسی سازه استخوان‌بندی ساختمان را به وجود می آورد. راه‌حل‌های ممکن بی‌نهایت زیادی را می‌توان در پیش چشم تجسم نمود که متداول‌ترین آنها عبارتند از:
1- دیوارهای باربر موازی: این سیستم از عناصر صفحه‌ای قائم تشکیل شده است و اکثراً برای ساختمانهای آپارتمانی بکار می‌رود که در آنها فضاهای آزاد بزرگ لازم نیست و سیستم‌های مکانیکی سازه‌ هسته‌ای را ایجاب نمی‌کند.
2- هسته‌ها و دیوارهای باربر نمایی: عناصر صفحه‌ای قائم و حول سازه هسته دیوارهای خارجی را تشکیل می‌دهند. در این روش فضاهای داخلی باز ایجاد می‌شود که وسعت آنها بستگی به ظرفیت سازه کف در پوشاندن دهانه ها دارد.
3- صندوق‌های خود متکی: صندوق‌ها واحدهای سه بعدی پیش ساخته‌ای هستند که وقتی در محل قرار می‌گیرند و به یکدیگر متصل می‌شوند به سازه با دیوار باربر شبیه می‌باشند.
4- دال طره شده: در این سیستم کف‌ها به یک هسته مرکزی متکی می‌باشند و فضای بدون ستونی ایجاد می‌کنند.
5- دال مسطح: این سیستم صفحه‌ای افقی بطور کلی شامل دال‌های بتنی کف با ضخامت یکنواخت می‌باشد که روی ستون‌ها قرار دارند. در این روش تیرهای با ارتفاع مقطع زیاد وجود ندارد و به حداقل ارتفاع طبقه می‌توان دست یافت.
6- سیستم فاصله‌گذاری: سازه‌های قاب طره‌ای با ارتفاع طبقه، برای ایجاد فضای قابل استفاده در داخل و بالای قاب، یک طبقه درمیان بکار برده می‌شوند.
7- سیستم معلق: در این سیستم با بکاربردن عناصر معلق بجای ستون ها برای حمل بارهای کف،‌ استفاده مؤثر از مصالح نتیجه می‌گردد. در این سیستم کابل‌ها بارهای وزن را به خرپاهایی که از یک هسته مرکزی طره شده‌اند حمل می‌کنند.
8- خرپاهای متناوب: خرپاهای به ارتفاع طبقه چنان قرار می‌گیرند که کف هر طبقه بصورت یک در میان روی قسمت تحتانی و یا فوقانی یک خرپا واقع می‌باشد.
9- قاب صلب: عناصر خطی بوسیله اتصالات صلب به یکدیگر متصل می‌شوند و تشکیل صفحات قائم و افقی می‌دهند. ارتفاع طبقه و فاصله ستون‌ها از ملاحظات تعیین کننده طرح در این سیستم می‌باشند.
10- قاب و هسته مرکزی: قاب صلب بارهای جانبی را اساساً بوسیله خمش تیرها و ستونها تحمل می‌کند. چنین سیستم‌های هسته‌ای، دستگاه‌های مکانیکی و حمل و نقل را در خود جای می‌دهند.
11– قاب خرپایی: ترکیب نمودن یک قاب صلب با خرپاهای برشی قائم بر مقاومت و سختی سازه می‌افزاید. طرح این سازه ممکن است براساس استفاده از قاب برای مقاومت در مقابل بارهای وزن و مزایای قائم در برابر باد صورت گیرد.
12- قاب با خرپاهای کمربندی و هسته مرکزی: خرپاهای کمربندی ستون‌های نما را به هسته مرکزی متصل می‌نمایند و بدین ترتیب عمل انفرادی قاب و هسته مرکزی را حذف می‌کنند.
13- لوله در لوله: ستون‌ها و تیرهای خارجی ساختمان چنان مجاور هم قرار داده می‌شوند که نمای ساختمان ظاهراً شبیه دیواری با سوراخ‌های متعدد پنجره‌ای است. در این حالت هسته (لوله) داخلی با لوله نما در حمل بارها سهیم بوده و بر سختی آن می‌افزاید.
14- لوله‌های دسته شده: سیستم لوله‌های دسته شده را می‌توان بصورت مجموعه‌ای از لوله‌های انفرادی تجسم کرد که تشکیل یک لوله چند واحدی را می‌دهند. بدین ترتیب آشکار است که بر سختی سازه افزوده می‌گردد. این سیستم بلندترین ارتفاع و بیشترین سطح کنار را امکان پذیر می‌سازد.

از نقطه نظر کلی و در قالب بخش بندی فضایی، سیستم های سازه ای به انواع زیر نیز تقسیم بندی می شوند:
1-سازه با عملکرد شکلی:سیستمهای متشکل از مصالح انعطا ف پذیر غیر صلب هستند که در آنها توزیع نیروها تحت تا ثیر طراحی ویژه فرم و پایداری مشخصه فرم قرار می گیرد.
سازه های کابلی ،سازه های چادری ،سازه های بادی ،سازه های قوسی
2-سیستم سازه با عملکرد برداری: سیستم های متشکل از اعضای کوتاه،توپرو مستقیم الخط هستند که در آنها توزیع نیروها از طریق تجزیه برداری یا به عبارت دیگر تجزیه چند جهت منفرد انجام می شود.
خرپا های تخت،خرپاهای قوسی (گنبد ژئودزیک)،خرپاهای فضایی
3-سازه های مقطعی:سازه های تیر وستون،سازه های قابی ،دال تخت
4-عملکرد سطحی: سیستمهای متشکل از مصالح انعطا ف پذیرودر بعضی موارد صلب هستند،که در آن توزیع نیروها از طریق مقاومت سطحی و فرم ویژهء سطوح انجام می شود. سازه های پوسته ای

 

سازه با عملکرد شکلی:
الف-سازه کابلی: اعضای اصلی که همان کابل ها هستند به صورت کششی عمل می کنند. در این سازه یک دکل قائم یا مایل به صورت متقارن یا نامتقارن وظیفه مهار نیروها ی کششی کابل ها و تبدیل آنها به تنش فشاری و انتقال آن به پی را بر عهده دارد.
1- تاثیر فرم وشکل سازه در معماری:ستون فقرات اصلی سازه و کابل های کششی به صورت نمایان در این نوع سازه ها دیده می شود. ستون های قطور در مرکز تقارن سازه به صورت خطی دبده می شود و ستون های فرعی در این نوع سازه دیده نمی شود.
2- ابعاد تحت پوشش این نوع سازه : ابعاد دهانه ها در این نوع سازه تا مقدار زیادی قابل افزایش است اما از نظر ارتفاع به دلیل محدودیت در ارتفاع ستون های اصلی با محدودیت مواجه هستیم.
3- مواد و مصالح اصلی : جنس ستون اصلی می تواند از فولاد یا بتن یا به صورت ترکیبی باشد. سازه های کششی می توانند از میلگرد یا کابل های فولادی زنگ نزن انتخاب شوند. پوشش سقف نیز می تواند از بتن یا مصالح مناسب دیگر استفاده شود.
4- شرایط توسعه آتی : با توجه به خطی بودن سازه امکان توسعه موجود می باشد، در غیر اینصورت امکان توسعه در آینده ممکن نمی باشد.
5- زمان بهره برداری سازه : با توجه به کارخانه ای بودن اکثر اجزا و اجرای آنها به صورت مونتاژ ، زمان ساخت و سرعت ساخت سریع است.
6- سازگاری با شرایط اقلیمی : در صورت مهار صحیح این سازه در مقابل بادهای شدید مشکلی در اقلیم یزد در مورد این سازه دیده نمی شود.
7- دوام و طول عمر : اعضای فلزی که در این سازه به صورت اعضای کششی و تنش فشاری و خمشی به کار گرفته
می شوند در مدت زمان طولانی ممکن است در صورت نگهداری ناصحیح دچار خوردگی شوند.
عناصر ذهنی:
در این نوع سازه ما با انبوهی از خطوط و نقاط مواجه هستیم که پدید آورنده سطوح هستند. برخورد خطوط سازه ای و محلهای برخورد (گره ها) که به وفور در این نوع سازه ها به چشم می آید نوید استحکام و فضای صنعت زده را در ذهن مجسم می کند. خطوط و نقاطی که به شکل قانون مند با هم تلاقی یافته اند و کل یعنی سطح یا سطوح را پدید آورده اند.البته با توجه به اشکال متفاوت این نوع سازه و نوع خطوط و گره های متفاوتی که دیده می شود، احساسهای گوناگونی نیز درناظر پدید می آید.استفاده از عناصر غیر سازه ای مانند سقف کاذب می تواند از جمله عوامل تغییر دهنده حس این نوع فضا باشد.

عناصر بصری:
با توجه به اشکال متفاوت این نوع
سازه ها و ویژگیهای منحصر به فرد هر کدام از آنها ما شاهد تنوع فراوانی در فرم این گونه سازه ها نیز هستیم.استفاده از این نوع سازه به همین شکل خالص خود و بدن پوشاندن عناصر سازه نگا ها را جذب زیبایی سازه ای اجزا خواهد کرد.همچنین عناصر غیر سازه ای نیز مانند پوششها و پنلهای جدا کننده با توجه به رنگ و جنس و بافت خود می توانند حواس بیننده را به خود مشغول سازد و یا با اشیاء نمایش داده شده معطوف سازد.شکل دایره گون این نوع سازه شدیدا مرکز گرا و اشکال دیگر آن مانند قابهای چند ضلعی انسان را به تکاپو در محیط و کنجکاوی در آن وادار می سازد.

نحوه اشغال فضا:
در این نوع سازه می توان از دیوار باربر و یا در شکل صحیحتر آن از ستون برای انتقال نیروی سقف به زمین استفاده کرد.استفاده از ستون قابلیت استفاده بهینه از فضا را برای ما ممکن می سازد .استفاده از کابلهای نگه دارنده در انواع دیگر این نوع سازه، اجازه استقرار به سایر بناها را در نزدکی خود نمی دهد.این نوع سازه بدلیل سیستم سازه ای خاص خود قابلیت ترکیب با سایر سیستمها رادارد.یکی از نکات مثبت این نوع سازه عدم استفاده از ستونهای نگه دارنده داخل فضا است که میدان دید وسیعی را در داخل بوجود می آورد.
ب- سازه های چادری
1-فنی: الف- نیروی کششی بوسیله کابل به زمین منتقل می شود بنابراین مقداری از فضای اطراف را اشغال می نماید.
ب-نیروی فشاری توسط دیرک های داخلی،قوس های داخلی ویا دیرک های خارجی تامین می شود.
2-این نوع سازه اکسپوز می باشد.
3-دایمی یا غیر دایمی:اکثرا سازههای موقتی هستند زیرا چادرها مقاومت کمی در برابر نور خورشیددارنداما اخیرا از پوسته های فایبرگلاس ،تفلون اپونت استفاده می شود که مقاومت این سازه ها را تا 20 سال در برابر نور خورشید مقاوم ساخته اند.
4-فرمی :با توجه به نوع وفرم تکیه گاه های فشاری فرم سازه بدست امده متفاوت است.
5-مصالح:چادر ،پوسته های فایبر گلاس ،کابل برای عناصر کششی ،دیرک های فلزی یا چوبی برای عناصر فشاری
6-نسبت به باد :تمایل به فرو ریختن در برابر نیروی رو به بالا ی باد که مهار این نیرو باید توسط کابل های مضاعف انجام شود .
7-مقاومت بسیار کمی در برابر آتش سوزی دارد.
8-با توجه از مصالح سبک استفاده می شود براحتی قابل توسعه هستند
9-روش ساخت :ابتدا مصلح انتخاب میشوند ودر محل اجرا برپا میشود.
10- با توجه به اینکه از نظر اقتصادی و زیبا شناسی قابل توجه هستند در آینده سهم بیشتری در سازه ها ی ساختمانی خواهند داشت.

عناصر ذهنی:
خیمه یا چادر در اقلیم گرم و خشک کویری یاد آور آسایش و فرار از گرما و سرمای طاقت فرسای کویر است. استفاده از شکل چادر و استفاده از آن در یک محیط کویری یک از مناسبترین گزینه ها ی پیش روی معمار برای طراحی محیطهای وسیع و حتی کوچک نمایشگاهی است.محیطی که بازدید کننده در آن می تواند با آسایش خیال به بازدید از اشیاء نمایشگاه بپردازد و در سایه این نوع سازه که یادآوری از سرپنای گذشتگان است خود را در یک محیط مدرن ، ولی در کنار سنت احساس کند.خطوطی که با انحنای حساب شده خود سطحهایی را در کنار هم جای داده اند تا این سطوخ هم فرم نرم خود را از انحنای این خطوط بگیرند.

عناصر بصری:
انحنا ، قوس و سایر فرمهای نرم و به شدت باور پذیر از مشخصات بصری این نوع سازه است.نوع پوشش سازه و رنگ و بافت آن می تواند نقش زیادی در درک بازدید کننده از محیط نمایشگاهی داشته باشد. آرامش و نشاطی که یک بازدید کننده ، جهت بازدید از یک محیط نمایشگاهی نیاز دارد به خوبی توسط این نوع سازه قابل دسترسی می باشد.

نحوه اشغال فضا:
این سازه ها به یک یا چند ستون مرکزی در داخل محیط سازه (بجز نوعی خاص) نیاز دارند .این به معنای محدودیت در ارائه یک فضای وسیع بدون موانع بصری است.کابلهای نگه دارنده تا چندین متر اطراف این سازه را اشغال می کنند که این موضوع از قرار گرفتن سایر ابنیه در نزدیکی این نوع سازه جلوگیری خواهد کرد و محیط اطراف تا شعاع چندید متری باید به محوطه سازی و فضای سبز اختصاص یابد.
ج- سازه های پنوماتیک(با دی)
سازه های پنوماتیک بارها را از طریق پوسته هایی با تنظیم فشار داخلی به تکیه گاه انتقال می دهند.
1-فنی: الف )باز شوها: مشکل اساسی در سازه های متکی بر هوا تامین دسترسی ها به فضای داخلی ودر عین ثابت نگه داشتن فشار داخلی میباشد.
ب)کنترل افت فشار: کاهش فشار به دلیل پارگی در سطح پوسته، وزن برف، قطع برق در صورتی که از وستیل مکانیکی استفاده شود
.باید پیش بینی های لازم در برابر مشکلات بالا در نظر گرفته شود که سازه دچار فرو ریزش نشود.
2-این نوع سازه اکسپوز میباشد.
3-اکثرا غیر دایمی میباشد.
4- فرمی: تمامی سازه های متکی بر هوا تمایل به شکل نیمکره دارند انحنای انها باید حداقل در یک جهت محدب باشند. که البته از اشکال دیگر مانند زین اسبی ،بیضی دوران یافته نیز میتوان استفاده نمود.
5-مصالح: الف- پوسته های فایبر گلاس با پوشش تفلون ،پوسته های پلی وینیل با رنگ های متفاوت ، پلی استر با پوشش پی وی سی.
6-اقلیم:الف- خورشید: بسته به جنس مصالح مقاومت متفاوت است که فایبر گلاس مقا ومت بیشتری دارد.
ب- تمایل به فرو ریختن در مقابل باد را دارد.
7-مقاومت بسیار کمی در برابر آتش سوزی را دارد.
8-شرایط توسعه آتی: نوع پرشده از هوا قابل توسعه هستند.
9-روش ساخت:اکثرا به صورت کار خانه ای هستند.

عناصر ذهنی:
شاید در نخستین نگاه این سازه ها به شدت نا پایدار و نا مطمئن به نظر برسند و این تجسم نا بجا بیشتر بدلیل تصور ذهنی ما از نام این نوع سازه است.ولی به هنگام قرار گرفتن در فضای این نوع سازه ، بیننده با فضایی متفاوت از تصور ذهنی خود روبرو خواهد شد.فضایی مطمئن که با توجه به شکل و فرم سازه بسیار پایدار بنظر می رسد.یکپارچکی سطوح و خطوط در این نوع سازه به پذیرفتن پایداری آن کمک شایانی خواهد کرد. از طرف دیگر خطوط زیادی که جداکننده سطوح
جداره این نوع سازه است مشاهده می شود که این نکته تقسیم فضایی را در ذهن بیننده راحتتر می کند و او را در درک بیشتر فضای داخلی کمک می کند.

عناصر بصری:
نرمی فرمهای داخلی بنا و تحرک و پویایی جداره در مقابل جریان هوا حس آرامش و تحرک را در استفاده کننده این نوع فضا بر می انگیزد.رنگ و جنس جداره می تواند ابزاری مفید برای طراح باشد تا بازدید کننده را به آنچه در نظر دارد برساند. به دلیل سادگی ذاتی فضای داخلی این نوع سازه ارتباط با اشیا داخل نمایشگاه به آسانی برقرار خواهد شد.

نحوه اشغال فضا:
این نوع سازه به سایر بناها اجازه می دهد که در کنارش مستقر شوند.ولی تاثیر منفی خاصیت باد شکنی سایر ابنیه و تاثیر منفی آن بر فشار هوای اطراف سازه را نباید از نظر دور داشت. به دلیل عدم استفاده از ستون و اجزای باربر داخل این فضا ،محدوده دید وسیع و بدون مانع بصری در داخل سازه بوجود خواهد آمد. گسترش فضا در جهت عمودی در این نوع فضا با مشکلاتی روبرو خواهد شد و بهتر است این نوع سازه تنها در یک سطح اجرا شود.

 

سیستم سازه با عملکرد برداری:
الف- خرپاهای تخت: در خر پاها تمام اعضا کششی یا فشاری عمل می کنند.واحد هندسی خرپا مثلث است در صورت تبدیل به واحد هندسی غیر مثلث خرپا نا پایدار
می شود.
1- فنی:خرپاها می توانند نیروی سقف را به وسیله ی دیوارهای بار بر و یا ستون های فولادی به پی انتقال می دهند.دهانه های بالای 5متر را پوشش می دهند و در ارتفاع محدودیت خاصی ندارند.
2- این سازه می تواند به صورت اکسپوز یا غیر اکسپوز در فضاهای معماری استفاده شود.
3- اکثرا به صورت سازه های دائمی هستند.
4- فرمی: خرپاها بیشتر برای پوشش سفف های تخت یا شیروانی به کار برده می شود.
5- مصالح: خرپاها اکثرا فولادی یا چوبی هستند وبرای پوشش ازبتن ،چوب یا طاق ضربی استفاده می شود.
6- اقلیم: به علت پوشش نازک سقف و صاف بودن آن تبادل حرارتی با بیرون باید کنترل شود و اعضای پوششی در مقابل آفتاب و بادهای شدید این اقلیم محا فظت شود.
7- با توجه به نوع مصالح مقاومت در برابر آتش سوزی متفاوت است .
8- - شرایط توسعه آتی: با توجه به خطی بودن سازه امکان توسعه موجود می باشد.
9- روش ساخت: بیشتر به صورت کارگاهی می باشد.

عناصر ذهنی:
خطوط و نقاط تلاقی آنها در این گونه سازه ها عناصر اصلی شکل دهی به فرم سازه هستند.تنوع و کثرت و تکرار این خطوط و نقاط برخورد تداعی کننده یک محیط صنعت زده و ماشینی است. احساس برتری انسان بر محدودیت ابعاد را می توان در این گونه سازه ها با عظمت بسیار به خوبی دید.استحکام و اطمینان از سازه به خوبی در داخل و خارج از این سازه ها مشهود است.البته استفاده از فنون خاص مانند بکار بردن سقف کاذب و پنلهای جدا کننده ، در داخل بنا می تواند تا حدودی حس عظمت صنعتی و ماشینی این فضاهای داخلی را کنترل کند و این هنری است که معمار باید از آن به نحو شایسته ای برای درک کافی و مناسب محیط برای بازدید کننده استفاده کند.

عناصر بصری:
خر پاها از جمله سازه های شکل پذیرند. هرچند که شکل پذیری آن در برابر انواعی دیگر از سازه ها مانند پوسته ها کمتر به نظر می رسد.اشکال تخت و مسطح و قوسها و گنبدها از جمله اشکالی هستند که توسط خر پاها قابلیت پدید آمدن دارند.پوشش خرپاها که می تواند از مصالح مختلف و اکثرا فلز باشد و همچنین پوشش داخلی بنا و دیوارهای اطراف این گونه سازه ها ، با توجه به جنس و رنگ و بافت خود می توانند احساس زیبا شناسانه و یا غیر زیبا شناسانه را در بیننده تداعی کنند. همگون بودن عناصر سازه ای و غیر سازه ای مانند اجزای خرپا و پوششهای سقف باید مد نظر قرار گیرند تا تضاد منفی ایجاد نشود.
نحوه اشغال فضا:
استقرار سایر انواع سازه در کنار این نوع از سازه ها مجاز است.خرپاها به راحتی با انواع سازه ها ترکیب می شوند.عدم استفاده از ستون و اجزای باربر داخل این گونه سازه ها ، می تواند میدان دید بدون مانع بصری را بوجود آورد.بدلبل عدم استفاده از دیوار های بابر استفاده از این نوع سازه برای بوجود آوردن محیطهای نیمه باز مناسب است. استفاده از سطوح مختلف و تعدد طبقات به راحتی در این گونه سازه ها قابل وصول است.

ب-سازه های فضایی(space frame)
نوعی خرپای سه بعدی است که واحد های آن چهار ضلعی ،هشت ضلعی وکلیه چند ضلعی های دیگر است.
1-فنی:اعضای تشکیل دهنده سازه ای لوله هل و گوی های فلزی می باشند.ارتفاع خود سازه می تواند تا 3 درصد طول دهانه کاهش پیدا کند(ضخامت سقف)تکیه گاهها میتواند به صورت مرکزی و یا در گوشه ها در نظر گرفته شود.ارتفاع سازه و طول دهانه دارای محدودیت چندانی نمی باشد.
2-به دلیل فرم جالب این سازه بیشتر به صورت اکسپوز به کار گرفته می شود.
3- اعضای سازه ای به صورت دائم یا غیر دائم قابل استفاده هستند و اعضای سازه ای با کمترین آسیب قابل استفادهء مجدد می باشند.
4-فرمی: سازه های فضایی بیشتر برای پوشش سفف های تخت یا هرمی به کار برده می شود.
5-مصالح :اعضای اصلی فولاد یا آلیاژی از آن می باشند و پوشش اگر استفاده شود بنابر نظر طراح از مواد متنوعی می توان استفاده کرد.
6-اقلیم : تبادل حرارتی با بیرون در این سازه باید کنترل شود.
7-آتش : به لیل فلزی و آلیاژی بودن اعضا باید در برابر آتش سوزی محافظت شود.
8- شرایط توسعه آتی : با توجه به خطی بودن سازه امکان توسعه موجود می باشد.
9- روش ساخت: کلیه اعضای سازه در کارخانه به صورت جداگانه ساخته می شود و در کارگاه مونتاژمی شود.

ج-گنبد های ژئودزیک
سازه فضا کار کروی است که بارهای وارده را از طریق اعضای خطی که در یک گنبد کروی شکل قرار دارند به تکیه گاهها منتقل می کنند .
1-فنی: این سازه نیازی به دیوار باربر یا ستون ندارد و می تواند بارها را مستقیما به پی ها منتقل کنند.
2-به دلیل فرم جالب این سازه بیشتر به صورت اکسپوز به کار گرفته می شود.
3- اعضای سازه ای به صورت دائم یا غیر دائم قابل استفاده هستند و اعضای سازه ای با کمترین آسیب قابل استفادهء مجدد می باشند.
4-فرمی:با فرم های 4/3، 2/1، 4/1، قابل استفاذه هستند.
5-شرایط توسعه :به دلیل فرم گنبدی امکان توسعه نمی باشد اما در صورتی که اعضا مجددا مورد استفاده قرار گیرند ابعاد مورد نیاز را می توان به وجود آورد.
سایر خصوصیات همانند سازه های فضا کار می باشد
عناصر ذهنی:
کثرت خطوط و گره ها و گسترش آنها در سه بعد و ایجاد سطوح در جهات مختلف از جمله خصوصیات این نوع سازه ها است.بازی با خطوط سطوح و نقاط به خوبی در این گونه سازه ها قابل دسترس است.حاصل این بازی بوجود آمدن حس استحکام و اطمینان از سازه در بیننده و بازدید کننده است . این سازه ها می توانند به عنوان نشانی از نفوذ صنعت در زندگی انسان امروزه تلقی شوند، ولی نه به آن شدتی که خرپاهای دو بعدی این کار را انجام داده اند.

عناصر بصری:
این سازه ها قابلیت تبدیل با اشکال مختلف را دارند و اشکال مختلف به راحتی توسط این نوع از سازه ها قابل دستیابی هستند.پوشش مناسب داخل و خارج سازه در کنار فرمهای نرم خر پاها می تواند آرامش و اطمینان را برای بازدید کننده به وجود آورد.استفاده از مصالح مناسب با رنگ و بافت کنترل شده در محیط داخلی بنا به نحوه درک بازدید کننده از نمایشگاه و موضوعات نمایشگاهی کمک شایانی خواهد کرد.

نحوه ی اشغال فضا:
یک سازه فضا کار ساده جهت استقرار نیاز به حداقل 3 پایه در داخل بنا دارد.علاوه بر این در گونه های پیچیده تر نیاز به ستونهای داخلی افزایش می یابد و این به معنای عدم وجود یک میدان دید بدون محدودیت در فضای داخلی سازه است. استقرار سایر ابنیه باید با رعایت حریم چند متری که با توجه به ابعاد این نوع سازه تعیین
می شود صورت می گیرد. استقرار سطوح و طبقات در این گونه از سازه ها به راحتی ممکن نمی باشد و نیاز به شرایط خاص دارد.

سازه های پوسته ای
1-فنی :این سازه نیاز به تکیه گاه ممتد روی زمین دارد که این تکیه گاهها بستگی به طرح معماری دارد . این سازه برای دهانه های متفاوت قابل اجرا است.
2- این نوع سازه به صورت اکسپوز می با شد.
3-به صورت دائم مورد استفاده قرارمی گیرد.
4-فرمی: این سازه به فرم های گنبدی،استوانه ای ،زین اسبی ،پوسته های متقاطع وشکل آزاد مورد استفاده قرار می گیرند.
5- مصالح :اغلب از بتن ساخته می شود اما از تخته های چندلایه،فلز ،و پلاستیک های شیشه ای هم می توان استفاده نمود.
6-اقلیم:به علت پوشش نازک سقف وجنس آن تبادل حرارتی با بیرون باید کنترل شود اما خود سازه در برابر عوامل اقلیمی مقاومت نسبتا خوبی دارد.
7-آتش سوزی: با توجه به نوع مصالح مقاومت در برابر آتش سوزی متفاوت است.که بتن از سایر مصالح مقاوم تر است.
8- شرایط توسعه آتی :فرم های استوانه ای و زین اسبی قابل توسعه در آینده می باشند.
9-روش ساخت: سازه های پوسته ای در محل کار گاه اجرا می شوند

 


 
 
Flang Ring Gasket & Bolt Size
نویسنده : - ساعت ۱۱:٥٢ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/٥/۱
 

BOLT

SIZE

BOLT

NOMBER

RING GASKET

PRESSURE RATE (psi)

FLANG SIZE

1 5/8"

24

RX-73

2000

20"

2"

20

RX-74

3000

20"

1 1/4"

20

RX-57

2000

12" OR 13 5/8"

1 3/8"

20

RX-57

3000

12" OR 13 5/8"

1 5/8"

16

BX-160

5000

12" OR 13 5/8"

11/4"

16

RX-53

2000

10" OR 11"

1 3/8"

16

RX-53

3000

10" OR 11"

1 7/8"

12

RX-54

5000

10" OR 11"

1"

12

RX-45

2000

6"

1 1/8"

12

RX-46

3000

6"

13/8"

12

BX-156

5000

6"

1 1/2"

12

RX-37

10000

6"

7/8"

8

RX-37

2000

4"

1 1/8"

8

RX-37

3000

4"

1 1/4"

8

RX-39

5000

4"

1 1/8"

8

BX-155

10000

4"

3/4"

8

RX-31

2000

3"

7/8"

8

RX-31

3000

3"

1 1/8"

8

RX-35

5000

3"

1"

8

BX-154

10000

3"

5/8"

8

RX-23

2000

2"

7/8"

8

RX-24

3000

2"

7/8"

8

RX-24

5000

2"

3/4"

8

BX-152

10000

2"