سیالات حفاری

معماری فرهنگ قوم لر حفاری وسیالات حفاری تمدن لرستان

 
مطالعات،استاندارد ها و روابط جامع در طراحی هنرستان
نویسنده : - ساعت ٤:۱٩ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/۸/٢٩
 

 

مطالعات،استاندارد ها  در طراحی هنرستان

 

قسمت اول

بررسی شرایط اقلیمی :

آب و هوا:
شرایط مناسب آب و هوا متاثر از وضعیت اقلیمی یعنی حرارت، رطوبت و سرعت حرکت هوا خواهد بود.

باد:
محیط آموزشگاه از نظر همجواری با سایر ساختمانها و عوامل جغرافیایی باید به گونه‌‌ای باشد، که امکان حرکت و نتیجتا تهویه هوا وجود داشته باشد، ‌نحوه استقرار آن به نحوی باشد که اثرات بادهای مزاحم کاهش یافته و برخورداری از بادهای مناسب افزایش یابد. به طوری که حداکثر استفاده از جریان هوای مناسب برای تهویه طبیعی کلاس بوجود آید.
در صورتی که محیط آموزشگاه در معرض وزش بادهای شدیدی قرار داشته باشد باید امکان ایجاد فضای سبز توسط درختان و بوته ها برای مقابله با آن فراهم باشد. با توجه به جهت عمومی وزش باد در منطقه، احداث واحد آموزشی نباید در مسیر انتشار دود و بوهای زننده کارخانجات، ‌کانالهای روباز، عبور فاضلاب، محل زباله دانی و… قرار گیرد .

تابش آفتاب:
به طور کلی جهت ساختمان مدارس باید به گونه‌‌ای باشد که حداکثر تابش آفتاب در کلاسها هنگام زمستان و جلوگیری از نفوذ تابش مزاحم در تابستان فراهم آید. بر این اساس میزان نور گیری هر نقطه با توجه به زوایه تابش و جهت تابش مشخص می‌گردد. همچنین باید دقت داشت عوامل شهری و جغرافیایی نباید در روشتایی محیط نقصان یا خللی وارد نماید. باید دقت داشت که حداقل در قسمتی که ساختمان مدرسه احداث می‌گردد نباید سایه عوامل فوق وجود داشته باشد. هر چند بهتر است در نواحی سردسیر اصولا از سایه در محیط آموزشگاه پرهیز نمود و بالعکس در نواحی گرمسیر وجود سایه در فضاهای باز نیز مطلوب می‌باشد.

صوت:
اصوات نامطلوب در فضای آموزشی سه دسته اند:
الف- سرو صدای ناشی از ترافیک هوایی و زمینی
ب- سر و صدای ناشی از کارگاههای صنعتی- مراکز تجاری
ج– سر و صدای بازی بچه ها در فضای باز و سایر کلاسها

قسمت دوم

تقسیمات فضایی :
ورودی :
ورودی اولین مکانی است که دانش آموز به آن برخورد کرده و آخرین مکانی است که در هنگام خروج با آن ارتباط دارد . پس یک عنصر مهم در طراحی می‌باشد. در واقع این مکان مرزی هم فزیکی و هم روانی ایجاد می‌کند، ‌که دانش آموزان را متوجه درون و بیرون مدرسه می‌کند و آنان احساس می‌کنند که وارد فضایی متفاوت شده اند. در نتیجه ورودی باید خوانا و شاخص طراحی شود. همچنین باید دارای خاصیت دعوت کنندگی باشد .


راهرو طبقات (ارتباطی افقی) :
یک راهرو در مدرسه می‌تواند علاوه بر عملکرد تسهیل دسترسیها ، برای کاربریهایی چون آموزشی، نمایشگاهی، ‌اجتماعی(‌مکث و صحبت کردن ) و… نیز مورد استفاده قرار گیرد. راهروها در مدارس باید روشن و نورانی و دلباز باشند. همچنین به جای فرمهای ایستا برای این فضا، ‌می توان از فرمهای منحنی و محرک در طراحی آن استفاده نمود. تلفیق آن با فضای باز و سبز به زنده کردن هر چه بیشتر آن می‌انجامد. در گشادگی ها و تورفتگیهای راهرو می‌توان از وسایلی چون مبل، ‌قفسه لباس و وسایل، ‌تابلوی (اعلانات)‌تابلویی که کارهای دانش آموزان بر آن نصب می‌شود استفاده کرد. برای رنگ آمیزی دیوار راهرو می‌توان در قسمت پائین از رنگهای تندتر و در قسمت بالا از رنگهای ملایم تر استفاده نمود. این کار نه تنها باعث تنوع مسیر می‌شود. بلکه در خوانایی میسر نیز بسیار موثر می‌باشد. چون این فضاها حائل میان حیاط و کلاس هستند و مکانی هستند که دانش آموزان پس از استراحت در زنگ تفریح شاد و پر انرژی به کلاس بر می‌گردند، بنابر این اگر رنگ این فضاها، ‌رنگهای سرد و آرام باشد، ‌در کنترل هیجانات روحی آنان بسیار موثر است. حداقل عرض راهرو اگر در یک طرف آن کلاس باشد، ‌5/0 تا 5/1 متر است.
ارتفاع آن نیز حداقل 4/2 متر می‌باشد. حداکثر فاصله هر کلاس تا خروجی ساختمان و یا راه پله حدود 30 متر می‌باشد. نتیجتا طول هر راهرو کمتر از طول معادل سه کلاس خواهد بود.

راه پله ( ارتباطی عمودی) :
حداکثر 8 کلاس می‌توانند از یک راه پله استفاده کنند، مشروط بر اینکه حداکثر فاصله طی شده برای رسیدن به پله توسط دانش آموز از 20 متر تجاوز نکند. چنانچه در ساختمان مدرسه از چند راه پله استفاده شده باشد راه پله‌‌ای که جنب ورودی اصلی قرار دارد، عریض ترین انتخاب می‌شود.
حداقل عرض راه پله ها 3/1 متر و حداکثر 8/1 متر پیش بینی می‌شود. اگر عرض آن از 8/1 متر بیشتر باشد، ‌در هر دو طرف پله دست انداز نصب گردد.
وجود یک پاگرد به طول حداقل 40/1 متر پس از حداکثر 11 پله ضروری است. ارتفاع هر پله 15 و حداکثر 18 می‌باشد. سرعت راه رفتن دانش آموزان در مقطع سنی ابتدایی و متوسطه در پله ها 40/0 و در هنگام دویدن 10-4 متر بر ثانیه می‌باشد.





قسمت سوم

بخش آموزشی (کلاس) :

انواع چیدمان در کلاس :

ردیفی و ستونی: این سنتی ترین وضعیت می‌باشد. در حقیقت تا زمانی پیش و شاید امروزه در بعضی مدارس، نیمکتها به شکلی به زمین متصل بودند. این قرار گیری برای زمانی مناسب است که معلم می‌خواهد دقت ها به چیزی متمرکز شود.

فرم دایره‌‌ای شکل:
فرم‌های دایره‌‌ای شکل برای مباحث کلاسی و تکلیف کلاسی مناسب هستند. البته این نوع سازماندهی مشکلی که دارد این است که تعدادی از دانش آموزان به ناچار یا پشت معلم یا نیمرخ او روبرو می‌شوند و نمی توانند ارتباط بصری مناسبی با او داشته باشند.

گروهی:
نشستن گروهی در گروههای 4 تا 6 نفری برای مباحثه گروهی و یادگیری مشارکتی و تکالیف گروهی کوچک مناسب می‌باشد. برای نظارت بر تمام فعالیتها در چیدمان گروهی، معلم باید قادر باشد که ببیند در مراکز فعالیتی هر گروه چه اتفاقی می‌افتد. بنابر این موانع باید کم باشد و گروهها نباید دور از دید باشند.]کم اثر ترین سازماندهی و مرتبط ترین آن با رفتار نامناسب هنگام مباحثه، ‌نیمکت‌های ردیفی است. به نظر می‌رسد که نیمکت‌های ردیفی بیشتر از گروهی یا دایره‌‌ای با کناره گیری دانش آموزان ارتباط دارد. بعلاوه سازماندهی دایره‌‌ای بیشتر از ردیفی و گروهی با رفتار مناسب و نظریات خارج از موضوع در ارتباط است.

مکان قرار گیری کلاس :
کلاس درس باید در آرامترین مکان قرار گیرد و از سر و صدای بیرون دور باشد. دسترسی سریع و مناسب به سایر فضاهای آموزشی (از قبیل کتابخانه، کارگاهها، کلاسهای ویژه و…)‌باید برای آن فراهم شود.

فرم کلاس :
تحقیقات نشان می‌دهد که کلاسهای با فرم مربع یا نزدیک به مربع جوابگوی نیازهای آموزشی می‌باشد .

شکل :
تقلیل فاصله استاد و دانشجو به حداقل ممکن می تواند مهمترین ضابطه برای طرح اتاق درس باشد چون باعث می شود که ارتباط بین دو نفر بهتر شود,به طوریکه:
احتیاج به صدای آرام تر و فشار فیزیکی کمتر
به وسائل سمعی بصری کمتر و کوچکتر و ارزانتری نیاز است.
استانداردهای متداول جهانی برای عناصر موجود درکلاس درس,فواصل و اندازه هایی را که در ارتباط و تابعی از یکدیگر می باشند,به شرح زیر مشخص می نماید تا مد نظر طراح قرار گیرد:
میز و صندلی ها به صورت یکپارچه باشند.
فاصله از دیوار جلو تا پشت صندلی های ردیف اول m 3 باشد.

فاصله صندلی ها پشت تا پشت cm90 و با فاصله مرکز تا مرکز تا مرکز cm 60

تعداد صندلی ها در هر ردیف تابعی از زاویه مخروط دید است
عرض ردیف کمتر از 7 صندلی : عرض کل راهروهای داخل کلاسm 1.80
عرض ردیف بیش از 7 صندلی :عرض کل راهرو های داخل کلاس m 2.40.
اگر بیش از 50 صندلی در کلاس وجود داردباید درب دومی نیز وجود داشته باشد.
در مواردی که بیش از 7 صندلی در عرض و تعداد درب ها 2 می باشد,m 0.90 عرض اضافی در انتهای کلاس باید وجود داشته باشد و در غیر این صورت فاصله صندلی عقبی با دیوار بیش از m0.60 باشد.
کف کلاس بعد از ردیف هشتم باید شیب دار بوده و ارتفاع آن برای دید مناسب باشد.
میزان نور در کلاس ها باید با ابعاد و مساحت آن متناسب بوده و مصالح سقف و دیوارها و کف طوری انتخاب شود که از نظر انعکاس نور و یا صوت مشکلاتی پیش نیاید.

قسمت چهارم

محل قرارگیری :
ترجیحا باید که کلاس های درس درطبقه همکف وحداکثر تا طبقه دوم قرار گیرد,به دلایل:
1- عدم استفاده از آسانسور برای حجم بالای استفاده کنندگان( در مدت کولاهتر از min10)
2- برای کلاس ها با ظرفیت زیاد,شیبدار نمودن و یا سکو بندی کف الزامی است که سهولت اجرای آن در طبقه همکف بر این ایجاب می افزاید.

بررسی نور در کلاس :
مسائلی که از نظر نور برای دید و مطالعه در کلاس درس با توجه به محیط دید سالم حائز اهمیت می‌باشد، به شرح زیر است:
-تاثیر نور طوری باشد که منبع نور در حوزه دید دانش آموز قرار نگیرد.
-به منظور ایجاد نور کافی در کلاس در صورتی که پنجره‌های نورگیری در یک سمت واقع شده باشد، ‌سح کل پنجره ها نباید از یک پنجم الی یک هفتم سطوح کلاس کمتر باشد.
-برای آنکه تاثیر نور خورشید که منبع نور طبیعی کلاس محسوب می‌شود، بطور مستقیم به کلاس وارد نشود، بکار بردن سایبانهای مناسب از قبیل سایبان بالای پنجره و یا سایبان کرکره‌‌ای و جانلی توصیه می‌شود.

برای استفاده از نور مصنوعی باید نکات زیر را در نظر داشت:
-برای روشن نمودن کلاس درسی میتوان از نور مستقیم- نیمه مستقیم و یا یکنواخت استفاده کرد.
-چراغهای سقفی در کلاس باید طوری نصب شود که خیرگی ایجاد نکنند و همچنین باید از چراغ مخصوص برای روشن کردن تخته سبز استفاده کرد.
-حداقل مقدار شدت روشنایی الکتریکی کلاس درس 200 و حداکثر 500 لوکس تعیین شده است.
تابش نور از سمت چپ برای نوشتن و از سمت راست برای طراحی و نقشه کشی

تجهیزات کلاس

شرح پشت تا پشت
(cm) محور تا محور
(cm) سطح
(m*m)
صندلی ثابت و میزچه متحرک 104 58 0.60
صندلی تئاتری (تاشو) و میزچه لولایی 104 56 0.58
صندلی تئاتری (نئاتر) وپیشخوان لولایی 91 56 0.51
پیشخوان یکپارجه ثابت و صندلی گردان 109 66 0.72
پیشخوان یکپارچه ثابت و صندلی آزاد 109 58 0.63
میز دو نفری و صندلی گردان محوری (با راهرو طولی) 91(86) 61 0.73
میز متصل با پشتی ردیف جلو و صندلی تاشو 86 53 0.45
صندلی ثابت و میزچه لولایی 99 61 0.60
پیشخوان یکپارچه و صندلی کشویی گردان 114 66 0.75
قسمت پنجم


این سرویس ها اتاق های تهیه و آماده کردن و نگهداری وسائل آزمایش مدل ها و... می باشد.که معمولا به صورت آزمایشگاه و یا کارگاه وانبار کوچک است. استانداردهای مختلف برای تعیین سطح این فضا با یکدیگر هم قول نیستند.
استاندارد سطح ارائه شده برای این فضا در ایالات متحده 0.18 -0.09 در انگلستان 0.28-0.21 و در جمهوری فدرال آلمان 0.3-0.2 متر مربع بر نفر توصیه گردیده است.


آتلیه :
این کارگاه ها شامل مکان های متعدد مورد نیاز برای دروس فنی از جمله معماری ، آکادمی های هنری شامل نقاشی و کلاس مجسمه سازی می باشند .
تجهیزات اصلی :
میز مناسب نقشه کشی با اندازه ی
A0 :92*127 cm
A1:65*90 cm
A2:47*63 cm
A3 :37*44 cm




قسمت ششم

درها :
وضعیت قرار گرفتن در های داخلی باید به گونه ای باشد که بتوان از فضای اتاق ها نهایت استفاده را برد .
یک در متعادل برای راهرو ها نیازی به وارد کردن فشار زیادی برای باز کردن ندارد . عرض در نیز به نحوه ی استفاده از آن و اتاقی که در به داخل آن باز می شود بستگی دارد. حداقل پهنه ی داخلی در 50سانتی متر و استاندارد آن 1 متر است .
حداقل ارتفاع در 185 سانتی متر و و ارتفاع معمول آن بین 195 تا 200 سانتی متر است .

پنجره ها :
زمانی که نیاز به داشتن یک اتاق روشن وجود دارد پنجره ها از اهمیت خاصی برخوردار می شوند . در تمام محیط های کاری باید پنجره ای وجود داشته باشد که افراد بتوانند از آنجا بیرون را ببینند.
در یک دفتر کار محیط پنجره ای که نور را انتقال می دهد باید 20/1 محیط سطح کف اتاق باشد. عرض کلی تمام پنجره ها باید در حدود 10/1 پهنای کلی دیوارها باشد . در اتاق های کار با ارتفاع بیش از 3.5 متر سطح پنجره های انتقال دهنده ی نور باید 30 درصد سطح دیوارهای خارجی باشد.
حداقل ارتفاع پنجره 3/1 متر و اکابه ی پنجره حدود 0.9 متر ارتفاع کلی تمام پنجره ها باید معادل 50 درصد عرض دفاتر کار باشد .

کتابخانه :
کتابخانه شامل یک کتابخانه ی معمولی برای استادان و دانشجویان بوده و دارای کتاب ، مجله ، امکانات قرض دادن کتاب و مکانی برای مطالعه و کار است .
مرکز رسانه ها بخش ضمیمه ی کتابخانه است و امکاناتی برای ضبط ، فیلم و تلوزیون را دارد مثل تجهیزات سمعی و بصری ، امکانات نرم افزاری ، میکرو فیلم و میکرو فلش .

تقسیم فضاها :
تحویل و باز پس گرفتن کتاب ، هر یک از مکان های کاری مساحت
5 متر مربع فضای بخش راهنمای پذیرش 20 تا 40 متر مربع
اطلاعات شامل مسئول کتابخانه ، مشاور رسانه تکنسین رسانه
برای هر نفر 10 تا 20 متر مربع در هر 1 متر مربع از انبارهای
فشرده ی کتاب 20 تا 30 جلد کتاب جا می گیرد .
قفسه ی کتاب ها به مساحت تقریبی 4 متر مربع دارای ورودی آزاد بوده و شامل فضای ارتباطی ، مکان مطالعه و راهنما است .
مساحت منطقه ی مطالعه برای هر 1000 جلد کتاب مرجع 20 تا 40 متر مربع است و به طور کلی هر 1000 جلد کتاب مرجع مساحتی حدود 25 متر مربع را به خود اختصاص می دهد .
در هر 2 متر مربع باید حداقل 30 مکان مطالعه وجود داشته باشد . مثلا اتاقک مطالعه ی خصوصی به مساحت 60 * 2.5 (3) متر مربع .


سالن کنفرانس :
بهتر است سالن های کنفرانس بزرگتر برای سخن رانی های اصلی ، در مجموعه های جداگانه گروه بندی شوند .
صندلی های سالن به تعداد 100 ، 150 ، 200 ، 300 ، 400 ، 600 ، 800 می باشند .
ارتفاع سقف سالن های بیش از 200 صندلی 3.5 متر است .
نهوه ی چیدن صندلی به نوع درس تعداد دانشجویان و روش تدریس بستگی دارد .
فضای لازم برای قرار دادن صندلی راحت هر دانشجو 65 * 75 سانتی متر است و هر دانشجو به 0.6 متر مربع فضا نیاز دارد .


مجموعه ورزشی :
زمین بسکتبال : 26 * 14 متر
زمین هندبال : 34 * 18 متر
زمین والیبال : 18 * 9 متر
که معمولا یزرگترین زمین را برای کل مجموعه در نظر می گیرند .






آبدار خانه :
این فضاها ابعادی کوچک داشته و جهت پذیرایی از کارکنان استفاده می‌شوند. برای سرویس دهی بهتر به قسمت اداری، بهتر است در نزدیک آن قرار گیرند.

نمازخانه :
نماز خانه فضایی است که نیاز به سکوت دارد و اگر در محیطهای آموزشی طوری طراحی شود که زیبا و جذاب باشد، ‌افراد را به خود بیشتر و بهتر دعوت خواهد کرد. سالن چند منظوره می‌تواند به عنوان نماز خانه مورد استفاده قرار گیرد. همین طور می‌توان نماز خانه‌‌ای جداگانه داشت که در این حالت اگر نماز خانه به سالن چند منظور متصل باشد، در مواقع لزوم می‌توان برای برپایی مراسم بزرگ آنها را به هم پیوسته کرد و استفاده نمود. مطلبی که می‌تواند در زیباتر ساختن فضای معنوی نمازخانه به طراح کمک کند، استفاده از عنصر نور طبیعی می‌باشد .

بوفه و سالن غذاخوری :
قفسه های فروشگاه نباید بلند تر از 1/8متر و یا کوتاهتر از 0/3 متر از سطح زمین باشد .
مراکز سرویس دهی غذایی عمدتا به دو بخش، یکی جهت سرویس دهی به مسؤولان و دیگری جهت دانش آموزان تقسیم می‌شوند که هریک باید در محل مناسب خود قرار گیرند و یا اینکه می‌توانند در تلفیق با یکدیگر باشند. یک سالن غذا خوری و سلف سرویس می‌تواند برای آنان وجود داشته باشد، ‌بهتر است این سالن با فضای باز و سبز درارتباط بوده و از سمت دیگر نزدیک در خروجی قرا رگیرد تا دسترسی خدماتی (تهیه مواد غذایی) به آن به آسانی انجام گیرد.

سرویس بهداشتی :
دسترسی آسان به این فضا باید میسر باشد. معمولا سرویسهای بهداشتی کارمندان جدا از دانش آموزان بوده و در داخل ساختمان اصلی قرار می‌گیرد این سرویسها بهتر است نزدیک قسمت اداری باشد. محل سرویسهای بهداشتی دانش آموزان در ساختمانی جدا و در محوطه مدرسه با دسترسی نزدیک به ساختمان اصلی منظور گردد در هر صورت تهویه طبیعی یا مکانیابی این بخش باید مورد توجه قرار گیرد. در مدارس پسرانه سرویسهای بهداشتی به ازای هر 40 نفر دانش آموز پسر و در مدارس دخترانه به ازای هر 25 نفر دانش آموز دختر باید یک چشمه توالت پیش بینی گردد. ضمنا به طور معمول به ازای هر چشمه توالت باید یک واحد دستشویی منظور گردد. فراموش نباید کرد که در زمان طراحی جهت توالت ها رو به قبله قرار نگیرد .

فضای سبز :
برای فضای سبز می‌توان سه نقش مهم قائل گشت:
- با تولید اکسیژن و افزایش رطوبت و کاهش گرمای تابش، هوا را لطیف کنیم و با تعیین نوع و محل گیاهان می‌توان تا میزان تهویه ی فضاهای داخلی را افزایش دهیم
- فضای سبز محیط را در مقابل وزش بادهای شدید منطقه، گرد و غبار و سرو صدا محافظت نماید.

- از نظر جلوگیری از خمیدگی نور و تامین محیط زیبا، دارای عملکرد روانی قابل توجهی می‌باشد. به طوری که میزان فضای سبز که در فضاهای آموزشی مورد نظر می‌باشد، بستگی مستقیم به اقلیم، موقعیت و عوامل محلی و منطقه‌‌ای دارد. (به ازای هر نفر ، 3 تا 5 متر مربع توصیه می‌شود. ) لازم به ذکر است که استاندارد بین المللی، 1 متر مربع به ازای هر نفر می‌باشد.




کلاس درس(استاندارد ها)
کلاس درس:

تجهیزات کلاس درس :

تخته سیاه
صندلی(دانشجویان)
صندلی و میزاستاد
اسلاید
ویدئوپروژکتور

شرح
پشت تا پشت
(cm)
محور تا محور
(cm)
سطح
(m*m)
صندلی ثابت و میزچه متحرک
104
58
0.60
صندلی تئاتری (تاشو) و میزچه لولایی
104
56
0.58
صندلی تئاتری (نئاتر) وپیشخوان لولایی
91
56
0.51
پیشخوان یکپارجه ثابت و صندلی گردان
109
66
0.72
پیشخوان یکپارچه ثابت و صندلی آزاد
109
58
0.63
میز دو نفری و صندلی گردان محوری (با راهرو طولی)
91(86)
61
0.73
میز متصل با پشتی ردیف جلو و صندلی تاشو
86
53
0.45
صندلی ثابت و میزچه لولایی
99
61
0.60
پیشخوان یکپارچه و صندلی کشویی گردان
114
66
0.75
استانداردها و توصیه ها و ضوابط:

استانداردهای توصیه شده برای کلاس درس:
محل قرار گیری
طبقه همکف(حداکثر تا طبقه دوم)
بار زنده (kg/m*m)
400
نسبت ابعاد
1:1.4
ارتفاع (تابعی از نور و ... )(m)
3
حجم فضا بر نفر(متر مکعب)
2.5
مقاومت در برابر عبور صوت(db)
دیوار

45-35
کف و سقف

45
فاصله شنونده تا تخته (m)
حداقل
3
حداکثر
25(6 برابرطول پرده)
زاویه دید نسبت به تخته
≥ (3/1)tan

محل
ترجیح دارد که کلاس های درس درطبقه همکف وحداکثر تا طبقه دوم قرار گیرد,به دلایل:
1.عدم استفاده از آسانسور برای حجم بالای استفاده کنندگان( در مدت کولاهتر از min10)
2.برای کلاس ها با ظرفیت زیاد,شیبدار نمودن و یا سکو بندی کف الزامی است که سهولت اجرای آن در طبقه همکف بر این ایجاب می افزاید.

بار:
استاندارد لازم در ایران 400 کیلوگرم بر متر مربع در نظر گرفته می شود.

نور:
1.حداکثر فاصله محل کار از پنجره از دو برابر ارتفاع پنجره بیشتر نباشد.
2.برای کلاس های مجهز به وسائل سمعی و بصری امکانات تاریک کردن فضا پیش بینی شود.
3.فضاهای داری امکانات سمعی و بصری ,چنانچه گنجایش تا حدود 150 نفرباشد.استفاده از نور طبیعی مقدور و قابل قبول است.
5.برای گنجایش های بیشتر از 150 نفر باید از نور مصنوعی استفاده شود و تمهیداتی برای کنترل مقدار و شدت و ضعف آن اندیشیده شود.

نسبت ابعاد:
گرچه تناسب ابعاد یک فضا از ضابظه های مختلفی پیروی می کند ولی تناسباتی که مورد قبول استانداردهای مختلف برای حداکثر نسبت طول و عرض کتاس درست است,از3/1:1 تا 7/1:1 متغیر است .نسبتی که اکثرا با آن توافق دارند4/1:1 می باشد. a1.4
از نظر ارتفاع در بیشتر موارد 3 مترمتناسب است و نسبت حجم فضا بر نفر برای کلاس های کوچک 5/2 مترمکعب(حداقل)و برای کلاس های بزرگ 5/4 متر مکعب توصیه شده است که به طورکلی برای تامین نور طبیعی و مصنوعی,تهویه و طنین صدا اندازه مناسبی است.

صدا:
استاندارد مقاومت در مقابل عبور صدا برای دیوار های اتاق درس 45-35 db(دسی بل) و برای کف و سقف db 45 در نظر گرفته می شود.
می توان به منظور تامین یکنواختی فضا تمهیدات آکوستیکی در بدنه کلاس را مورد نظر قرار داد.
حداکثر فاصله بین سخنگو و شنونده وبدون استفاده از وسایل کمکی m 25 است.با این ترتیب که شنوندگان در داخل زاویه 140 درجه ای قرار می گیرند که راس آن محل استقرار سخنگو است.

شکل:
تقلیل فاصله استاد و دانشجو به حداقل ممکن می تواند مهمترین ضابطه برای طرح اتاق درس باشد چون باعث می شود که ارتباط بین دو نفر بهتر شود,به طوریکه:
1. احتیاج به صدای آرام تر و فشار فیزیکی کمتر
2.به وسائل سمعی بصری کمتر و کوچکتر و ارزانتری نیاز است.
- استانداردهای متداول جهانی برای عناصر موجود درکلاس درس,فواصل و اندازه هایی را که در ارتباط و تابعی از یکدیگر می باشند,به شرح زیر مشخص می نماید تا مد نظر طراح قرار گیرد:
§ میز و صندلی ها به صورت یکپارچه باشند.
§ فاصله از دیوار جلو تا پشت صندلی های ردیف اول m 3 باشد.

§ فاصله صندلی ها پشت تا پشت cm90 و با فاصله مرکز تا مرکز تا مرکزcm 60 .

§ تعداد صندلی ها در هر ردیف تابعی از زاویه مخروط دید است
§ عرض ردیف کمتر از 7 صندلی : عرض کل راهروهای داخل کلاسm 1.80 .
§ عرض ردیف بیش از 7 صندلی :عرض کل راهرو های داخل کلاس m 2.40.
§ اگر بیش از 50 صندلی در کلاس وجود داردباید درب دومی نیز وجود داشته باشد.
§ در مواردی که بیش از 7 صندلی در عرض و تعداد درب ها 2 می باشد,m 0.90 عرض اضافی در انتهای کلاس باید وجود داشته باشد و در غیر این صورت فاصله صندلی عقبی با دیوار بیش از m0.60 باشد.
§ کف کلاس بعد از ردیف هشتم باید شیب دار بوده و ارتفاع آن برای دید مناسب باشد.
§ میزان نور در کلاس ها باید با ابعاد و مساحت آن متناسب بوده و مصالح سقف و دیوارها و کف طوری انتخاب شود که از نظر انعکاس نور و یا صوت مشکلاتی پیش نیاید.
§ فاصله دورترین بیننده به طور معمول در صورت استفاده از تخته گچی یا پرده نمایش به اندازه 6 برابر طول پرده در نظر گرفته شود(فاصله اولین وآخرین ردیف از دیوار جلو تابعی از طول پرده است).
§ برای کلاس با ظرفیت بیش از 40 شاگرد سکویی به ارتفاع cm20 و عرضcm120 برای استفاده در نظر گرفته شود.
§ در صورت استقرار صندلی ها به صورتی که هر صندلی در خط میانی دو صندلی جلویی خود قرار گیرد می توان شیب کلاس را کمتر کرد.
§ زاویه دید نسبت به تخته سیاه, پرده اسلاید یا... نباید کمتر از زاویه ای با تانژانت 3/1 ,که تشخیص حروف و اشکال را مشکل می کند, باشد.
ظرفیت کلاس
90
108
126
153
تعداد ردیف
9
9
9
9
تعداد صندلی در هر ردیف
10
12
14
17
عرض صندلی(cm)
60
60
60
60
فاصله هر دو ردیف (cm)
82.5
82.5
82.5
82.5
زاویه افقی مخروط دید ( درجه)
40
45
50
55
زاویه عمودی دید ردیف جلو( درجه)
34
34
34
34
فاصله دیوار جلو از محور ردیف جلو(cm)
277.5
277.5
277.5
277.5
فاصله دیوار جلو از محور ردیف جلو و دیوارعقب با محور ردیف عقب
337.5
337.5
337.5
337.5
مورد بالا با در نظر گرفتن راهروی پشت (cm)
420
420
420
420
عرض کلاس (cm)
840
960
1080
1260
طول کلاس (cm)
1080
1080
1080
1080
سطح کلاس (m*m*m)
90.72
103
116.66
136
سطح درازائ هرنفر
1.00
0.95
0.92
0.89

سرویس ها ی ضمیمه کلاس:
این سرویس ها اتاق های تهیه و آماده کردن و نگهداری وسائل آزمایش مدل ها و... می باشد.که معمولا به صورت آزمایشگاه و یا کارگاه وانبار کوچک است. استانداردهای مختلف برای تعیین سطح این فضا با یکدیگر هم قول نیستند.
استاندارد سطح ارائه شده برای این فضا در ایالات متحده 0.18 -0.09 در انگلستان 0.28-0.21 و در جمهوری فدرال آلمان 0.3-0.2 متر مربع بر نفر توصیه گردیده است.


 
 
بوم شناخت لرستان و خرم اباد
نویسنده : - ساعت ٤:۱۱ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/۸/٢٩
 

 

از ویژگیهای طبیعی این خطه کوهستانی بودن آن است
آب و هوای متنوع در این منطقه باعث شده که در ردیف استان های خوش آب و هوا قرار گیردفصول چهار گانه سال در این منطقه هر کدام تبلور اعجاب انگیزی از شگفتی های طبیعت است .
جبال بر افراشته زاگرس که از شمال غرب ایران آغاز و به جنوب شرق ختم می شود محدود ه ای وسیع از سرزمین ایران را محصور می سازد .
دیوار کوهستانی زاکرس دروازه طبیعی تاریخ ایران و از گذر گاه های پند آموز تاریخ جهان بشمار می آید برفراز قلل برافرشته این جبال ، بقایا ، معابدی سترک دیده می شود که روز گارانی بس دراز مردمان هوشمند و هنر مند این سرزمین را به نیایش طلبیده است دیگر آثار حیرت آور معاری و مساکن برجای مانده از مردمان این دیار کرانه رودهای جاری و حریم گذرگاه های کوهستانی را آزین بسته اند جای جای این سرزمین انباشتی از لایه های معماری است که سر به دامن کو هستانهای خاموش گذارده و آرام خفته اند . این دفاتر نا گشوده در هیات غارهای مسکون و مورد استفاده محوطه های گسترده تپه های بر آمده پلها و دیگر آثار شگفت آور معماری دیدگاهی است که گوش به پژواک باد در گسل های هولناک سپرده و نسلها را یکی پس از دیگری به باز خوانی راز های درونی خود فرا می خواند
ب- خرم آباد : خرم آباد که نام هایی چون خاید الو و شاپور خواست داشته از جمله شهر های مهم امپراتوری ایلام و دوره ساسانی بوده و یا آنکه بارها در طول تاریخ ویران شده اما به دلیل موقعیت دفاعی آن در پناه کوه ها ، چشمه ها ، گوارا و خاک حاصلخیز و طبیعت زیبا یش همواره در دوره های مختلف مورد توجه انسانها قرارگرفته است.




این شهر به دلیل تاریخ غنی و پر ماجرا و موقعیت خاص استراتژیک خود همیشه شاهد جلوه هایی است که تا ابدیت تاریخ ، تلا لوی خود را تکرار خواهد کرد .
تاریخ خوم آباد را می توان از زبان آثار مفرغی و بناهای استوار با ستانی اش که عمری چندین هزار ساله دارند و کهن ترین نشان در غارهای اطراف شهر ، عمر پنچاه هزار ساله این سکونت گاه امن و آباد را باز گو می کنند .

خرم آباد یا شهرآباد محصور در کوه های زاکرس و خفته ی بستر چشمه هایی جوشان است شهری با طبیعتی مر کب از کوه و آب و درخت ، با هوایی معتدل و نم نم همیشگی باران ، که از شرق به غرب در پهنای دره ای کشیده شده است.دره ای قیفی شکل به طول 15 و عرض 12 کیلو متر که در میان کو ه های زاکرس قرار گرفته و از چهار سو آن را چون دیوار هایی بلند محصور کرده اند.
تعامل انسان ها با یکدیگر است که زمینه آفرینش فرهنگ را فراهم می کند ، انسان های پراکنده بر کره خاکی نماینده فرهنگ های گوناگونند و تماس رودر وری این نمایندگان ارتباط متعامل فرهنگ هاست . مطالعه و بررسی فرهنگ ها موجب شناخت توانمندیهای آنان می شود یکی از عواملی که دستیابی به چنین شناختی را ممکن می سازد ، سیر و سیاحت است سیر وسیاحت انسان را با اقلیمهای مختلف ، آدم های متفاوت وبه تبع آن با فرهنگ های متنوع آشنا می کند .
آثار باز مانده از سیر تاریخی و فرهنگی هر قوم ثروت و دارایی آن قوم محسوب می شود که خود گویای تلاش های علمی ، فرهنگی و هنری نسلهای مختلف در قرون و اعصارگذشته است این آثار گاه به صورت آثار کتبی، کتابی ، کتیبه ای و گاه ابزار آلات معیشتی و گاه زینت آلات و ابزار جنگی و دفاعی و یا انبیه تاریخی به ما می گوید که این قوم چگونه زیسته و پگونه توانسته اند در گذرسهمناک تاریخ ، هستی خود را حفظ نموده است و فرهنگ شان را به نسلهای بعد از خود منتقل نماید و میراثی به یادگار گذارد که در حال حاضر بخشی از آثار مادی آن مایه مباهات موزه های داخلی و خارجی است .
از دیگر عناصر طبیعی این شهر می توان به کوه هایی اشاره کرد که دست در دست هم گذاشته و خرم آباد رادر آغوش خود گرفته اند و منظری بدیع در سراسر افق شهر ایجاد کرده اند .



همان گونه که گفته شد ، خرم آباد از محدود شهر هایی است که قابلیتهایی طبیعی و تاریخی بسیاری دارد و با اندکی توجه می توان از سرمایه های بی شمار آن برای ایجاد قطبی مهم در گردشگری ایران استفاده کرد می توان از عناصر طبیعی شهر چون پستی و بلندی ، رود خانه ها چشمه ها و سرابها ، آبشارها و پو شش گیاهی آن در بالا بردن کیفیت بصری شهر و هویت بخشی به آن سود جست .

محدوده جغرافیایی
الف : لرستان : استان لرستان در غرب کشور و بین 32 درجه و 37 دقیقه تا 34 درجه و 22 دقیقه عرض شمالی و 46 درجه و 51 دقیقه تا 50 درجه و 30 دقیقه طولی شرقی قرار داشته و با مساحتی بر 28064 کیلو متر مربع رشته کوه های زاکرس را در بر گرفته و با طبیعتی زیبا سر سبز و طراوت را به همگان هدیه می دهد.
سرزمین لرستان از جنوب به استان گرم و سوزان خوززستان ، از شمال به استان سرد همدان از شرق به استان مرکزی ، لز شرق به استان اصفهان و از غرب و جنوب غربی به استان های کرمانشاه و ابلام منتهی می گردد .
که حدود 7/1 درصد از مساحت کل کشور را به خود اختصاص داده است در بین شهرستانهای استان ، خرم آباد با 6233 کیلو متر مربع بیشترین و ازنا با 1212 کیلومتر مربع کمترین مساحت رادارا می باشد.
ب- خرم آباد :
موقعیت جغرافیایی : شهر خرم آباد به عنوان مرکز استان لرستان و نیز شهر خرم آباد دارای موقعیت 20 و 48 الی 27 و 33 الی 33 و 33 عرض شمالی و در ارتفاع 1171 متری قراردارد . این شهر از شمال به شهرستان نور آباد ، از جنوب به شهرستان پلدختر ، از غرب به شهرستان کوهدشت و از شرق به شهرستان بروجرد متصل می شود .
خرم آباد از طرف شمال به تپه کیو با ارتفاع 1290متر ، از طرف شمال شرقی به دامنه های کوه کمر سیاه (مخمل کوه ) به ارتفاع 1802 متر ، از طرف جنوب شرقی به کوههای شیر کشان به ارتفاع 1765 متر و پشته حسین آباد و کوه پشته به ارتفاع1550 متر محدود است.


همچنین از طرف غرب به شاخه هایی از سفید کوه که تا حاشیه شهر بیش آمده و شهر را محدود کرده است . شکل گیری کالبد شهر خرم آباد متاثر و تابع طبیعت ان است هر کجاه دره اندکی باز شده و شیب های کناری ملایمتر گشته و اجازه زیست به انسان داده ،شهر بدان سوی گسترش یافته و هر جا دره تنگ شده ، شهر باریک و کشیده وضع قرارگرفتن کوه ها و دره ها به شهر موقعیت اقلیمی خاص بخشیده و موجب جریان دائمی رودهای خرم آباد و کرگانه گردیده است .
خصوصیات اقلیمی
الف – لرستان :شرایط اقلیمی استان با توجه به اقلیم ها و مرز آنها بع گونه ای است که مرز اقلیمها و تعویض یک اقلیم به اقلیم دیگر تقریبا" ثابت بوده و به طور کلی از نواحی غرب و جنوب غرب به طرف شمال و شرق نوع اقلیم ، مربوط تر و سردتر می شود .نواحی شمالی و شرق استان دارای ارتفاع بیشتری بوده و به علت سرمای زیاد ، مقدار زیادی از بارش به شکل برف می باشد.
متوسط دمای سالانه استان 9/14 درجه سانتی گراد بوده ودوره آن کمتر از 4/9 - درجه سانتی گراد تا 3/40 + درحه سانتی گراددرنوسان است 0 به طور کلی لرستان منطقه ای نیمه خشک مایل به نیمه مرطوب با تابستان های گرم و خشک است و درسال دارای حدود 5 ماه خشک می باشد . از نظر بارندگی دارای تنوع زیادی بئده و میزان
بارندگی آن از حداقل 6/361 میلیمتر در جنوب استان (پل دختر ) تا حدود 1300 میلیمتر در ارتفاعات ،نوسان دارد .
متوسط بارندگی استان 7/418 میلیمتر و میزان رطوبت نسبی آن نوسانات چشمگیری دارد کمترین میزان رطوبت نسبی سالانه 5/36 درصد در الیگودرز و بیشترین میزان آن 55 درصد در کوهدشت اندازه گیری شده است .
ب- خرم آباد: شهرخرم آبادبا داشتن مناطق وسیع کوهستانی و کوه های مرتفع و همجنین قرارگرفتن در مسیر دو جبهه هوای باران زای مدیترانه ای از غرب و جبهه هایی که از اقیانوس هند از جنوب می وزد ، رطوبت زیادی خذب می کند و ار نظر اقلیمی دارای سه نوع آب و هوای مدیترانه ای (معتدل) آب و هوای سرد کوهستانی و آب وهوای نیمه صحرایی گرم است .
ولی به علت دره ای شکل بودن دو شهر خرم آباد اغلب ماه های سال آب و هوای مدیترانه ای و معتدل برشهر حاکم است و با د موافق آن را تقویت می کند .



خرم آباد به دلیل قرار گیری بین منطقه سرد سیر شمالی و گرم سیر جنوب دارای زمستان های ملایم و تابستان گرم می باشد در حال حاضر دوره یخبندان کوتاه و حدود ا" یک ماه در سال است که در گذشته طول این دوره به سه ماه در سال هم می رسیده است .
برخورداری از آب و هوای معتدل تا نیمه معتدل سبب افزایش تنوع گونه های گیاهی گردیده است .
عوامل جغرافیایی محدود کننده خرم آباد
شهر خرم آباد دارای توپو گرافی متنوعی است و در سطح شهر پستی و بلندی ونیز عوامل جغرافیایی متعددی قابل مشاهده است .
از جمله موانع همه توسعه فیزیکی در این شهر وجود ارتفاعات سنگی ونیزتپه های موجود در اطراف آن است . در محدوده شرقی این شهر و به موازات خیابان شریعتی ارتفاعات ارتفاعات صخره ای موجود است که دارای شیب تندی نیز می باشد . در بخش جنوب شرقی شهر نیز در محدوده محلات کوی فلسطین و قاضی آباد توپوگرافی خشن و صخرهای محدود کننده این بخش از شهر است.
در بخشهای شرقی شهر جاده خرم آباد –بروجرد مسیرخروجی شهر خرم آباد به طرف تهران است که در این بخش ها از شدت ارتفاعات کاسته شده و اراضی تپه ماهوری آن رادر برگرقته است دربخش شمال شرقی ، اراضی موسوم به آماده سازی 107 و 110 هکتاری که بخش اعظمی از جمعیت شهر رادر خود جاداده اند به ارتفاعات سنگی محدود می گردد .ودارای مانع طبیعی برای توسعه فیزیکی هستند . بخش شمالی شهر نیز با موانع ارتفاعات روبه رو بوده ودر بخش رارضی کشاورزی روستاهای واقع در محدوده ی شمالی شهر پراکنده اند .
در بخش غربی جاده مذکور نیز پراکندگی اراضی کشاورزی به چشم می خورد . که در نهایت به مانع ارتفاعات برخورد می کند در داخل محدوده قانونی شهر و در بخش های غربی آن ارتفاعات مهم ترین عامل محدود کننده توسعه فیزیکی محسوب می گردد . ودر اطراف آن باغات گسترده اند .در نهایت خرم آباد از اطراف به وسیله عوامل طبیعی و مصنوع دارای محدودیت جدی توسعه و در داخل محدوده قانونی نیز رود خانه خرم آباد و رودخانه های رباط و کر گانه و دریاجه کیو و لزوم رعایت حریم آنها وجود قلعه فلک الافلاک در تعیین جهت گسترش آن از قبل تا کنون تاثیر بسزایی داشته اند .



واحد هیدرولوژیک خرم آباد :
واحد هیدرولوزیک خرم آباد در شمال ، جنوب شرقی شهر خرم آباد قرار گرفته است و رودخانه های کاکا شرف و خرم آباد به ترتیب بخش های شرقی- جنوب شرقی – شمالی – شمال غربی دشت را زهکشی نموده و پس از تلاقی با یکدیگر در جنوب شهر خرم آباد در راستای شرقی به غرب از واحد خارج می گردد .
این واحد به وسعت 143600 هکتار درزیر حوزه کشکان ودر شهرستان خرم آباد در موقعیت جغرافیلیی 48 .6 تا48. 45 طول شرقی 33.43 عرض شمالی قرار گرفته ارتفاعات کمر سیاه از شمال ، سفید کوه از غرب ، تاف و خارزار از جنوب واز گنه و بلومان و دلیمه از شرق و شمال شرقی این واحد را احاطه کرده اند .. واحدهای هیدرولوژیک چغلوندی در شمال سراب دوره ودر غرب و گیلانه در شرق دارای مرز مشترک با این واحد می باشد . در این واحد سه رود خانه اصلی وجود دارد که عبارتند از رودخانه خرم آباد ، رودخانه آبستان و رودخانه کاکاشرف .

مسائل هوا شناسی :
عوامل هواشناسی اصلی موثر بر اقلیم یک منطقه عبارتند از: درجه حرارت ، بارش ، رطوبت ،باد ، ساعات آفتابی.
بررسی وضعیت دما :
میزان دما و درجه حرارت از مهمترین عناصر تشکیل دهنده اقلیم هر منطقه است که تحت تاثیر عناصر و عوامل گوناگون به ویزه ارتفاع و وضعیت توپوگرافی ، عرض جغرافیایی و میزان تابش خورشید قرار دارد .
میانگین دمای روزانه در شهر خرم آباد معادل 5/16 درجه سانتی گراد بوده که بیشترین دمای میانگین روزانه در ماه تیر و معادل 8/28 درجه سانتی گراد و کمترین دمای میانگین روزانه نیز در ماه دی و معادل 4 درجه سانتی گراد بوده است .
همجنین متوسط دمای حد اکثر سالانه معادل 7/24 درجه سانتی گراد و متوسط دمای حداقل سالانه معادل 3/8 درجه سانتی گراد گزارش گردیده است . حداکثر دمای مطلق نیز3/42 درجه سانتی گراد (در تیر ماه ) و حداقل دمای مطلق نیز 7- درجه سانتی گراد (در دی ماه ) بوده است .


همچنین بنا به تعریف روز های یخبندان روزهایی است که در آن حداقل درجه حرارت هوا به ضفر درجه سانتی گراد یا پایین تر برسد 0 که با توجه به گزارش هواشناسی در شهر خرم آباد روز های همراه با یخبندان معادل 59 روز است که بیشترین روزهای یخبندان نیز متعلق به ماه دی با 19 روز است .
جدولهای صفحات 50 و 51 طرح جامع شهر خرم آباد .

ریزش های جوی :
در منطقه غرب از جمله لرستان به طور کلی با توجه به دارابودن عرض جغرافیایی نسبتا" بالا خصوصیات کلان مقیاس مناطق معتدل حکم فرماست 0 متوسط بارندگی سالانه در این شهر معادل 4/521 میلی متر می باشد .
بنابراین در تحلیل رژیم بارندگی این شهر می نوان نتیجه گرفت که:
رژیم بارندگی منطقه مدیترانه هی است و فصل خشک متمرکز برفصل تایستان است .
توزیع بارندگی سالانه درفصول مختلف سال منطبق بر ورودسیستم های باران زا به منطقه است و قسمت اعظم بارندگی این منطقه نیز ناشی از جریان های مرطوبی است که درمدت بیش از نیمی ازسال به همراه مراکز کم فشار به طور مستقیم از سمت غرب و پس از عبور از دریای مدیترانه وغنی شدن از بخار آب موجود بر روی این دریا وارد این منطقه می گردد .
طرح جامع خرم آباد ( بعد تکنیک ) :
نقشه صحفه 54 ، جدول 6و 7 صفحه 55 ، نقشه شماره 10 صفحه 56 و نقشه شماره 11 صفحه 57 0





رطوبت نسبی :
رطوبت نسبی یکی دیگر از پارامتر های اقلیمی است 0 که در ارتباط مستقیم با درجه حرارت و بارش قرار دارد . متوسط رطوبت نسبی سالانه در این شهر 4/50 درصد بوده که بیشترین میزان رطوبت نسبی مطلق به ماه های دی و بهمن (بیش از 70 درصد ) و کمترین میزان رطوبت نسبی به ماه های تیر و مرداد (کمتر از 30 درصد ) مربوط می گردد
طرح جامع شهر خرم آباد (بعد تکنیک ) : جدول شماره 8 و 12 صحفه 60 و 61 0.
ساعات آفتابی :
کل ساعات آفتابی متوسط سالیانه این شهر معادل 9/2904 ساعت گزارش گردیده است که کمترین ساعات آفتابی منطبق بر ماه خرداد با 351 ساعت و کمترین ساعات آفتابی ماهانه نیز منطبق برماه آذر با 155 ساعت است .
از طرف دیگر متوسط حداقل ساعات آفتابی در این شهر 2469 ساعت و حداکثر متوسط ساعت آفتابی نیز 3044 ساعت است . بنابراین حداقل مدت تابش آفتاب همزمان با اوج فعالیتهای سیستم های باران زا و افزایش ابر در منطقه است .

باد و جریان هوایی :
باد درنتیجه اختلاف فشار هوا بین دو ناحیه مجاور ایجاد می گردد که ممکن است به علت تغییرات دما و یا ورود سیستم های گرم و سرد به منطقه باشد .
متوسط سرعت سالیانه باد در این شهر 32/1 متر در ثانیه بوده که حداکثر متوسط سرعت متعلق به ماه اردیبهشت (55/1 متر برثانیه ) و حداقل متوسط سرعت باد نیز متعلق به آذر (86/0 متر بر ثانیه )گزارش گردیده است .
متوسط حداکثر سالانه 78/1 و متوسط حداقل سالانه معادل 83/0متر برثانیه است
متوسط سالانه تعداد وزش باد آرام در این شهر معادل 1891 یوده که بیشترین تعداد آن متعلق به آذر ماه است.


متوسط سالانه وزش باد در این شهر 16/ 2596 بوده که مشتعمل بر بادهای وزیده شده در جهات هشت گانه است .
بیشترین بادهای وزیده شده در این شهر دارای جهت جنوب غربی بوده وباد با جهت غرب نیز دارای رقمی نزدیک به جهت جنوب غرب است .
باد آرام دارای سرعتی کمتر از 55/0 متر برثانیه است .
بیشترین باد های وزیده شده در این شهر در رده سرعت 4 الی 6 متر در ثانیه است که تحت عنوان باد ملایم است .
طرح جامعه خرم آباد (بعد تکنیک ) جدول و شکل های صفحه 66 و 74 .

زمین شناسی خرم آباد :
وضعیت گسل ها و زلزله خیزی خرم آباد :
شهر خرم آباد در مجاورت نواحی با تخریب گسترده در اثر وقوع زلزله قرار گرفته است 0 نقشه پهنه بندی زلزله ها از قرن چهارم قبل از میلاد تا سال 1900 نشان می دهد که خرم آباد در منطقه ای با شدت کمتر از 5 در مقیاس واقع گردیده است براساس نقشه های پهنه بندی شدت زلزله از سال 1977 – 1900 این شهر در منطقه زلزله هایی با شدت 7 در مقیاس واقع شده است ، ئلی در مجاورت بلافصل آن ، مناطقی با شدت های بالا ی زلزله قرار گرفته اند .
براساس اطلاعات موجود از قرن چهارم قبل از میلاد تا سال 1977 خرم آباد در ناحیه هی با شدت 6 در مقیاس مرکالی واقع گردیده است .
نقشه های پهنه بندی ریسک زلزله ای ایران نشان می دهد که خرم آباد در ناحیه تخریب متوسط با شدت 7 در مقیاس مر کالی واقع گردیده است .
براساس مطالعات انجام شده جهت برآورد مقدماتی خطر زمین لرزه برای شهر های استان لرستان مهم ترین سر چشمه خطی لرزه زا نسبت به شهر خرم آباد گسل بلومان می باشد 0که در فاصله 57 کیلو متری خرم آباد واقع شده است 0طول گسیختگی این گسل 21 کیلومتر می باشد و بزرگی زلزله مختص به آن 4/6 ریشتر و شدت پیشینه آن 7 در مقیاس مر کالی می باشد . بر این اساس پیشینه شتاب افقی نیز 27% در نظر گرفته شده است .
به طور کلی در پهنه های پیرامون روند ساختاری در این استان احتمال رویداد زلزله های مخرب وجود دارد ، به طور کلی نبود رومرکز دستگاهی یا مدلرزه های زمین لرزه


در هر یک از بخشهای این ناحیه را نمی توان به عنوان عدم لرزه خیزی آن پهنه تلقی نمود .
با توجه به پیشینه لرزه خیزی و زمین لغزش های مخرب درنواحی پیرامون شهر خرم آباد و همچنین مجاورت با گسل لرزه خیز بلومان ، توصیه می شود تا در طراحی سازه هایی با پارامترهای مربوط به مناطق با خطر زلزله استفاده شود و در محاسبات ضرایب بالای y منظور گردد . علاوه براین با توجه به استعداد لرزه خیزی منطقه فضاهای موردنیاز در سطح گسترده شوند و از ساخت و سازهای مرتفع و چند طبقه خود داری گردد .

روند توسعه کالبدی شهر :
در شهر خرم آباد به دلیل وضعیت ویژه ساختگاه طبیعی شهر و محدودیت توسعه کالبدی شهر در جهات شرق و غرب ، توسعه اصلی کالبدی به سمت اراضی جنوبی ، در امتداد جاده اندیمشک و اراضی شمالی ، درامتداد جاده الشتر بوده است .
در روند توسعه کالبدی شهر ، عوامل زیر نقش تعیین کننده داشته است .
توسعه کالبدی شهردر دو جهت شمال و جنوب ف از امتداد رود خانه پیروی نموده است . وابستگی توسعه به رودخانه در شرایط کنونی بیشتر جنبه ذهنی داشته و به نوعی با زمانده ارزش گذاری ساکنین قدیمی شهر برروی اراضی ساحل رودخانه به شمار می آید . هر چند که هنوز هم اراضی مرغوب کشاورزی در حاشیه و ساحل رودخانه قرار داشته و هر چه به سمت شرق و عرب شهر پیش می رویم ،به دلیل وجود عوارض طبیعی ، سنگلاخی شدن اراضی ف کاهش ضخامت خاک و . از مطلوبیت اراضی کاسته می شود .
توسعه شهری در مراحل نخست اراضی مسطح ساحلی را برای ساخت وساز انتخاب نموده ودر انتخاب اراضی کوهپایه هی در شرق و غرب شهر عامل اجبار و نا گزیری نقش مهمی دارد .
توسعه کالبدی شهر ، به ویژه در دوره های اخیر ، از امتداد جاده در شمال و جنوب پیروی نمودهاست . تبدیل جاده های برون شهری ، پس از توسعه کالبدی شهر به شبکه های شریانی و تسیهل دسترسی سواره ف در افزایش ارزش زمین های تجاری و اداری و نیز افزایش ارزش زمین های مسکونی به دلیل دسترسی سریع به شبکه اصلی و


خدمات مستقر در حاشیه شبکه ، نقش مهمی داشته اند .
روند توسعه شهری خرم آباد در دو دهه اخیر به طور عمده از مهاجرت گسترده روستاییان به شهر ناشی شده است 0 لذا روستاییان مهاجر نیز در مکان گزینی مسکن ، معمولا گرایش به آن بخش از شهر دارند که در مسر شبکه ارتباطی با روستا ها یشان باشد . به عنوان مثال عمده ساکنین بافت های نوساز شمال شهر خرم آباد را ساکنین روستا های شمالی شهر و در مقابل بخش عمده ساکنین بافت های جدید شهری در جنوبشهری را مهاجران روستایی مناطق جنوبی تشکیل می دهند که روستاها یشان در محور اندیمشک قرار دارند .
عامل مهم دیگر در توسعه کالبدی شهر ، وجود روستاهای حومه ای با اراضی مسطح که برای ساخت و ساز شهری مناسب اند می باشد در دو دهه اخیر بسیاری از روستاهای حومه شهری خرم آباد نظیر ماسور و پاپی خالدار با توسعه شهر به روستا به شهر تبدیل شده و سپس به بافت شهر پیوند خورده اند .
در این روستاها عامل مهمی در تعیین ارزش زمین و ساختمان در بافت های جدید شهری خرم آباد می باشند .

خصوصیات جمعیتی خرم آباد :
وضع جمعیت در کذشته و حال :
شهر خرم آباد مرکز استان لرستان ، مرکز شهرستان خرم آباد و مرکز بخش مرکزی این شهرستان است که به جهت استقرار در مسیر راههای ارتباطی استانهای همجوار لرستان از قدیم الایام برای اسکان عشایر و طوایف مختلف ایلات این منطقه مورد استفاده بوده ودر سالهای بعد که اسکان عشایر فراوانی بیشتری یافته است ، مرکزیت این شهر بیشتر مورد توجه قرار گرفته و سکونت عشایر و یک جانشینی آنان ، شمار جمعیت شهر خرم آباد را با ازدیاد فراوان روبرو ساخته است
در نخستین سرشماری عمومی ایران که در آبانماه 1335 انجام گرفت شمار جمعیت شهر خرم آباد 38676 نفر گزارش شده است تا سرشماری بعدی درسال 1345 جمعیت این شهر به 59578 نفر گزارش گردید که نشان می دهد طی دوره مذکور سالانه 3/4 درصد برسکنه این شهر افزوده شده است این میزان بالاتر از رشد طبیعی جمعیت بوده و نشانه وجود پدیده مهاجرپذیری شهر خرم آباد در سالهای مذکور است


درسرشماری عمومی سال 1355 شمار جمعیت خرم اباد معادل 104912 نفر گزارش شده است که رشدی برابر 66/5 درصد می باشد باید گفت در دوره سالهای 55-1345 بر شمار مهاجرت به این شهر افزوده شده است . اغلب این مهاجران را اعضای خانوارهای عشایری تشکیل می دهند که کوچ ایلاتی را ترک گفته و در شهر خرم آباد اقامت یافته اند .
در سرشماری عمومی 1365 که در زمان سعله ور آتش جنگ تحمیلی انجام شد، تعداد جمعیت ساکن در شهر خرم آباد معادل 208592 نفر گزارش گردیده که نشانه رشد سالانه به میزان 87/6 درصد می باشد باید اشاره شود بیشتر از نیمی از این افزایش مربوط به مهاجرانی است که در طول سالهای جنگ تحمیلی به شهر خرم آباد مهاجرت کرده اند
پس از پایان جنگ در سال 1367 ، برای اطلاع از جمعیت کشور در سال 1370 سراسر کشور مورد آمارگیری قرار گرفت 0 نتایج آمار گیری مذکورشمار سکنه شهر خرم آباد رابرابر 249666 نفر و رشد سالانه آن را برابر 56/3 درصد نشان می دهد که نمایانگر کاهش میزان رشد سالهای قبل می باشد زیرا برخی از مهاجران جنگ باز گشت کرده و به مراکز و زیستگا ههای قبلی مراجعت کرده بودند
در حال حاضر آخرین سر شماری عمومی کشور مربوط به آبانماه سال 1375 می باشد که در آن شمار جمعیت شهر خرم آباد برابر 2072815 نفر گزارش گردیده است رشد سالانه جمعیت این شهر در طول سالهای 75-1370 بر مبنای داده های مذکور معادل 81/1 درصد است که نشان می دهد میزانهای رشد بالا و بی رویه گذشته تعدیل شده و به حد رشد طبیعی جمعیت درسالهای اخیر رسیده است نتایج مقدماتی سر شماری کار گاهی سال 1381 نیز که توسط سازمان مدیریت و برنامه ریزی اعلام شد همین تحولات را تایید می کند
جدول شماره (13 ) روند تحولات جمعیت و رشدهای سالانه آن رادر شهر خرم آباد درطول جهل سال گذشته که سرشماریهای عمومی دراین شهر انجام طریق مرکز آمار ایران گزارش شده است نشان می دهد: یادآور می شود نتایج مقدماتی سرشماری کارگاهی 1381 توسط سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان لرستان گزارش شده است




جدول 13- تحولات جمعیت و خانوار در شهر خرم آباد



3- ساختار سنی و جنسی جمعیت :
ساختار سنی جمعیت به کمک هرم سنی جمعیت شناسایی و تحلیل می شود هرم سنی جمعیت لرز تصویر سازی گروههای سنی 5 ساله مردان و زنان که بصورت مستطیل های رویهم قرار گرفته ایجاد می گردد مجسم می گردد و چون معمولا به شکل هرم یا مثلث است با عنوان هرم سنی نامیده می شود
جدول شماره (15 ) ساختار سنی و جنسی جمعیت شهر خرم آباد رابر مبنای گزارش سر شماری عمو می1365نشان می دهد سهم گروه سنی کمتر از پنج ساله معادل 4/20 درصداز کل جمعیت شهر را تشکیل می داده است در این نسبت فراوانی سهم کودکان را که نتیجه باروری فراوان و موالید زیاد در اطراف سال 1365 است آشکار می سازد
جدول شماره (16 ) ساختار سنی و جنسی جمعیت شهر خرم آباد را در سال 1375 بر مبنای گزارش سر شماری سال مذکور نمایان می سازد مشاهده می شود سهم جمعیت کمتر از پنج ساله کاهش فراوان یافته و به 9/9 درصد رسیده است در حقیقت طی 10 سال فاصله سالهای مذکور کاستی فراوان در میزانهای موالید و باروری زنان حاصل شده است که آثار آن در ساختار هرم سنی جمعیت شهر خرم آباد نمایان است
این پدیده درسراسر کشور مشاهده می شود و علت اصلی آن ، سیاستهای جمعیتی برنامهای توسعه و اجرای برنامه های تنظیم خانواده به ویژه در مناطق شهری کشور در سالهای بعد از پایان جنگ می باشد
افزایش میزان با سوادی و گسترش آگاهی های عمومی نزد خانوارها از یک سو و گرانی و افزایش هزینه های زندگی نیز از سوی دیگر در پدیده کاهش موالید موثر بوده است بطوری که در سراسر کشور تعداد موالید سالیانه طی یک دوره دهساله به نصف کاهش یافته است
برای نمایش بهتر این پدیده هرم سنی جمعیت شهر خرم آباد در تصویر شماره (21 ) برای سالهای 1365 و 1375 ارایه می شود که به خوبی نشان می دهد در سال 1365 پایه های هرم سنی 0-4 ساله اختصاص داشته است پهن و کشیده یوده و زیادی متولدین سالهای 65- 1360 را نمایان می سازد ولی در هرم سنی جمعیت سال 1375 پایه های هرم سنی جمع و کوچک شده و شکل هرم را دگرگون ساخته است


 
 
تعمیر نگهداری ساختمان
نویسنده : - ساعت ٤:٠٥ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/۸/٢٩
 

ترک ها :

همان طور که قبلاً ذکر شد ، در اثر شکست دیوارهای باربر و نشست آنها ، طاقهای پوشش نیز نشست می کند و در امتداد تیرهای پوشش ، ترک هایی ایجاد می شود . در بعضی موارد که شکست ها همراه با نشست است ، درطاق پوشش ترکهای
فرعی به صورت مورب بوجود می آید. این ترکها در اندود های سطحی چشمگیر است . در این صورت ترکها را باید کاملاً باز کرد و اطراف آنها راعمق بیشتری داد تا عمل تعمیر و لکه گیری با قسمتهای قبلی کاملاً پیوند بخورد و یکپارچه شود . محل ترکها را پس از مرطوب کردن ، با گچ و خاک اصطلاحاً « تیزون » پر می کنیم و ترکها را می گیریم . سپس سفید کاری آن را انجام می دهیم .

توجه : در بعضی موارد ، ترکهای به وجود آمده در سقف به حدی است که تعمیر آنها امکانپذیر نیست . در این صورت ، اگر رنگ سقف روغنی باشد ، آن را با چراغ پریموس دستی می سوزانیم و سپس با کاردک ، رنگ های سوخته را از سطح کار بر می داریم وسطح اندود رخم زده شده را سفید کاری می کنیم .

پیشگیری رطوبت بالا رونده:چنانچه دیوار بنا قیر اندود نشده باشد ، و یا به علل گوناگون قیر اندود آن معیوب اجرا شده باشد و به علت چکه کردن از لوله و یا هرعلت دیگر ، ممکن است رطوبت از سطح پی و کرسی چینی به مرور زمان به طرف بالا بکشد و سبب اشکالات اساسی و ظاهری شود. اشکالات ظاهری ممکن است سفیدک زدن ، شوره زدن ، پوسته کردن ، ورقه شدن ، کپ کردن و با طبله شدن گچکاری واندود باشد . دراین صورت ، امکان خالی شدن پای دیوار وجود دارد که خطرناک است . از نظر بهداشتی نیزعوارض ناگواری وجود داردکه به مرور زمان پیش می آید . اگر پی شفته ای باشد ، در اثر رطوبت حالت خمیری پیدا می کند که به مرور زمان ، باعث نشست ساختمان نیز می شود .

 

 

روش پیشگیری : معمولاً حد بین ملات و موزاییک را در زیر دیوار قیر اندود می کنیم . برای قیر اندود کردن مرحله ای دیوار ،با رعایت 100 تا 120 سانتیمتر فاصله از دیوار را شمعبندی می کنیم و در صورت نیاز به طور مطمئن تنگ می بندیم .

خالی کردن پای دیوار : برای اینکه قیر اندود به صورت اصولی انجام شود ، به اندازه 50 تا 60 سانتیمتر پای دیوار را به شکل یک کانال سرتاسری خالی می کنیم . ارتفاع این کانال به اندازه 30 سانتیمتر است .

شکافتن قسمت های مختلف دیوار

1- برای اجرای قیر اندود به انداز? 5 رج از دیوار مرطوب را ، حدود 120 سانتیمتر خالی می کنیم .
2- سه رج در ناحی? سطح زیر موزاییک و 2 رج در سطح روی موزاییک را خالی می کنیم .
3- معمولاً یک متر از دیوار سالم را رها می کنیم و مجدداً 5 رج ، حدود 120 سانتیمتر را خالی می کنیم .
4- به ترتیبی که گفته شد ، تمام جوانب دیوار را که مرطوب است ، به شکل یک در میان مانند لان? زنبوری خالی می کنیم .

کرسی چینی

1- در سطوح دیوار ، خط ترازی به ارتفاع لازم درست می کنیم و بعد از اندازه برداری کرسی چینی ، با ملات ماسه و سیمان و آجر آبخوار در سه رج با رعایت پیوند ، بنایی می کنیم .
2- در حفره های باز شده ، کرسی چینی را کاملاً همتراز یکدیگر بنایی می کنیم .
3- پس از سه رج کرسی چینی ، اندود ماسه و سیمان را به طور صیقلی انجام می دهیم .

بستن زیر دیوار

1- بعد ازعایق کاری با قیر گونی ، ملات ماسه و سیمان می ریزیم و دورج آجر آبخواررا با رعایت پیوند و 10 سانتیمترعقب نشینی از هر طرف ، عایقکاری مرحل? بعد را انجام می دهیم .
توجه : رج انتهایی را نیز با ملات بسیار نرم و مقاوم به صورت غوطه ای انجام می دهیم تا حالت افت و نشست در دیوار به وجود نیاید .

برداشتن نواحی مسدود دیوار

1- به طوری که ذکر شد ، قسمت هایی از دیوار را که مسدود مانده است ، با دقت خالی می کنیم .
2- کرسی چینی و بعد از آن ، اندود ماسه و سیمان سپس قیر اندود را با رعایت اورلپ انجام می دهیم . در خاتمه ، دو رج انتهایی را با رجهای قبلی قفل و بست می کنیم و به شکل غوطه ای و کاربند کردن در سطح زیر دیوار آن را کاملاً می بندیم .

تعمیر کفسازی

1- پس از اجرای قیر اندود ، کانال خالی شده را با ماکادم ، و روی آن را با سنگهای شکسته و خرد شده پر می کنیم .
2- چنانچه در کفسازی ، بتون ریزی سبک اجرا شده باشد ، آن را تعمیر و سپس موزاییک فرش می کنیم .
توجه 1 : درمواردی که بلوکاژ کنار دیوار فاقد بند انبساط باشد ، درموقع تعمیرو کفسازی، بند انبساط با مصالح موجود اجرا وسپس مراحل بعدی بنایی انجام می شود .
توجه 2 : عمل اندود کاری باید بعد از موزاییک فرش و دوغاب ریزی انجام شود . چنانچه موزاییک فرش شود ، اما دوغاب ریزی بعد از اندود گچ و خاک دیوارها انجام شود ، خطر پر شدن بندها پیش می آید . در این حالت ، دوغاب نمی تواند در عمق بندها نفوذ کند و فقط به شکل سطحی است و بعد از مدت زمانی ، امکان دارد طبله کند و بیرون بزند .

اجرای اندود کاری: پس ازساختن قرنیزسیمانی یا نصب سنگ قرنیزو دوغاب ریزی پشت آن وهمچنین بند کشی بین سنگهای قرنیز ، سطح دیوار را جارو و مرطوب می کنیم و سپس گچ و خاک را به نسبت یک به یک به شکل هموار ، اما با سطحی زبره
بنایی می کنیم .

سفید کاری

1- معمولاً دیوار را به ارتفاع چند سانتیمتر بالاتر از گچ کاری قدیمی به طور فارسی می تراشیم .
2- محل گچکاری قدیم و سطح اندود شده را پخ ، و با گچ آماده و کشته در دولایه سفید کاری می کنیم .

ابزار زنی

در بعضی موارد، محل نشست سفید کاری روی قرنیز سنگ با رعایت به اصطلاح « ابزار زنی » به صورت مدور و گود درمی آید.

پیشگیری رطوبت بالا رونده به روش سیستماتیک

در سالهای اخیر در کشورهایی مانند هلند ، انگلیس ، اسپانیا و یونان ازروش پیشگیری رطوبت به طریق سیستماتیک استفاده میشود.این روش بسیار اصولی و با صرف هزین? مناسب است . اتلاف وقت و زحمت بسیار هم ندارد . در عایق سازی بناهای باستانی و قدیمی مانند کلیساها ، کاخها ، اماکن عمومی و منازل قدیمی که به طور کلی اسکلت آجری دارند ، مورد استفاده خاص قرارمی گیرد. مکانیک ساده و جالب عایق سازی در این روش سبب شده است که طی چند سال گذشته در ایران نیز از آن بهره گیری شود .

وسایل کار : برای انجام این کار از اره هایی با شکلهای مختلف مدور و معمولی در ابعاد کوچک و بزرگ استفاده میشود . نوع معمولی آن با طول 42 اینچ ، عرض 3 اینچ و ضخامت 7 میلی متر برای برش دیوار مورد استفاده قرار می گیرد . از نوع جدید آن نیز که تیغ? دایره دارد ، استفاده فراوان می شود .جنس اره فولاد نرم است و با کبالت ، کرم و یا تنگستن روکش می شود . نوع مقاوم آن با کاربید تنگستن آب داده می شود. به طوری که ذکر شد ، جنس این نوع فلز نرم است و روکش های مذکور به مقاومت آن ها کمک شایانی می کند . این اره ها دستگاه متحرک مکانیکی دارند و با برق و یا بنزین کار می کنند .

نحو? اجرا

1- اندود رجهای پایین دیوار را به انداز? 20 سانتیمتر به طور سراسری می تراشیم .
2- سطح را جارو و عاری از گرد و غبار می کنیم .
3- رج انتهایی و یا رج دوم طوری انتخاب می شود که برش در ضخامت آجر و در واقع وسط رج باشد ؛ یعنی با استفاده از خط تراز بین ضخامت آجر خطی سرتاسری کشیده می شود .
4- در دیوارهای باربر سرتاسری ، طول برش به انداز? 50 سانتیمتر و در ستون های منفرد ، طول برش با طول ستون باربر آجری متناسب است . برش به انداز? 20 تا 30 سانتیمتر انجام می شود .
5- گوش? دیوار را با قلم و چکش تا 20 سانتیمتر خالی می کنیم .
6- با استفاده از ار? نوع کاردی که طول آن کوتاه ، حرکت آن کم و کاملاً قابل کنترل است ، عرض دیوار را با نوک اره سوراخ و آن را آماد? برش طولی می کنیم .
توجه : برای اینکه تیغ? اره در راستای خط و بدون موج حرکت کند، اره را روی چهار تراش می خوابانیم و تیغه را روی آن حرکت می دهیم .
7- برش را تا 50 سانتیمتر ادامه می دهیم .

عایق کاری

1- دیوار بریده شده با دستگاه ، با فشار هوا باد زده می شود تا غبار حاصل از برش دیوار از محل خارج شود .
2- آب با فشار به صورت پودر در جداره باز شده اثر می کند و باعث خیس شدن جدار? آجر بریده می شود .
3- از ورق های ایزوگام بسیار فشرده و یا مقواهایی قیری که در چند لایه فشرده شده است ، به طول 40 سانتیمتر و به عرض دیوار می بریم .
4- با دوغاب رقیق سیمانی ، دو طرف عایق آماده شده را اندود می کنیم .
5- به کمک فرد دیگری دوغاب رقیق سیمان را با دستگاه ملات پاش به داخل درزمی رانیم تا دو سطح جداره به دوغاب سیمان کاملاً آغشته شود .
6- ورق عایق را با فشار به درز می رانیم و زیر دیوار را کاملاً محکم می کنیم .
برش مجدد : پس از خودگیری مرحل? اول سیمان که یک ساعت به طول می کشد ، جهت عبور تیغ? اره ، 10 سانتیمتر فاصل? خالی گذاشته می شود . سپس دوغاب اضافه را می گیریم و مسیر تیغه را باز می کنیم .
توجه 1 : تیغه اره را بلافاصله از محل خارج می کنیم ، می شوییم و پس از خشک کردن لا به لای دنده های آن ، برای استفاد? مجدد آماده می کنیم .
توجه 2 : مجدداً دیوار را به انداز? 40 سانتیمتر می بریم . طول به دست آمده 50 سانتی متر می شود ( که 40 سانتیمتر ازآن همواره عایق گذاری می شود ) .باید توجه داشت که عمل بریدن و اجرای عایقکاری از چهار طرف دیوارهای فضا انجام می شود .

عایقبندی با استفاده از ترکیبات شیمیایی

1- پس از برش دادن دیوار و گرفتن گرد آن ، جدار? باز شد? پشت دیوار را با صفحه ای مسدود می کنیم . مواد شیمیایی را که مانند گرد است ، به نسبت لازم با آب مخلوط می کنیم تا به شکل دوغاب در آید .(مخلوط در دستگاه سربسته ای که پره های گردنده دارد ،ساخته می شود) .
2- محلول به دست آمده را که « سیلی کونات » نام دارد ، از دستگاه که مانند ملات پاش و قیر پاش کار می کند ، با فشار به جداره می رانیم . این محلول بلافاصله با هوای محیط ترکیب و سخت و مقاوم می شود .
3- نوع مقاومتراین محلول را که « سیلی کونات لاتکس » نام دارد ، با ترکیبات دیگری بترتیبی که گفته شد، تهیه میکنیم و به درون درز می رانیم . محلول ، حالت سخت استخوانی اما اسفنجی پیدا می کند .
توجه : این محلول ، هم به عنوان عایق رطوبتی و هم به عنوان پر کنند? زیر دیوارها ، بسیار سریع و مطمئن است و کاربرد فراوان دارد ؛ اما هزین? آن از هزین? اجرای دو مرحل? قبل بیشتر می شود .

علت نفوذ رطوبت به ناحی? کفخواب پشت بام

آبروی پشت بام به چند علت دچار نفوذ رطوبت می شود که به آنها اشاره می کنیم :
1- نشستهای احتمالی باعث باز شدن لایه های زیرین می شود .سپس آب در آنها اثرمی کند و باعث به وجود آمدن رطوبت در ناحی?ناودانی و سایر قسمتها ، بخصوص زیر سقف در فضاهای داخلی و نماهای خارجی می شود . اگر چنین شود ، مشکلات فراوانی از جهت تعمیر پیش خواهد آمد .
2- قیر اندود و آسفالت پشت بام به علت تماس با هوای آزاد ، اثرات جوی ، استفاده از سطوح پشت بام ، برف روبیها و بارانهای شدید فرسوده می شود. به همین علت ، آسفالت و قیراندود آن هر چند سال یک بارباید عوض شود ؛ مگرسطح آن موزاییک فرش شده باشد.
3- وارد آوردن هرگونه ضربه به سطح پشت بام باعث شکست قیر اندود می شود ؛ بویژه زمانی که هوا سرد است .استفاده از قیرهایی که درج? غلظت آن ها در نقاط مختلف متفاوت است نیز ایجاد مشکل می کند . معمولاً در نقاط سردسیر از قیرهای
که درج? غلظت بیشتری دارند ، کمتر استفاده می شود ؛ و یا آن را با قیرهایی که درجه غلظت پایین تری دارند ، مخلوط می کنند و بعد مورد استفاده قرار می دهند .
4- اجرای کف خواب گذاری در گوشه و نواحی کناری پشت بام ممکن است با اشکالاتی همراه باشد و به علت محدودیت محل ، کار عایق کاری بدرستی انجام نشود . به طور کلی ، ناودان باید در میان پشت بام گذاشته شود . این روش اولاً سبب اجرای دقیق و بدون اشکال خواهد بود . ثانیاً حدود 100 متر مربع کشش آب از چهار طرف ( از هر سو 5 متر ) را به وجود می آورد .

روش ترمیم قیر اندود

اثررطوبت درزیر طاق و بیشتردرناحی? ناودان به وجود می آید که محل نفوذ سوراخ را تا حدودی نشان می دهد.با برداشتن آسفالتمحل مذکور ، سطح قیر اندود را جارو می کنیم و ناخنک های آن را می گیریم و در ابعاد بیشتری از سطح قیرگونی قبلی ،درناحی? ناودانی قیر مذاب را با پارو طوری پهن می کنیم که کوچکترین منفذی وجود نداشته باشد . گونی را می کشیم ودر محل پهن میکنیم قیر مذاب را روی گونی می ریزیم و لای? دوم گونی را در جهت معکوس رج اول پهن می کنیم ؛ به طوری که قیر داغ از سطح چشمه های گونی نفوذ کند . سپس قیر مذاب را بر سطح گونی جهت اندود عایق می کشیم . به همین ترتیب، دو لایه گونی و سه لایه قیر کشیده می شود . محل کفخواب را با توپی یا مصالح دیگر می بندیم . سطح پشت بام را با آب می بندیم . فردای آن روز چنانچه
زیر سقف چکه نکند و رطوبتی نداشته باشد ، آسفالت می ریزیم و قسمتهای دیگر روی? آن را ترمیم می کنیم .لازم به ذکر است ، چنانچه ترمیم عایق در ناحی? کفخواب باشد ، عمل قیراندود روی کفخواب را باید با دقت انجام داد ؛ گونی محل سوراخ آبرو را برید ؛ سطح داخلی لوله را قیراندود کرد ؛ و گونیهای بریده شده را به قسمتهای درون لوله کفخواب برگرداند .

موزاییک فرش : با ملات ماسه و سیمان کاملاً سفت و کم آب که ملات با ماسه مخلوط نشود و بنا به اصول موزاییک فرش با رعایت فاصله هر موزاییک با موزاییک بعدی به انداز? 5 میلیمتر جهت نشست دوغاب ماسه و سیمان ، درزها به طور کامل و
با رعایت هر چهار رج از محور عمودی و افقی ، بند انبساط موزاییک فرش را انجام میدهیم . بند انبساط با تخته گذاری سر و ته باریک به انداز? 5/2 سانتیمتر به وجود می آید . درزمان مشخص ، تخته را از درز انبساط بر می داریم ، محل خالی را با آسفالت
نرم پر میکنیم و قدری می کوبیم . سپس ، عمل دوغاب ریزی درزهای موزاییک فرش را بسیار دقیق انجام می دهیم . توجه : اجرای بند انبساط در موزاییک فرش پشت بام سبب می شود که در اثر « الاستیسیته » سقف ، ملات زیر موزاییک نشکند
و مشکلات نفوذ رطوبت در سقف پیش نیاید .
توجه مهم : روش فلنچ گذاری با نصب کلاهک وموزاییک فرش روی قیراندود با مشخصات اجرایی گفته شده ، یک اجرای بسیار اصولی است که مشکلات تعمیر و یا تعمیر مجدد را بکلی از بین خواهد برد .

قیراندود اطراف لوله های هواکش ، آب باران ، دودکش و کانال کولر

معمولاً برای پیشگیری از پوسیدگی کانال کولر و همچنین زنگ زدن لول? چدنی داخل هواکش ها ، لول? آب باران و دودکش ، تا ارتفاع لازم قیر اندود می کنیم و برای محافظت آنها ، ماهیچ? بتونی یا دیوار آجری به کار می بریم .

سطوح کرمو در اسکلت بتونی به عللی چند ، سطوح و یا حجم بتون ریزی سوراخ و اصطلاحاً کرمو می شود . کرموها بر دو نوعند :
کرموهای سطحی : در این حالت ، سطح بتون خلل و فرج های ناچیزی دارد که با بتونه می توان آن را ترمیم کرد و یا اگر خیلی ناچیز باشد ، از آن چشم پوشید .
کرموهای عمیق : عواملی همچون ویبراسیون ، دانه بندی نادرست ، آب زیاد در بتون سبب ایجاد کرموها در حجم بتون می شود .

ترمیم سطح کرمو

معمولاً سوراخهای ایجاد شده در بتون را باز می کنند ؛ یعنی درون حفره ها به جستجو می پردازند تا اگر درحجم و بعد از پوشش بتون حفره های پنهانی وجود دارد ، نمایان شود . با میخ فولادی بلند و یا قلم تیز و باریک ، سطح درون حفره ها راخالی می کنیم؛ طوری که بتوان بتون را در آن براحتی ترزیق و محل را ترمیم کرد .

حمل? سولفاتها

در مواردی ، ترکیبات سولفاته دردانه بندی که ناشی از نوع سیمان ، وجود نمکها و یا آب دریاست ، باعث متخلخل شدن سطح بتون می شوند . به طور مسلم ، اگر سولفات ها به شکل ترکیب در بتون به کار رفته باشند ، آن قسمت از بتون را اگر فاقد نیروی فشاری باشد ، به شکلی مطمئن خالی و مجدداً جهت قطع? سازه قالب بندی و بتون ریزی می کنیم .

توجه : چنانچه حمل? سولفاتها سطحی باشد ، جدار? بتون متخلخل و یا ورقه ورقه می شود که در هر دو صورت ، سطوح سوراخها را بازتر ، قسمتهای ورقه شده را نیز از سطح جمع و سپس محل را ترمیم می کنیم .

تمیز سازی میلگردها

چنانچه اثر سولفاته شدن تا سطح میلگردها پیشروی کند ، آنها را نیز اکسیده و دچارخوردگی می کند . در این حالت ، باید سطوح میلگردها را بتراشیم و با برس سیمی ، گرد حاصله را نیز بگیریم تا محل برای تعمیر بتون آماده شود . لازم به ذکر است که باز کردن حفره ها و خارج کردن اثر سولفاتها از سطوح بتون ، غباری تولید می کند که با جارو کردن و حتی دم زدن گرفته می شود . پس از اطمینان کامل از تمیزی محل ، سطح را مرطوب می کنیم و عمل تعمیر را انجام می دهیم .

ترکیبات مصالح تعمیر کاری

معمولاً درلکه گیری که به وسیل? ریزدانه ها انجام میشود ، از دانه های ماس? زیر 36/2 میلیمتر استفاده میشود. مقدار سیمان باید با سیمان مصرف شده در اسکلت بتونی مناسب باشد . مقدار آب بتون هم باید به انداز? 3/0 مقدار سیمان مصرفی باشد . ملاتی که جهت وصله کاری استفاده می شود ، نباید رقیق باشد ؛ بلکه باید لزدار و با خاصیت چسبندگی بیشتری باشد .
بتون ساخته شده با فشار و با رعایت اصول فنی به کار می رود ؛ طوری که دقیقاً درلا به لای حفره های کوچک و بزرگ و یا در لای میلگردها نشست کند . این عمل را با دست و دستکش و با رعایت فشرده کردن ملات در شیارها ، حفره ها و سوراخها انجام می دهیم . سپس با تخته ماله می کوبیم و صاف می کنیم .
توجه 1 : برای همسطح کردن بتون هرگزاز مال? فلزی استفاده نمی کنیم؛ زیرا صیقلی بودن سطح ترمیم شده ،دوگانگی مشخصی در اسکلت بتونی به وجود می آورد . برای شکل دادن سطح ترمیم شده ، به جای ماله از ورق یونولیت استفاده می کنیم .
دراین روش ، چشمه های ریزی که در سطح بتون به وجود می آید ، مانند چشمه های ریز سطوح بتون اکسپوز? قدیمی خواهد شد.اگر ورق یونولیت در دسترس نبود ، می توان از کنف استفاده کرد و سطح را مالش دورانی داد تا سوراخ های کوچک سوزنی به وجود آید .
توجه 2 : چنانچه سطوح بتونی دارای نمایش الیاف چوبی باشد، برای اکسپوزساختن سطوح ترمیمی،بعد ازراندن بتون درحفره هاتخته ای را که دارای اثر الیاف باشد ، درمحل ترمیم شده قرارمیدهیم . با کوبیدن چکش لاستیکی برسطح آن، اثر الیاف چوب را بر سطح اندود تعمیری و تازه نقش می دهیم .معمولاً تخت? مذکور با سیمکشی و یا کلاف کردن نگهداری می شود . چنانچه محل ترمیم شده در زیر سقف باشد ، بر سطح اندود وبتون تعمیر شده تخته می گذاریم وزیر آن را با شمع تا یک هفته نگه می داریم ؛ زیرا برداشتن سریع تخته باعث می شود که لای? تعمیر شده جدا و یا ورقه شود .
توجه 3 : در وصله کردن ، چون که زمان بتون ریزی قبلی و ترمیم متفاوت است ، به طور مسلم در تعمیر ، دو رنگی وجود دارد که دوری از آن اجتناب ناپذیر است .
ازاین رو باید ازمخلوط ماسه با سیمان سفید که به نسبت 10 تا 15 درصد با سیمان سیاه قبلاً مخلوط می شود استفاده کر د. مقداری از مخلوط مذکور را به شکل نمونه تهیه و درشرایط خودگیری و آب دادن تا مدت 7 روز نگهداری میکنیم تا با سطح قبلی همرنگ شود . اگر یک رنگ نشود ، با کم و زیاد کردن سیمان سفید می توان رنگ دلخواه را به دست آورد .

آسیب خوردگی بتون

1- آب دریا بر سطوح قطعات اثر میکند . پس از تبخیر آب ، نمک درحفره های ریز و درشت اثرمیگذارد و سبب پیدایش بلورهای نمک می شود . این بلورها در اثر گرما و حرارت درروز و اختلاف درج? محیط به واسط? سایه و یا درشب سبب تنشهایی میشود که بتون را ترک می دهد .
نمکها نفوذ کلریدها و سولفاتها را به داخل قطعات بتونی شدت می دهند . در مجموع ، گاز کربنیک که در واقع یک اسید انیدریدی است ، با آهک آزاد در بتون ترکیب می شود . این حالت باعث کاهش قلیایی آهک می شود . این فعل و انفعالات «کربونیزاسیون»نام دارد .پیشرفت کربونیزاسیون دربتون ، به کیفیت آن بستگی کامل دارد که درمراحل اول ، سریع اما بعدها کند است ؛ یعنی هرسال حدود5 میلیمتر، پس از گذشت 4 سال حدود 10 میلیمتر و بعد از 25 سال تا 25 میلیمتر در عمق بتون پیشروی میکند و در نتیجه ، در سطوح و حجم بتون ترکهایی به وجود می آورد .
2- علت دیگر ترکهای عمیق در بتون، وجود اکسیژن در کلریدها و همچنین آب در اطراف میلگردهاست که پس ازنفوذ بر فولاد ، زنگ آهن را به وجود می آورد که بسیار خطرناک است. زنگ حاصله تا قطر تقریبی 10 برابر میلگرد اطراف خود را پر میکند
و سبب پیدایش تنشهای درونی بتون و درنتیجه، ترکهای سریع طولی در مسیر میلگردها میشود که این امرخطرناپایداری ستون را در پی خواهد داشت .
توجه : نقیص? مذکور در سطوح و حجم قطعات بالای سطح آب بمراتب بیشتر از سطح زیر آب است .

تعویض عضوهای معیوب

در بعضی موارد ، خوردگی تا عمق بتون پیش میرود که از یک عضو فقط مقداری ناچیز سالم باقی میماند. در این حالت اطراف محل شمعبندی شده با دژبر بتون را تخریب میکنیم . میلگرد خورده شده نیز بریده میشود. جهت نشست میلگرد در بتون کهنه، به قطرلازم سوراخ میکنیم. پس ازاستقرارمیلگردهای قدیمی جهت اتصال به میلگردهای جدید نگهداری شده ، از جوشکاری استفاده میکنیم . پس از خاموت بستن و ماسه پاشی بترتیبی که قبلاً ذکر شد ، قالبها را مستقر میکنیم و با توجه به نوع دانه بندی و نداشتن مواد زائد درمواد ترکیبی ، مقدار سیمان و نوع آن ، مقدار آب آشامیدنی و تهی? اصولی بتون ، کار را شروع می کنیم .

توجه 1 : نوع مصالح ، مواد ترکیبی و مقدارسیمان دربتون تازه و بتون کهنه باید مساوی باشد تا واکنشهایی پدید نیاید و دوعضو به طور اصولی پیوند بخورند .
توجه 2 : بعد ازباز کردن قالب ، اگر روکش صیقلی با خمیر اپوکسی به طور لیسه ای انجام شود، در مقابل اثر بخار آب ومکش عایق مقاومی به وجود خواهد آمد .
توجه 3 : در بعضی موارد ، حفره های ریزدر سطوح به وجود می آید که اثرآنها کم است و به میلگردها نمیرسد. دراین صورت می توان حفر? سطوح ، حفره های ریز بالای سر ، زیر کنسولها و پوترها را با خمیر سفت اپوکسی پر کرد .
توجه 4 : چنانچه حفره های مذکور فراوان و سنگپایی باشد ، پس از تمیز کردن و عاری ساختن سطوح از گرد و غبار با دستگاه بتون پاش ، ملات ریز دانه با عیار سیمان کافی را کاملاً در حفره ها پر می کنیم . پس از صاف کردن محل می توانیم آن را با محلولهای شیمیایی « بوتادین و یا رزین استیرن » در مقابل مکش رطوبت عایق کنیم .

درزگیری ترکها در بتون

پس از برداشتن یک عضو معیوب ، امکان دارد در جوانب و امتداد عضو عوض شده ، ترک و یا ترک های متفرقی باقی بماند .معمولاً در اطراف این ترکها ، زنگ آهن میلگردها وجود دارد که باید خارج شود .در آغاز ، روی سطوح خارجی ترک را یک ترکیب خمیری مانند مخلوط « اپوکسی » و « ویسکوزیته » می کشیم و درزگیری می کنیم . پس از سخت شدن خمیر ، درزبندی با دستگاه مخصوص هوای فشرده را درون ترک می رانیم تا زنگ آهن اطراف میلگردها و بخار و رطوبت خارج شود . معمولاً این استخراج از نواحی سوراخهای باز انجام می شود. این عمل را آنقدر ادامه می دهیم تا دیگر از زنگ و رطوبت اثری دیده نشود .سوراخهای به وجود آمده را با خمیر سفت اپوکسی پر می کنیم و سپس از پستانک هایی به قطر 5/9 میلیمتمر که به همین منظور ساخته شده است ویک شیر یکطرفه از جنس « پلی اتیلن » روی آن وصل است ، استفاده می کنیم . پستانکها به فاصل? 20 تا 25 سانتیمتر روی ترک قرار می گیرند .
با دستگاه تزریق وشیلنگ شفاف، موادی راکه به نسبت 1 واحد اپوکسی و 7 واحد گرد سنگ آماده کرده ایم، بلافاصله با فشاری مناسب به درون ترکها می رانیم .
توجه : پس از پرشدن قسمت پایین ترک ، مواد مذکور درپستانک اولی مشخص می شود ؛ یعنی ترک تا آن حد پر شده است. به همین ترتیب کار را دنبال می کنیم تا آخرین پستانک پر شدن ترک را از محلول رقیق نشان دهد . مواد اپوکسی و گرد سنگ به صورت مخلوط در درون ترکها فوراً سخت و مقاوم می شوند .

جاسازی بتون

بتونی را که تازه ساخته میشود، در شرایط دانه بندی مناسب ، به روشهای معمولی و با تزریق و بتون پاشی، به درون شکافهای بزرگ وحفره ها وارد میکنیم. باید توجه داشت که خصوصیات دو بتون کهنه وتازه باید یکسان باشد تا عملکردحرارتی وسرایت بخار از دو بتون ، سبب نزدیکی آنها به یکدیگر شود .
توجه : چنانچه سطوح بتون کهن? قبلی به مواد چسبنده آغشته شود وسپس تزریق بتون صورت گیرد، بین بتون تازه و کهنه پیوند اصولی برقرار می شود ؛ در ضمن فولاد در مقابل خوردگی تا حدی عایق خواهد بود .
در بعضی موارد ، برای پر کردن شکافهای زیر آب و یا تقویت سازه ها از روش بتون پیش آکنده استفاده می کنیم . به این ترتیب که دانه های سنگی را در محل تزریق بتون و لا به لای دانه های سنگی می چینیم .

عمل روکش سازی

1- از ریز دانه ها ، ماسه ای به نسبت یک به یک با سیمان به شکل خشک مخلوط می کنیم . سپس ، محلول لاتکس را به مخلوط اضافه می کنیم تا به حالت رقیق خمیری درآید و به صورت یک لایه آستر بر سطح بتون که قبلاً تمیز و غبار گیری شده است ،می کشیم .
2- یک واحد حجمی سیمان و دو واحد ماسه را با محلول لاتکس مخلوط و رقیق میکنیم و به ضخامت 20 تا 25 میلیمتر برسطح آستر می کشیم . سپس ، آن را کاملاً صاف می کنیم و صیقل می دهیم .
توجه 1 : صیقلی بودن هر چه بیشتر روکش ، باعث می شود که « کربونیزاسیون » در اندود و در نتیجه ، در قطعات بتونی به وجود نیاید . همچنین نفوذ بخار آب را به درون مصالح بتونی خنثی می کند .
توجه 2 : ازمحلول « لاتکس و اکریلیک » و همچنین « اپوکسی » همراه با مخلوط « کوارتیز و سیلیس » میتوان قشری نازک سخت و صیقلی ، اما عایقی مقاوم برای سطوح روکشها به وجود آورد .


 
 
وازگان نفتی E-F
نویسنده : - ساعت ۱:٢٧ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/۸/٥
 

^

E

مته ی گوشی

ear bit

 

         

 

مته ی چال کنی

earth auger; earth borer; sounding borer

سرمته ی چال کنی

earth boring bit; ground auger

 

ماشین چال کنی

earth boring machine

زمین خرش

earth creep; earth flow; rock slide; soil creep; earth slide; landfall; landslide; landslip

 

حرکات زمین

earth movements; earth movings

فشار خاک

earth pressure

 

تله ی زمین شناختی

earth trap

مخزن خاکی

earthen reservoir

 

مته ی لنگ

eccentric bit; offset bit

عمق یاب صوتی

echosounder

 

آب حاشیه یی

edge water

استخراج با فشار آب حاشیه یی

edge water drive

 

مخزن تحت فشار آب حاشیه یی

edge water drive reservoir

رخنه ی تدریجی آب حاشیه یی

edge water encroachment; encroachment of edge water

 

تزریق آب حاشیه یی

edge water flooding

مرز آب حاشیه یی

edge water limit; edge water line

 

فشار آب حاشیه یی

edge water pressure

چاه حاشیه یی

edge well

 

تراوایی موثر

effective permeability

حجم موثر منافذ

effective pore volume

 

تخلخل موثر

effective porosity; percentage of interconnected pore spaces; percentage of intercommunicating pore spaces; active porosity; actual porosity

ضخامت موثر لایه ی تولید کننده

effective thickness of a producing layer

 

سنگ برون ریزشی

effusive rock

برگشت کشسانی

elastic flow

 

برگشت کشسانی

elastic- viscous flow

بالابری الکتریکی

electric hoisting

 

نمودار گیری الکتریکی با منحنی جانبی

electric lateral curve logging

نمودار الکتریکی

electric log; electric well log

 

نیروگاه

electric power station

نمودار مقاومت الکتریکی

electric resistance log

 

مفصل گردان الکتریکی

electric swivel; power swivel

تحلیل گر الکتریکی

electrical analizer

 

حفاری الکتریکی

electrical bottom hole drilling; electrical drilling; electrodrilling

رسانایی ویژه ی الکتریکی

electrical conductivity; electrical conductibility

 

مغزه گیری الکتریکی

electrical coring

ترازنمای

electrical level indincator

 

نمودار گیری

electrical logging

گمانه ی نمودارگیری الکتریکی

electrical logging sonde

 

نمودار گیری الکتریکی تک الکترودی

electrical monoelectrode logging

پذیرفتاری الکتریکی

electrical susceptibility; polarizability

 

خوردگی الکتروشیمیایی

electrochemical corrosion

پتانسیل الکترو شیمیایی

electrochemical potential

 

مته ی حفاری برقی

electrodrill

مته حفاری برقی بدون لوله

electrodrill without drill pipe

 

پتانسیل روان برقی

electrokinetic potential

خوردگی الکترولیتی

electrolytic corrosion

 

روش القایی الکترومغناطیسی

electromagnatic induction method

رسانایی ویژه ی الکترومغناطیسی

electromagnetic conductivity

 

مانده یاب الکترو مغناطیسی

electromagnetic fishing tool; fishing electromagnet

شیب سنج الکترومغناطیسی

electromagnetic inclinometer

 

نمودارگیری الکترومغناطیسی

electromagnetic logging

رسانایی ویژه ی الکترنیکی

electronic conductivity

 

جریان الکترواسموزی

electroosmotic flow; electroosmotic motion

ارتفاع چاه

elevation of the well

 

ارتفاع دهنه ی چاه (از سطح دریا)

elevation of the well head

واحد بالابری

elevation plant

 

بالابر

elevator

حلقه ی لوله بالابر

elevator link

 

نشسته

embedded

شیرفوران گیر اضطراری

emergency blowout preventer valve; emergency BOP valve

 

مشعل اضطراری

emergency flare

امولسیون سازی

emulsification

 

آزمایش امولسیون سازی

emulsification test

امولسیون ساز

emulsifier; emulsifying agent

 

امولسیونه کردن

emulsify

گل امولسیونه

emulsion mud

 

رخنه ی تدریجی

encroachment

ناحیه ی رخنه ی تدریجی

encroachment area

 

ناحیه ی رخنه ی آب حاشیه یی

encroachment area of the edge water

مته ی آخر

end drill

 

فلنج نهایی

end flange

برقو

enlarging bit; reamer; reaming bit; pilot reamer bit

 

استخراج با فشار گاز غنی شده

enriched gas drive

محتوای حرارتی

enthaply; heat content

 

حبس شدگی

entrapment

گاز محبوس

entrapped gas; occluded gas

 

ائوسن

eocene

دریای روی فلات قاره

epicontinental sea

 

پوشش نوع اپوکسی

epoxy type coating

سطح هم پتانسیل

equipotential surface

 

نفت حق الامتیاز

equity crude

تاقدیس قائم

erect anticline

 

آزاد شدن

escape

فرار ترکیبات فرار

escape of volatile compounds

 

برآورد ذخایر گاز

estimating of gas reserves; estimation of gas reserves

برآورد ذخایر نفت

estimating of oil reserves; estimation of oil reserves

 

برآورد ذخایر

estimating of reserves; estimation of reserves

گنج سنج

eudiometer

 

عصر کاری

evening shift; evening tour

مخزن صافی

excelsior tank; filter tank; hay tank

 

حرارت زاید

excessive heat

فشار زاید

excessive pressure

 

هواکش تخلیه

exhaust fan

چند راهه ی جمع آوری

exhaust manifold

 

لوله خروجی

exhaust pipe

لنگر بازشو

expanding anchor

 

مته ی قابل تنظیم

expansion bit

ظرفیت توسعه

expansion capacity

 

مفصل انبساطی

expansion joint

انبساط گاز

expansion of gas;gas evolution; gas expansion

 

حلقه ی انبساط

expansion ring

مخزن انبساط

expansion tank

 

ذخایر قابل استخراج

exploitable reserves; recoverable reserves

حفاری اکتشافی

exploration boring; exploration drilling; wildcat drilling; exploratory drilling

 

چاه اکتشافی

exploration well; prospect hole; prospect well; prospecting well; prospecting hole; wildcat; wildcat well

دستگاه ضد انفجار

explosion proof equipment

 

درز ضد انفجار (در مخزن نفت)

explosion seam

لوله حفاری با تقویت خارجی

external -upset drill pipe

 

لوله برخارجی

external pipe cutter

تقویت خارجی

external upset

 

استخراج کردن

extract; produce

استخراج نفت

extraction of oil; oil extraction; oil recovery; recovery of oil

 

فرایند استخراج

extraction process; recovery process

گاز بیگانه

extraneous gas

 

آب بیگانه

extraneous water

افزایش فشار بسیار بالا

extreme pressure additive; E.P.additive

 

روان کننده ی فشار بسیار بالا

extreme pressure lubricant; E.P. lubricant

سنگ آذرین خروجی

extrusive rock

 

^

F

سینه ی ماسه

face of the sand; sand face

 

         

 

شیر نشیمن

face valve

رخساره

facies

 

نقشه ی رخساره یی

facies map

تله ی رخساره یی

facies trap

 

ضریب اطمینان

factor of safety; safety factor

دو به ی لوله گذاری

factory

 

شیر اطمینان کشویی

failsafe gate valve

افت زمین

fall of ground

 

گران روی سنج ساچمه یی

falling ball viscometer; falling ball viscosimeter

لایه بندی مایل

false bedding; oblique bedding

 

منحنی مشخصه

family curve

چین باد بزنی

fan fold; fan shaped fold

 

تاقدیس بادبزنی

fan shaped anticline

چاه کم عمق

farmer well

 

کابل تحکیم

fast line

کابل سریع

fast line; fast line end

 

گسل

fault

تندان خط گسل

fault - line scarp

 

حوضه ی گسلی

fault basin

سکوی گسل

fault bench; kern but

 

قطعه ی گسلی

fault block

مرز گسل

fault boundary

 

فوج گسل

fault bundle

تندان گسل

fault cliff; fault scarp; fault escarpment; fault ledge

 

گسل بار

fault complex

شکاف گسلی

fault fissure; paraclase

 

بالا رانده ی گسل

fault horst; fault ridge

خط گسل

fault line; fault trace

 

برونزد گسل

fault outcrop; rift

گودال گسل

fault pit

 

سطح گسل

fault plane; fracture plane

آینه ی گسل

fault polish

 

امتداد گسل

fault strike; trend of fault

افت گسل

fault throw; throw of fault

 

گودال گسلی

fault trough; rift valley; graben

رگه ی گسلی

fault vein

 

دیوار گسل

fault wall;wall of a fault

گسلش

faultage

 

تاقدیس گسلش یافته

faulted anticline

نهشت گسلش یافته

faulted deposit

 

چین وارونه ی گسلش یافته

faulted inverted fold; faulted overfold

ساختار گسلش یافته

faulted structure

 

منطقه ی گسلش

faulted zone; fault space; fault zone

تنظیم کننده ی پیشرفت مته

feed control regulator of the bit

 

مخزن تغذیه

feed tank

تصفیه ی آب تغذیه

feed water purification

 

گمانه زنی

feel v the ground; sound v the ground v the soil

فلدسپات

feldspar; feldspath

 

دیاگرام نرده یی

fence diagram

سیمان الیاف دار

fibrous cement; stringy cement

 

میدان

field

ارزیابی میدان

field appraisal

 

شرایط میدان

field conditions

چاه تحدید میدان

field development well; field extension well

 

انرژی میدان

field energy

کار صحرایی

field operations; field work

 

عملکرد میدان

field performance

سکوی فرآوری سر میدان

field terminal platform; FTP

 

آزمایش سرمیدان

field test

گران روی سنج سرمیدان

field viscometer; field viscosimeter

 

لوله ی ورودی

fill line

بار(در جوشکاری)

filler bead

 

ماده ی چاق کن

filling material

غلاف بارگیری

filling sleeve

 

لوله پرکنی

filling tube

آب غشایی

film water; pellicular water; sorption water

 

لایه ی صافی

filter bed; filter layer

گل صافی

filter mud

 

صافی فشاری

filter press; blotter press

قابلیت صاف شدن

filterability

 

ماده ی صاف کننده

filtering material

محیط صافی

filtering medium; filter medium

 

تفاله ی گل

filtrate

صاف کردن

filtration

 

عمق نهایی چاه

final depth of the well

فشار نهایی

final pressure; terminal pressure

 

خودگیری نهایی سیمان

final setting of cement

ماسه ی دانه ریز

fine- grained sand;fine sand

 

سیمان خوب پخش شده

finely dispersed cement

تخته پنجه

finger board; pipe fingers; pipe way

 

مغزه گیر زبانه دار

finger type trap ring

انگشتی شدن

finger v; tongue

 

پنجه یی شدن

fingering

پنجه یی شدن آب حاشیه یی

fingering of the edge water

 

سازه ی شناور

fioating structure

احتراق درجا

fire flood; fire flooding; in situ combustion; underground combustion

 

سوزن انفجار

firing pin; striker

اولین رزوه ی درگیر

first engaged thread

 

نفت مرغوب

first quality oil

مانده

fish

 

توری مانده گیر

fish grid

اتصال فکی

fish joint

 

مانده گیری کردن

fish v;recover v; fish v up; recover va fish

متخصص مانده گیری

fisherman

 

سبد مانده گیری

fishing basket

مانده گیری گلدانی

fishing bell; fishing socket; screw bell; screw socket; bell socket; socket

 

لوازم مانده گیری

fishing equipment

مارپیچ مانده گیر

fishing grab

 

سرابزار مانده گیری

fishing head

دنگ مانده گیری

fishing jar

 

آهن ربای مانده گیری

fishing magnet

طوق مانده گیری

fishing neck

 

ساقه ی مانده گیری

fishing rod

رشته ی مانده گیری

fishing string

 

سنبه ی مانده گیری

fishing swage; fishing swedge

مانده گیررزوه مخروطی

fishing tap;fishing taper; taper tap

 

مدت مانده گیری

fishing time

مانده گیر

fishing tool

 

مانده گیری

fishing;fishing job; fish job

مته ی دم ماهی

fishtail bit; two-way bit; two -wing bit

 

شیر پروانه یی

fishtail valve

شکاف برداری

fissuration

 

ضریب شکاف برداری

fissuration factor

لوله اتصال

fitting pipe

 

اتصال

fitting- on; fitting together; jointing

سیستم آب روبی پنج نقطه یی

five -spot flood system; five spot method

 

شبکه پنج نقطه یی

five- spot pattern

سکوی حفاری ثابت

fixed platform

 

مخزن با سقف ثابت

fixed roof tank

سازه ی ثابت

fixed structure

 

آشکارگر شعله و یونش

flame and ionization detector

اتصال فلنجی

flange connection

 

کوپلینگ فلنجی

flange coupling

آخرین فلنج را گذاشتن

flange v up

 

لوله ی فلنج دار

flanged pipe

چاه دامنه یی

flank well

 

مشعل

flare

سوزاندن

flare

 

بازوی مشعل

flare boom

پل مشعل

flare bridge

 

سکوی مشعل

flare platform; FP

میل مشعل

flare stack

 

برج مشعل

flare tower

سه پایه ی مشعل

flare tripod

 

گاز سوزاندنی

flared gas; flare gas

سوزاندن گاز

flaring

 

آزاد شدن ناگهانی گاز

flash liberation of gas

بستن فوری سیمان

flash setting of the cement

 

تبخیر آنی

flash vaporization

آسیاب کف تخت

flat bottom mill

 

کرجی کف تخت

flat pontoon

گسل کفانه لغز

flaw fault

 

ته لوله خرطومی

flexible hose connection

شیلنگ

flexible joint

 

مفصل نرم

flexible joint

شلنگ خرطومی فلزی

flexible metal tube

 

شلنگ خرطومی گل

flexible mud gose

خمیدگی

flexure

 

گاز گیر شناور

float degasser

نشانگر شناور

float gage; float indicator

 

آزمایش شناوری

float test; float- viscosity test

جریان سنج شناوری

float type flowmeter

 

فشار سنج شناوری

float type pressure gage

دریچه ی شناور(درلوله ی حفاری)

float valve

 

مخزن با سقف شناور

floater; floating roof tank

جرثقیل شناور

floating crane; floating derrick; pontoon crane

 

پل شناور

floating deck

دکل حفاری شناور

floating drilling rig; floating platform;

 

سکوی یخ شناور

floating ice platform

واحد بالابر شناور

floating lifting unit

 

مجرابند شناور

floating mandrel; floating plug

ثبّات شناوری

floating stability

 

سکوی شناور با مهار کابلی

floating tension- leg platform; ftl platform

منعقد شدن

flocculate

 

لخته ساز

flocculating gaent; flocculator

انعقاد

flocculation

 

غرقاب شدن

flood v; go v to water

منطقه ی غرق شده

flooded area

 

آب رو بی

flooding

جعبه قرقره ی

floor block

 

یال زیرین

floor limb; under limb

لوله خان کف دکل

floor pipe set back;pipe set back; set back

 

کارگر کف دکل

floorman

مخزن شناوری

flotation can; flotation tank

 

سلول شناوری

flotation cell

طوقه ی شناوری

flotation collar

 

کلک شناور

flotation jacket; flotation raft

ظرفیت جریان

flow capacity; fluidity; fluidness

 

تنظیم جریان

flow control

دریچه ی تنظیم جریان

flow control valve

 

سرجهشی

flow head

جریان در محیط متخلخل

flow in a porous medium

 

حد تراوش

flow limit

مجموعه ی لوله های تولید

flow line bundle

 

مفصل گردان لوله ی تولید

flow line swivel

لوله ی حمل

flow line;lead line

 

مسیر جریان

flow path

خاصیت جریان

flow property

 

دستگاه ثبت جریان

flow recorder

ماسوره ی جریان

flow spool

 

آزمایش جریان

flow test

دستگاه آزمایش تولید

flow tester

 

تولید کردن منقطع

flow v by heads; head v; surge v; slug v; fluctuate v

جریان یافتن

flow v;gush v

 

بازوهای توزیع سرفورانی

flow wings

جریان طبیعی

flowing

 

فشار جریان در ته چاه

flowing bottom hole pressure; flowing formation pressure

تولید فورانی نامنظم

flowing by heads

 

عمر جریانی(چاه)

flowing life

میزان تولید سرشار

flowing production rate; flush production rate; flushing production rate

 

تولید جریانی

flowing production; flushing production;flushproduction

جریان سنج

flowmeter

 

برس لوله پاک کن

flue brush

تزریق سیال

fluid injection

 

سطح مایع

fluid level ; liquid level

هرزروی مایع

fluid loss

 

فشار سیال

fluid pressure ; liquid pressure

اندازه گیری فشار سیالات

fluid pressure measurement

 

لایه مولد سایل

fluid producing layer

خواص سیالی دوغاب سیمان

fluid properties of cement slurry

 

سیال سنج

fluidimeter

نمودارگیری فلورسانس

fluorescence logging ; fluorologging

 

شستشو

flush (noun) ; flushig

سیال تمیزکاری

flush fluid ; wash fluid ; flushing fluid

 

جداره ی صاف مفصل

flush joint casing

شره شستن

flush v

 

لوله ی حفاری صاف مفصل

flush-joint drill pipe

ناحیه ی شره زده

flushed area ; flushed zone

 

مته شره شوی

flushing auger

روغن شره شویی

flushing oil

 

رخساره ی رودخانه یی

fluviatile facies

روان ساز

flux

 

روغن روان ساز

flux oil

رقیق سازی

fluxing

 

حالت کف

foam condition

ماده ی کف آور

foamer ; foaming agent ; frothing agent ; frother

 

کف کردن

foaming ; frothing

نمودار جانبی با جریان متمرکز

focalized lateral log ; focused lateral log

 

گمانه ی جانبی متمرکز

focalized lateral sonde ; focused lateral sonde ; lateral sonde

نمودارگیری جانبی هفت الکترودی متمرکز

focalized seven electrode lateral logging ; focused seven electrode lateral logging

 

نمودارگیری جانبی سه الکترودی متمرکز

focalized three electrode lateral logging ; pseudolaterologging ; focused three electrode lateral logging

چین

fold

 

محور چین

fold axis

گسل چینی

fold-fault

 

ساختار چین خورده

folded structure

چین خوردگی

folding

 

ساختار متورق

foliated structure ; foliation structure

کفشک راهنما

foot shoe

 

کمر پائین

foot wall

عمق چاه (برحسب فوت)

footage

 

مسافت حفر شده توسط هر مته

footage drilled per bit ; footage per bit

مسافت حفر شده در هر نوبت

footage per round

 

تلمبه ی فشار

force pump

گردش با فشار

forced circulation

 

تزریق با فشار

forced injection

تولیدی فشاری

forced production

 

استادکار

foreman

فرمالدهید(گل افزایه)

formaldehyde

 

سازند(زمین شناسی)

formantion

مرز سازند

formation boundary

 

فشار شکست سازند

formation breakdown pressure

نمودار چگالی سازند

formation density content log; FDC log

 

ضریب سازند

formation factor

سیال سازند

formation fiuid

 

توپک سازند

formation packer

نمونه ی سازند

formation sample

 

سازند آزمایی

formation test; formation testing

سازند آزما

formation tester; formation test tool; formation testing tool

 

ضریب حجمی سازند

formation volume factor; FVF

آب سازند

formation water

 

نمودارگیری شیب سازند

formation- dip logging

پیش سوخت

forward combustion

 

آب فسیل

fossil water

موم فسیلی

fossil wax; native paraffin; ozocerite;mineral wax

 

گلی کردن مغزه

foul v the core

جرم گرفتگی

fouling

 

حفاری پی

foundation drilling

الگوی چهار چاهه

four spot pattern

 

لوله ی چهار بند

fourble

سکوی چهاربند

fourble board; fourble platfrom

 

مته ی چهار تیغه

fourway bit; fourway drag bit; four - wing bit; four wings bit

ظرفیت عبور شکاف

fracture conductivity; fracture flow capacity

 

سنگ آهک شکاف دار

fractured limestone

منطقه ی شکاف دار

fractured zone; fracture zone; shear zone; zone of fracture

 

شکستگی

fracturing

ترکاندن(سازند)

fracturing

 

مغزه بر با سقوط آزاد

free - fall core cutter

سازه ی شناور آزاد

free floating structure

 

جریان آزاد آب

free flow of water

گاز آزاد

free gas

 

چاه تمیز

free hole

مسیر باز

free patch; free run

 

پیستون آزاد

free piston

نقطه ی آزاد

free point

 

گیر نما

free point indicator; freeze point indicator

جداره ی آزاد

free standing casing

 

مته ی حفاری با سقوط آزاد

free- fall bit; free- falling bit

حفاری باسقوط آزاد

free- fall broing; free-fall drilling

 

دنگ با سقوط آزاد

free-fall jar

آزاد کردن مته

freeing of the bit

 

نقطه ی گیر

freeze point; frozen point

گیر کردن

freeze v;stickv

 

گیر کردگی

freeze; freezing;sticking

عمق گیر

freezing depth

 

نقطه ی انجماد

freezing point; frosting point

خنک سازی آب شیرین

fresh water cooling

 

تلمبه ی آب شیرین

fresh water pump

موجودی آب شیرین

fresh water supply

 

مخزن آب شیرین

fresh water tank

افت فشار در اثر اصطکاک

friction loss

 

لوله ی مانده گیر اصطکاکی

friction socket; horn socket

حرارت اصطکاکی

frictional heat

 

مقاومت اصطکاکی

frictional resistance

مرد قورباغه یی

frogman

 

ضد یخ زدگی

frostproof

مته ی گیر کرده

frozen bit; stuck bit

 

جداره ی گیر کرده

frozen casing; stuck casing

پوسته ی یخ زده

frozen crust

 

لوله ی حفاری گیر کرده

frozen drill pipe; stuck drill pipe

لوله ی گیر کرده

frozen pipe; stuck pipe

 

نیزه ی مانده گیری خاردار

full circle spear

چاه تمام قطر

full gage hole

 

حفاری چاه تمام قطر

full hole drilling

غلاف یک تکه

full liner

 

ساقه وصل کن تمام قطر

full- hole tool joint

کاج مته ی تمام قطر

full- size bit

 

قیف

funnel

گران روی سنج قیفی

funnel viscometer; funnel viscosimeter

 


 
 
وا ژگان نفتی C-D
نویسنده : - ساعت ۱:٢٠ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/۸/٥
 

^

C

مته ی حفاری ضربه یی

cable drilling bit

 

         

 

حفاری ضربه یی

cable drilling; canadian drilling

حفاری کابلی

cable drilling; pennsylvanian drilling; cable tool drilling; rope boring; jump drilling; percussive rope drilling; rope drilling

 

طبلک کابل

cable drum; hoist drum; hoisting drum; cable reel; rope roll

اتصال سر کابل

cable head

 

تاسیسات حفاری کابلی

cable rig

مفصل بندی کابل

cable splice; cable splicing

 

کانال کابل

cable spout

استوانه مغزه گیر

cable tool core barrel

 

مغزه گیری با حفاری ضربه یی

cable tool coring

چاه حفر شده با حفاری ضربه یی

cable tool hole; cable tool well

 

وسایل حفاری با کابل

cable tools

بست کابل

cable; clamp; wire rope clip

 

طول کابل

cable;cable length;cable length

کابل

cable;line; wire; rope

 

جرثقیل کابل

cableway crane

جداره بر

caing cutter; pipe cutter; tube cutter; drill pipe cutter

 

صندوقه ی زیرآبی

caisson

بیماری صندوقه

caisson disease

 

اندود

cake

ضخامت اندود

cake thickness

 

تشکیل اندود

cake y

آهکی

calcareous

 

رخساره ی آهکی

calcareous facies

ماسه ی آهکی

calcareous sand

 

ماسه سنگ آهگی

calcareous sandstone; chalky sandstone

کربنات سدیم

calcium Carbonate

 

کلرور کلسیم

calcium chloride

مونموریونیت کلسیم

calcium montmorillonite

 

سولفات کلسیم

calcium sulfate

هیدروکسید کلسیم

calcuim hydroxide

 

چین کالدونین

caledionan fold

چرخ جداره گذاری

calf wheel

 

کابل جداره گذاری

calfline; casing line

مخزن درجه بندی

calibration tank

 

سه پایه درجه بندی

calibration tripod

مدرج کننده

calibrator

 

اندازه ی قطر

caliper

نمودار اندازه ی قطر

caliper log; section gage log

 

نمودارگیری قطر

caliper logging; section gage logging

اندازه گیری قطر چاه

caliper measurement of the hole size; caliper survey of the hole size

 

قطریاب

caliper; section gage

شیرفرمان چال دکل

callar control valve

 

کامبرین

cambrian

رئیس اردوگاه حفاری

camp boss

 

دکل اهرمی تاشو

cantiever mast; cantilever type mast; cantilever drilling mast

سنگ پوشش

cap rock

 

درپوش گنبدی شکل

cap; cowl

کشش مویینگی

capillarity

 

تصحیح مویینگی

capillarity correction

فشار مویینگی

capillary

 

صعود مویینه یی

capillary ascension; capillary ascent

ثابت مویینگی

capillary constant

 

باریکه ی مویینگی

capillary fringe

نفوذ مویینه یی

capillary imbition

 

روزن بار مویینه یی

capillary interstice

مهاجرت مویینه یی

capillary migration

 

گران روی سنج مویینه یی

capillary viscometer; capillary viscosimeter

جذب مویینه یی

capilllary attraction

 

رشته لوله ی تولید

capital string; producing string; production string; pay string; flow string

جوش آخر

capping head

 

لایه های فوقانی

capping; overburden

طلبک فرعی

capstan; cathead

 

کربن

carbon

دوده ی کربن

carbon blacl; lamp black

 

یخ خشک

carbon dioxide snow; dry ice

دوره ی کربنیفر

carboniferous period; carbon period; carboniferous

 

اتصال کاردان

cardan joint

تاقدیسی نعلی

carinate anticline; isoclinal anticline

 

چن یال موازی

carinate fole; isoclinal fold

کارنالیت

carnallite

 

حلقه حامل

carrier ring carrying ring; supporting ring

مغزه گیری کردن

carry y out coring; core y; cut y a core; cut y a coring

 

ظرفیت حمل کشتی

carrying capacity of a ship

فولاد سخت پوسته

case hardened steel; cement steel

 

روکش کردن لوله

case y a pipe

جداره گذاری

case y; case y off; set y casing; run y casing; land y casing

 

چاه جداره دار

cased bore hole; cased hole; cased in bore hole; cased in bore

تکمیل چاه جداره دار

cased hole completion

 

جداره رانی

casing

تبدیل جداره

casing adapter

 

توپک مهار جداره

casing anchor packer

وسط نگه دار جداره

casing centralizer

 

بست جداره

casing clamp; pipe clamp

طوقه یاب جداره

casing collar collector; C.C.L.; casing collar locator; casing collar finder

 

بوشن جداره

casing collar; casing coupling; casing joint

نقطه گذاری جداره گذاری

casing depth; casing point; C.P.; landing depth of the casing

 

جداره گیر خرچنگی

casing drift swage; casing swage; casing swedge

سنبه ی جداره گشا

casing elevator

 

قلاویز جداره یاب

casing fishing tap

اتصال جداره

casing fitting

 

دریچه شناور جداره

casing float

پاشنه شناور

casing float shoe; float shoe

 

سوپاپ شناور جداره

casing float valve

شناوری جداره

casing floating

 

جداره گیر

casing grab

تفنگ مشبک کاری جداره

casing gun; casing gun perforator; casing perforator

 

آویز جداره

casing hanger

تبدیل های سرجداره

casing head adapters

 

دستگاه فرمان سرچاه

casing head control; well head control

دستگاه تفکیک بنزین سرجداره

casing head gasoline plant

 

بنزین طبیعی

casing head gasoline; natural gasoline

فشار سرجداره

casing head pressure

 

ماسوره ی سر جداره

casing head spool

سرجداره با کاسه نمد

casing head with stuffing box; stuffing box casing head

 

قلاب لوله گذاری

casing hook

جداره بر

casing knife

 

آسیاب جداره

casing mill

توپک خارجی جداره

casing packer

 

مشبک سازی جداره

casing perforation

جداره

casing pipe

 

نمای جانبی جداره

casing profile

برنامه ی جداره رانی

casing program

 

حفاظ رزوه ی جداره

casing protector

تملبه ی جداره

casing pump

 

جداره شکاف

casing ripper; casing slitter; casing splitter

جداره تراش

casing scraper

 

پاشنه گاه جداره

casing seat; seat for the casing shoe

پتانسیل خودزاد جداره

casing self potential

 

پاشنه ی جداره

casing shoe

جداره گیر

casing slips

 

قلاویز جداره گیری

casing spear; spear; jar down spear; tubing spear

بست فانه یی

casing spider

 

رشته ی جدار

casing string; string of casing

جداره آزما

casing tester

 

آچار جداره

casing tong

ارابه ی حمل جداره

casing wagon

 

جداره ی درهم پیچ

casing with inserted joint; inserted joint casing

بیرون کشیدن جداره

casing withdrawal; withdrawal of the casing

 

جداره گذاری

casing; well casing; csg

سود سوزآور

castic soada; sodium hydroxide; sodium hydrate

 

گرفتن

catch

حوضه ی آب ریز

catchment area; catchment basin; gathering ground

 

کابل طلبک فرعی

cathead line; cat line

متصدی طلبک فرعی

cathead man

 

نوسان نگار اشعه ی کاتدی

cathead-ray osillograph; cathode-ray oscilloscope; CRO

خوردگی کاتدی

cathodic corrosion

 

حفاظت کاتدی

cathodic protection; CP

لوله راهنمای کابل طلبک فرعی

catline rope-guide

 

قرقره ی شیاردار طلبک فرعی

catline sheave

سوزآور

caustic; corrosive

 

غار

cave (noun)

ریزش (دیواره چاه)

cave (noun); caving; caving in; falling in; cave-in (noun)

 

ریزش کردن

cave y; cave y in; fall y in

گود ریزشی

caved chamber

 

انبار زیرزمینی

cavern storage; underground storage; subsurface storage; subterranean storage

سازند ریزشی

cavey formation; caving formation; rock lible to cave

 

شکاف ریزشی

caving fracture

خط ریزش

caving line

 

عملیات ریزش (دیواری چاه)

caving operations

منطقه ی ریزش (دیواری چاه)

caving zone

 

سلول

cell (of a gravity platform)

چال دکل

cellar; cellar deck

 

سلوفان (گل افزایه)

cellophane (dmi&a)

سلولز

cellulose (dmi&a)

 

سیمان

cement (noun)

آژند سیمان

cement bond

 

نمودار کیفیت آژند سیمان

cement bond log; CBL

ارتفاع سیمان

cement column

 

گل آغشته به سیمان

cement cutmud

عمق سیمان کاری

cement depth

 

دلوچه ی سیمان کاری

cement dump; cement dump bailer; dump bailer

کفشک سیمان کاری با دریچه شناور

cement float ahoe

 

دوغاب ریزی سیمان

cement grouting; cement injection

سخت شدن سیمان

cement hardening; cement setting

 

کلاهک سیمان کاری

cement head; cementing head

آخورک سیمان

cement hopper

 

شلنگ سیمان کاری

cement hose

دستگاه تزریق سیمان

cement injector

 

مخلوط کن سیمان

cement mixer

تندتندسیمان

cement setting accelerator

 

کندکننده ی بندش سیمان

cement setting retarder

دوغاب سیمان

cement slurry; slurry; grout; cement grout

 

سفت شدن سیمان

cement thiclening

تعیین سرستون سیمان

cement top determination

 

سرستون سیمان

cement top; top of cement

سیمان زده

cement y

 

سیمان زدن

cement y up

سیمان کاری

cementation;cementing; cementing job

 

سنگ سیمان دارشده

cemented rock

سبد سیمان کاری

cementing basket

 

محفظه ی سیمان کاری

cementing chamber

توپک سیمان نگه دار

cementing packer; cement retainer

 

تاسیسات سیمان کاری

cementing plant

مجرابند سیمان کاری

cementing plug

 

نقطه سیمان کاری (در چاه)

cementing point

روش سیمان کاری

cementing practice

 

تملبه سیمان کاری

cementing pump

کفشک سیمان کاری

cementing shoe

 

رشته لوله های سیمان کاری

cementing string

واحد سیمان کاری

cementing unit; cement unit

 

مته ی خزینه

center

وسط بری لایه

center cutting

 

مرکز لختی

center fo inertia

مرکز نوسان

center fo oscillation

 

یاتاقان وسط

center irons; saddle bearing

مرکز شناوری

center of buoyancy

 

مرکز انحنا

center of curvature

مرکز جابه جایی

center of displacement

 

گرانیگاه

center of graviy; C.G.; cg

مرکز ضربه

center of percussion

 

مرکز فشار

center of pressure; C.P.

مرکز چرخش

center of rotation; pivot point

 

ابزار مانده یابی

center spear

روش تزریق کردن مرکزی

center to edge injection

 

به مرکز آوردن

centering

حلقه مرکز کنی

centering ring

 

سانتی پو آز

centipoise

واحد تلمبه زنی مرکزی

central jack plant

 

چندراهه ی مرکزی

central manifold

تلمبه خانه ی مرکزی

central pumping power

 

محور مرکزی

central shaft

فرمان مرکزی

centralized control

 

وسط نگه دار

centralizer

فنر وسط نگه دار

centralizing spring

 

دم گریز از مرکز

centrifugal blower; rotary blower

تلمبه ی گردشی گریز از مرکز

centrifugal circulating pump

 

کمپرسور دورانی

centrifugal compressor

تفکیک کننده ی نفت گریز از مرکز

centrifugal oil separator

 

تملبه ی گریز از مرکز

centrifugal pump

دستگاه گریز از مرکز

centrifuge

 

سانتریفوژ

centrifuge y

شیب مرکز میلی

centroclinal dip

 

آچار زنجیری

chain tongs; chain wrench

چرخ زنجیر

chain wheel; sprocket; sprocket wheel

 

چرخ زنجیرکش

chain windlass

استخراج گاز به وسیله ی اتاقک

chamber lift

 

رگه ی سنگ

channel

دوده

channel black

 

رگه شدن

channeling

منجنیق بارگیری

charging crane

 

دریچه یک طرفه

check valve; non-return valve; stop and

استحکام شیمیایی

chemical consolidation

 

خوردگی شیمیایی

chemical corrosion

لوله بر شیمیایی

chemical cuter

 

مشبک سازی شیمیایی

chemical perforation

فولاد ضد خوردگی

chemical resistant steel

 

رسوب شیمیایی

chemical sediment

چاره کاری شیمیایی چاه ها

chemical treatment of wells

 

نفت بی میل ترکیبی

chemically neutral oil

قلنبه گیر

cherry picler

 

مته ی ساچمه یی

chilled-shot bit; shot bit; shot drill bit

دودکش

chimney

 

دودکش سنگ

chimney rocl; earth pillar

تراشه گیری

chip removal

 

تراشه های سنگ

chips of rock

مته دستی اسکنه ی

chisel auger

 

مته ی اسکنه یی

chisel bit

چند راهه ی جریان کاه

choke manifold

 

شیر خفه کننده

choke valve

مسدود کردن

choke y; clog y

 

مجموعه شیرهای سرچاه

chrismas tree assemblies; Xmas tree

شیر چند راهه ی فوران

christmas tree valve; Xmas tree valve

 

چند راهه ی فوران

christmas tree; Xmas tree; production tree

فام نگار

chromathermograph

 

کروماتوگراف

chromathermograph

دستگاه تجزیه ی گاز به طریق کروماترموگرافی

chromathermographic gas analyzer

 

رنگ نگاری

chromathermography

رنگ سنج

chromometer; colorimeter

 

عملیات نظام کاری

chucking operations

مته ی حفاری ضربه یی

churn drill

 

صفحه پایه ی گرد

circular bade slab; circular raft foundation

برس سیمی گرد

circular brush wire

 

شیطانک

circulate go-devil

کاهنده ی گردش گل

circulating choke

 

کلاهک گردش گل

circulating head

دریچه های گردش گل

circulating openings

 

تلمبه گردش گل

circulating pump

برگشت جریان گل

circulating reflux

 

گردش سیال

circulation of the drilling fluid;

زمان گردش گل

circulation time; cycle time

 

گیره

clamp

گیره زدن

clamp y; fix;y

 

تصفیه کردن

clarify

تصفیه کردن

clarifying basin

 

رسوب آواری

clastic sediment

مته ی خاک رس

clay auger

 

گل رس مایه

clay base mud

میان لایه ی رسی

clay course; clay gouge; clay parting

 

استخراج رس حفاری

clay getting

زمین رس

clay inclusion

 

میان بار رسی

clay inclusion

سنگ رسی

clay rock; clayey

 

سنگ لوح رسی

clay slate

رگه ی رسی

clay vein

 

بازدهی رس

clay yield

مته ی رس برداری

claying bar

 

پارسنگ تمیز

clean ballast

نفت خام تمیز

clean oil; dry crude oil; dry oil

 

تمیز کردن چاه

clean y the hole

تمیز کرد

clean y; clean y out; cleanse y

 

قاشقک تمیزکاری

cleaner

شستشو

cleaning

 

توپک تمیزکاری

cleaning pig

دلوچه ی تمیزکاری

cleanout bailer

 

گروه تمیزکاری

cleanout crew; cleanout gang

منجنیق تمیزکاری

cleanout hoist; cleanout winch

 

دکل تمیزکاری چاه

cleanout rig of a well

درزه

cleat

 

رخ پذیر

cleavable

سنگ رخ پذیر

cleavable rock

 

شکافت

cleavage

شکاف رخی

cleavage fissure

 

صفحه ی تورق

cleavage plane; cleavagesurface

رخ برداشتن

cleave y

 

شکاف

cleft; crevice; fissure; split

ترک

cleft; fault; flaw

 

تفاله ی کوره

clinker

شیب نگار

clinograph

 

بستن

clog v; plu y up; clog y up

گرفتگی منطقه ی اطراف چاه

clogging of the bore hole environment

 

گرفتگی

clogging; choking

بستن

close sand; tight sand

 

ماسه ی متراکم

close sand; tight sand

دانه ریز

close-grained; dense

 

تاقدیس

closed anticline

گسل بسته

closed fault; clode fault

 

گسل بسته

closed fault; close fault

چین همخواب

closed fold; close fold

 

چین بسته

closed fold; close fold

هیدورکربور حلقوی

closed pressure; formation pressure; field

 

فشار سازند

closed pressure; formation pressure; field pressure reservoir pressure

ساختمان بسته

closed structure

 

ناودیس بسته

closed syncline

هیدرو کربور حلقوی

closed-chain hydrocarbon

 

فشار چاه بسته

closed-in pressure; shut-in pressure; static pressure

فشار استاتیک

closed-in pressure; shut-in static pressure

 

تولید نهان

closed-in production; shut-in production

تولید احتمالی

closed-in production; shut-in production

 

چاه بسته

closed-in well; shut-in well

خط میزان بسته

closing structural structure

 

شیربستن

closing valve

مدت بسته بودن چاه

closure time of a well; shut-in time of a well

 

بستگی

closure; structural closure

نقطه ی ابری شدن

cloud point

 

شکاف ستونی

cloumnar fracture

رشته ی جداره مرکب

cmbinated string of casing; combination

 

دانه درشت

coarse grained

شکاف دانه درشت

coarse grained fracture

 

ماسه ی دانه درشت

coarse grained sand

آسترکردن

coat y

 

روکش کردن لوله با بتون

coat y the pipe with a concrete coating

پوشش

coating; dressing

 

ضریب تراکم

coefficent of compression;compression coefficent

ضریب اصطکاک

coefficent of friction; frictional

 

ضریب انبساط

coefficient of expansion

ضریب سختی

coefficient of hardness

 

ضریب فشار

coefficient of pressure

ضریب کیفیت

coefficient of quality

 

ضریب ته نشست

coefficient of settling

ضریب فرسودگی

coefficient of soiling

 

تاقدیس صندوقی

coffer-shaped anticline

خاک چسبنده

cohesive soil

 

تملبه ی آب سرد

cold-water pump

شکست جداره

collapse of the casing

 

مته ی تاشو

collapsible bit

دکل تاشو

collapsing mast

 

طوقه ی لوله وصل کن

collar

طوقه یاب

collar finder

 

لوله ی طوقه دار

collared pipe

لوله ی جمع آوری

collecting pipe

 

جزء کلوئیدی

colloidal fraction

گل کلوئیدی

colloidal mud

 

تعلیق کلوئیدی

colloidal suspension

ساختمان ستونی شکل

column construction

 

دستگاه حفاری عمودی

column drill; column drilling machine

ستون سیال

column of fluid; column of liquid

 

ستون گل حفاری

column of mud; mud column

ستون نفت

column of oil; oil column

 

ستون آب

column of water; water cloumn

ستونی

columnar

 

برش عمودی

columnar section; stratigraphic column

ساختار ستونی

columnar strucyure; prismatic structure

 

سیمان کاری مرکب

combination cementation

دکل حفاری مرکب

combination drilling rig; combination rig

 

رانش مرکب

combination drive

کاسه ی مانده گیری مرکب

combination soclet

 

به تولید افتادن

come y in;come y into production

بیرون آوردن

come y out; pull y out

 

اتاق فرمان

command and field control room

رس های تجارتی

commercial

 

چاه تجارتی

commercial producer; commercial well; paying well

تملبه ی بخاری مرکب

commpound steam pump

 

منفذ مرتبط

communicating pore

سکوی اتصال

communication platform

 

شیر اتصال

communication valve

تراکم

compacion; packing

 

سنگ آهک

compact limestone; dense limestone

محیط متراکم

compact medium

 

سنگ متراکم

compact rock

تراکم پذیری

compactibility

 

فلنج قرینه

companion flange; counter flange

دستگاه متعادل

compensator

 

دستگاه متعادل کننده

compensator

چین خوردگی کامل

complete folding

 

تکمیل کردن چاه

complete y a well

چاه سراسر آزاد

completely penetrating well

 

گل تکمیل

completion fluid

تکمیل چاه

completion of a well; completion work fo a well

 

گسل مرکب

complex fault; composite fault; compound fault

چین مرکب

complex fold; composite fold

 

نیروهای مولفه

component forces

ناودیس مرکب

composite syscline; sysclinorium

 

رگه ی مرکب

composite vein; compound vein

مرکب

compound

 

هوای فشرده

compressed air

مخرن هوای فشرده

compressed air container; compressed air tank

 

خط لوله ی هوای فشرده

compressed air piping; compressed air main;compressed air pipe line

واحد تولید هوای فشرده

compressed air plant

 

دریچه ی کشویی هوای فشرده

compressed air sluice

گاز فشرده

compressed gas

 

فشارپذیری

compressibility

ضریب فشارپذیری

compressibility coefficient; compressibility factor

 

منحنی فشار

compression curve

درزه ی فشاری

compression joint; piezoclase

 

مقاومت فشاری

compression resistance; compression strength

آزمایش فشار

compression test; crushing fest

 

موج تراکمی

compression wave; compressional wave

گسل فشاری

compressional fault compression fault

 

نیروی تراکمی

compressive force; compressive stress

مقاومت گسیختگی تراکمی

compressive rupture strength

 

تراکمی

compressive rupture strength

فشردگی سنج

compressometer

 

کمپرسور

compressor

واحد افزایش فشار

compressor plant

 

ایستگاه افزایش فشار

compressor station

سقف مقعر

concave crown; concave roof

 

آسیاب مقعر

concave mill

شکستگی صدفی

conchoidal fracture

 

ساختار صدفی

conchoidal structure

بتون

concrete

 

پایه ی بتونی

concrete base

مخزن بتونی

concrete storage tank

 

نفت میعانی

condensate

میدان گاز میعانی

condensate gas field; gas condensate field

 

لوله ی نفت میعانی

condensate pipe

سیستم نفت میعانی

condensate system

 

چاه نفت میعانی

condensate well

گاز مایع شده

condensed gas

 

چگالنده

condensor

رسانایی ویژه

conductivity

 

نمودار رسانایی ویژه

conductivity log

نمودارگیری از رسانایی وپژه

conductivity logging

 

مهار لوله ی انتقال

conductor bracing

جداره ی سطحی

conductor; conductor pipe conductor string

 

مته ی مخروطی

cone bit; cone rock bit

نفوذ سنج مخروطی

cone penetrometer

 

دایک مخروطی لایه لایه

cone sheet

گسل همشیب

conformable fault

 

چین همشیب

conformable fold

جوش سنگ

conglomerate

 

شیب قاره یی

coninental slope

پیشرفت مخروطی

coning; water coning

 

رگه ی مزدوج

conjugate vein

آب همزاد

connate water; native water

 

دوبه ی رابط

connecting barge

پل ارتباطی

connecting bridge

 

لوله ی اتصال

connection pipe

همبندی سنج

consistometer

 

سکوی بتونی با دیواره ی مشبک

consrete perforated wall platform

تولید در فشار ثابت

constant pressure production

 

محل ساختمان

construction site

زاویه ی تماس

contact angle

 

نهشت تماسی

contact deposit

ترازنمای تماسی

contact level indicator

 

خط تماس

contact line

رگه ی تماسی

contact lode

 

نمودار تماسی

contact log; microlog; ML

نمودارگیری تماسی

contact logging; micrologging

 

پتانسیل تماس

contact potential

سنگ تماسی

contact rock

 

گمانه ی تماسی

contact sonde; microsonde

توپک ناخالص

contaminated

 

ناخالصی پس مانده

contaminated ballast

گل آلوده

contaminated mud

 

نمونه ی ناخالص

contaminated sample

منطقه همجوار

contiguous zone

 

خیز قاره یی

continental emergence; continental rise

رخساره قاره یی

continental facies

 

حاشیه ی قاره یی

continental margin

بخش قاره یی

continental segment

 

فلات قاره

continental shelf

سیستم زنجیر یا کابل پیوسته

continuous chain/wire rope system

 

مغزه گیری پیوسته

continuous coring

رسوب گیر مداوم

continuous decanter

 

شیب سنج پیوسته

continuous dipmeter

جریان سنج پیوسته

continuous fiowmeter

 

گاز یابی پیوسته با آزمایش گل

continuous gas detection by mud logging

گازیابی پیوسته با آزمایش گل

continuous gas detection by mud logging

 

تولید پیوسته ی گاز

continuous gas generation

شیب سنج پیوسته

continuous inclinometer

 

شکاف پیوسته

continuous interstice

ثبات وزن گل به طور پیوسته

continuous mud-weight recorder

 

نمونه گیری پیوسته

continuous sampling

تداوم لایه

contiunity of a bed; continuity of a stratum; persistance of a bed

 

شیب سنج پیوسته

contiunous inslinometer

آب روبی مرکزی

contour flooding; cecter to edge flooding

 

فاصله ی خطوط تراز

contour interval

نقشه ی همژ رفا

contoured bathymetric map; contour map; isobath map

 

نقشه ی خطوط همتراز

contoured map; contour map; contour line map; contour plan

ترازیابی

contouring

 

سرتنظیم

control head

شیرتنظیم

control valve

 

ملخ با زاویه ی قابل تنظیم

controllable pitch propeller; c.-p.

حفاری جهت دار

controlled directional drilling; controlled

 

مته ی معمولی

conventional bit

حفاری معمولی

conventional drilling

 

نمودارگیر الکتریکی معمولی

conventional electric logging device

گل معمولی

conventional mud

 

نقشه ی هم ضخامت

convergence map; isopach map; ispachous map

سیال خنک کننده

coolant

 

خنک کننده

cooler

عامل خنک کننده

cooling agent

 

اثر خنک کننده

cooling effect

آب خنک کننده

cooling water

 

لوله ی آب خنک کننده

cooling water tube

رخساره ی مرجانی

coralline facies

 

مغزه

core (noun); drill core; drilling core; well core

آزمایش مغزه

core analysis; drill core analysis; well core analysis

 

استوانه مغزه گیر

core barrel

سر استوانه ی مغزه گیر

core barrel head

 

کفشک استوانه ی مغزه گیر

core barrel shoe

مته ی مغزه بر

core bit; core drill

 

مغزه بری

core boring; core drilling; coring

حلقه ی استوانه ای مغزه گیر

core brarrel ring

 

زبانه ی فنری مغزه نگه دار

core breaker; core catcher; core trapring

سر مته ی مغزه بر

core cutter head; core head; cutter head

 

قطر مغزه

core diameter

ماشین مغزه گیری

core drill machine; coring machine; core drilling machine

 

مغزه گیری مطالعاتی

core drill; core drilling; structure drilling

جک مغزه بیرون کش

core extractor; core lifter; core pusher

 

قطعه ی مغزه

core flake

شستن مغزه

core flushing

 

مغزه نگه دار

core holder

سوراخ مغزه گیری

core hole

 

هسته ی ناودیس

core of sycline; trough core

بازیابی مغزه

core recovery; recovery of core

 

نمونه ی مغزه

core sample

برش مغزه

core section

 

جعبه ی نگه داری مغزه

core storage

مته ی مغزه بر توربینی

core turbobit; turbo-core drill; turbo-core barrel

 

مغزه گیری کردن با مته ی لول

core y drill

مغزه بیرون کش

core-pusher-plunger

 

متصدی مغزه گیری

coring operatro

ظرف مغزه

coring vessel; core box

 

ظرف مغزه

cork screwed

لوله ی استخراج مارپیچی

cork screwed tubing

 

همخوانی لایه های زیرزمینی

correlation of subsurface

تطابق نمودارهای چاه

correlation of well logs

 

نوارهای آزمایش خوردگی

corrosion coupons

خستگی خوردگی

corrosion fatigue

 

کند کننده ی خوردگی

corrosion inhibitor

منطقه ی آلوده

cotaminated zone

 

فانه

cotter; wedge

زنجیر خاردار

cottered chain

 

اثر پارسنگ

counterbalance effect

حفاری با گردش معکوس

counterflush drilling; reverse circulation

 

رگه ی متقاطع

counterlode; countervein; cross lode; cross vein; cross course

سنگ درون گیر

country rock; enclosing rock;native rock

 

طوقه ی اتصال

coupling sleeve; nipple; coupling box

بهره برداری غیرمنطقی

coyoting; gophering; robbing; buckeying

 

ترک یابی

crack detection

ترک

crack; fissure; fracture; flaw; tear

 

جرثقیل

crane

دوبه ی جرثقیل دار

crane barge; derrick barge

 

آب گیری ضربتی

crash fiood

چاله

crater

 

لوله ی آزمای زنجیری

crawler

خزش

creep

 

حد خزش

creep limit

آزمایش خزش

creep test

 

کرئوزوت

creosote oil; dead oil; inert oil

ستیغ

cresr; crown apex

 

چاه خط الراسی

crestal well; crest well

خط الراس

crestline; crestal ilne

 

کرتاسه

cretaceous

نفت شکاف

crevice oil

 

شکاف دار شده

creviced; fissured

آب شکاف

creviec water

 

لایه بندی چلیپایی

criss-cross bedding; cross lamination; cross

عمق بحرانی

critical depth

 

جریان بحرانی

critical fiow

پیش بینی زمان های بحرانی

critical period forecasting

 

فشار بحرانی

critical pressure

دمای بحرانی

critical temperature

 

متخصص چاه منحرف

crooked hole man

چاه منحرف

crooked hole; curved hole; curved well

 

مته ی مارپیی صلیبی

cross auger

میله ی عرضی

cross bar; cross tie; joist

 

لایه ی متقاطع

cross bed

مته ی چهار پر

cross bit; star bit

 

گسل متقاطع

cross fault; oblique fault;

مته ی غلتکی

cross roller bit

 

برش عرضی

cross section

مقطع شکستگی

cross section of fracture; plane of fracture; plane of fracture

 

جریان متقاطع

cross-flow

فلنج روگذر

crossover flange

 

مته تاجی

crown

جعبه قرقره ی سرد کل

crown block

 

ضربه گیر قرقره ی سرد کل

crown block bumper

پاکشند

crown block heave compensator; heave

 

قرقره ی سر دکل

crown pulley; crown sh

سکوی ایمنی سر دکل

crown safety

 

سرد کل

crown; drill crown

تجزیه ی نفت خام

crude oil analysis

 

امولسیون نفت خام

crude oil emulsion

خط لوله ی نفت خام

crude oil pipelin

 

تفکیک نفت خام

crude oil separation

انباره ی نفت خام

crude oil storage tank

 

جداکننده ی نفت خام

crude oil trap

چاره کاری نفت خام

crude oil treatment

 

نفت خام

crude; crude oil;crude petroleum

رس ترد

crumbly clay

 

خاک ترد

crumbly soil

برش گسل

crush breccia; fault breccia; fault rock; rock rubble; ruttles

 

منطقه ی خردشدگی

crushed zone; crushing zone

سرماشنای

cryogenics

 

اوج

culmination

تولید تجمعی

cumulation production; cumulative production

 

آب بندی

cup; cup packing;packing

درجه ی کجی چاه

curvature of the hole; crookedness of the hole

 

گسل خمیده

curved fault

قوس سنج

curvometer

 

غش

cut

نفت بریده

cut oil; emulsified oil; wet oil

 

درزه ی عرضی

cutter

نمونه گیر

cutting catcher

 

ابزار برش

cutting tool

دخول هوا

cutting; air cutting

 

نمودارگیری خرده های سنگ

cuttings logging; sieve residue logging;

خرده سنگ

cuttings; dithch cuttings; drillcuttings

 

هیدروکربور حلقوی

cyclic hydrocarbon

آلکان های حلقوی

cycloalkanes

 

هگزان حلقوی

cyclohwxanes

گردباد

cyclone

 

پارافین های حلقوی

cycloparaffins

پنتان های حلقوی

cyclopentanes

 

پروپان های حلقوی

cyclopropanes

گمانه ی استوانه یی

cylindrical sonde

 

^

D

ف خشک و متروک

d and a ; dry and abandoned

 

         

 

ف دارسی (واحد تراوایی)

d; darcy

ف تولید روزانه

daily output

 

دانمارکی

danian

نقطه ی مبنا

datum

 

ف افق مبنا

datum horizon

ف خط مبنا

datum line

 

ف سطح مبنا

datum plane

ف روزکاری

datum point

 

هواگیری

de-aeration

هواگیر

de-aerator

 

لوله ی هواگیری

de-aerator column

ف خنثی

dead

 

ف ناحیه ی مرده

dead area

ف کابل ثابت

dead end

 

ف روزنه ی یک طرفه

dead end pore

ف گسل مرده

dead fault

 

ف مهار کابل ثابت

dead line anchor

ف شیر ایمنی بار ساکن

dead load safety value

 

ف چاه مرده

dead well

ف مهار ثابت

deadman

 

ف ظرفیت بار

deadweight

پارسنگ برداری

deballasting

 

مخزن رسوب

decanter

عرشه

deck

 

جرثقیل روی عرشه

deck crane

مدل روی عرشه

deck module (on a platform)

 

زاویه ی میل

declination angle

کاهش فشار

decline in pressure

 

اتاقک تقلیل فشار

decompression chamber

شیر تقلیل فشار

decompression value

 

حفاری عمیق

deep boring

چاه عمیق

deep hole

 

دریای عمیق

deep sea

نهشت های دریای عمیق

deep sea deposits

 

حفاری دریایی عمیق

deep sea drilling

چاه پیگردی عمیق

deep test well

 

محل حفاری در آب عمیق

deep water site

تاج سرچاه در آب عمیق

deep water sub-sea well head

 

بالا بر چاه عمیق

deep well elevator

تلمبه زنی چاه عمیق

deep well pumping

 

سنگ های عمیق

deep-seated rocks

چاه اکتشاف لایه های عمیق تر

deepe hole test well

 

ضریب تفریق

deferment factor

منحرف کردن چاه

deflect v a well

 

چاه انحرافی

deflected well

قیف انحراف

deflecting cone

 

آهن ربای منحرف کننده

deflecting magnet

آهن باری منحرف کننده

deflecting magnet

 

ابزارهای منحرف کننده

deflecting tools

ف انحراف

deflectiong

 

یخ زدایی

defrosting

گاززدایی

degas v

 

نفت خام بی گاز

degassed oil

دستگاه گاززدایی

degasser

 

گاززدایی

degassing

درجه اشباع

degree of saturation

 

درجه گران روی

degree of viscosity

درجه ی ساییدگی

degree of wear

 

آب زدایی کردن

dehydrate v

آب زدایی

dehydration

 

واحد آب زدایی

dehydration plant

دستگاه آب زدا

dehydrator

 

تحدید افق

delineation of a horizon

چاه ارزیابی

delineation well

 

تزریق کردن

deliver v

تزریق

delivery

 

لوله ی باردهی

delivery pipe

فشار باردهی

delivery pressure

 

تلمبه ی باردهی

delivery pump

شیرباردهی

delivery valve

 

قابلیت امولسیون شکنی

demulsibility

امولسیون شکنی

demulsification

 

امولسیون شکن

demulsifier

امولسیون شکستن

demulsify v

 

چگالی سنج

densimeter

نمودارگیری از چگالی

density logging

 

چگالی سیال

density of a fluid

چگالی گاز

density of a gas

 

منحنی انحراف

departure curve

ماسه ی تهی شده

depeleted sand

 

فرورفتگی

depession

تخلیه کردن

deplete v

 

ناحیه ی تهی شده

depleted area

میدان تهی شده

depleted field

 

تخلیه ی کامل

depletion

تهی شدن گاز

depletion of gas

 

آهنگ تهی شدن

depletion rate

نهشت

deposit

 

ذخیره ی نفتی

deposit of petroleum

عمق

depth

 

سنجه ی فشار در عمق

depth gage

تابلوی عمق سنجی

depth measuring panel

 

عمق نفوذ

depth of penetration

عمق چاه

depth of the hole

 

حدود عمق

depth range

عمق پیمایی

depth survey

 

منحنی ژرفا - زمان

depth-time curve

عمق سنج

depthfinder

 

چال دکل

derrick cellar

تاج دکل

derrick cornica

 

جرثقیل دکلی

derrick crane

عرشه ی دکل

derrick deck

 

عرشه ی دکلی

derrick deck

اوراق کردن دکل

derrick dismantling

 

کف دکل

derrick floor

ف پی دکل

derrick foundations

 

شاه تیر دکل

derrick girth

تور حفاظ دکل

derrick grillage

 

کابل مهار دکل

derrick guy

بار قلاب دکل

derrick hook load

 

پایه ی دکل

derrick leg

دکل بان

derrick man

 

دکل بان

derrick man

سقف دکل

derrick platform

 

سقف دکل

derrick roof

قفس ایمنی دکل

derrick safety cage

 

قفس ایمنی دکل

derrick safety gase

کف سکوی دکل

derrick sill

 

ریل لغزان دکل

derrick skidding rail

زیرسازه ی دکل

derrick substructure

 

دریچه ی هشتی

derrick window ; v-door ; window opening

نمک زدایی

desalination ; desalting ; desilting ; desalinization

 

ماسه زدا

desander ; desanding device

خشکاندن

desiccation

 

خشک کن

desiccator

ماسه گیر

desilter

 

گازیابی در مغزه ها

detection of gas on cores

پاک کننده (گل افزایه)

detergent

 

نهشت آواری

detrital deposit

رسوب آواری

detrital sediment

 

حفاری گسترشی

development drilling

چاه گسترشی

development well

 

منطقه ی گسترشی

development zone

انحراف از قائم

deviation from the vertical ; drift

 

نمودار سنجش انحراف

deviation log ; inclinometer log

انحراف چاه

deviation of the hole ; deviation of the will ; hole deviation ; well deviation ; well dip

 

دونین

devonian

نقطه ی شبنم

dew point ; saturation point

 

شکاف

diaclase

مته ی الماسی

diamond bit ; diamond drilling bit ; diamond boring bit

 

استوانه ی مغزه گیر الماسی

diamond core barrel

مته ی مغزه گیر الماسی

diamond core bit

 

مغزه گیری با مته الماسی

diamond core drilling ; diamond coring

سر مته ی مغزه بر الماسی

diamond core head ; diamond crown ; diamond dead ; diamond-type cutter head

 

مته ی حفاری با نوک الماسی

diamond crown drill bit

ماشین حفاری الماسی

diamond drill

 

حفاری با مته ی الماسی

diamond drilling

مته ی نوک الماسی

diamond point bit ; diamond pointed bit

 

فشار سنج غشایی

diaphragm pressure gage

تلمبه ی غشایی

diaphragm pump

 

شیر غشایی

diaphragm valve

خاک دیاتومه یی (گل افزایه)

diatomaceous earth (dmi&a)

 

طوقه ی حدیده یی

die collar

بوشن حدیده یی

die coupling

 

پستانک قلاویزی

die nipple

نمودار گیری دی الکتریک

dielectric logging

 

دی اتانول آمین

diethanolamine ; DEA

آزادی تفاضلی

differential liberation

 

فشار تفاضلی

differential pressure

فشار سنج تفاضلی

differential pressure gage

 

همچسبی تفاضلی

differential wall sticking

رگه ی سنگ

dike ; dyke

 

دیواره سنگ

dike rock ; dyke rock ; hypabyssal rock

انبساط پذیری

dilatability ; expansibility

 

انبساط

dilatation ; expansion

رقیق کردن

dilute v ; thin v

 

شیب

dip ; slope ; rake ; inclination ; fall ; drop ; incline

گسل شیبی

dip fault ; transverse fault

 

چین مایل

dip fold ; dipping fold ; pitching fold ; plunging fold

نمودار گیری از شیب لایه

dip logging

 

شیب گسل

dip of the fault ; fault dip ; inclination of the fault

شیب سنج

dipmeter ; stratameter

 

انحراف سنج

dipmeter-inclinometer

گسل مایل

dipping fault ; inclined fault

 

گردش مستقیم

direct circulation ; direct flushing ; straight circulation

گران روی سنج مستقیم

direct indicating viscometer ; direct indicating viscosimeter

 

تزریق مستقیم

direct injection

جهت انحراف

direction of deviation

 

جهت مهاجرت

direction of migration

جهت نفوذ

direction of penetration

 

نمودار گیری از انحراف جهت دار

directional deviation logging

چاه جهت دار

directional hole ; directional well ; directionally drilled well

 

گاز خام

dirt gas ; raw gas ; rough gas

مته ی بشقابی

disc bit ; rotary disc bit

 

شیر صفحه یی

disc valve ; flap valve

تخلیه کردن

discharge ; unloading

 

منحنی تخلیه

discharge curve

ارتفاع تخلیه

discharge head

 

منحنی تخلیه

discharge head

لوله ی تخلیه

discharge pipe

 

ضربه ی تخلیه

discharge stroke

روزن بار ناپیوسته

discontinuous interstice

 

چین ناهماهنگ

discordant fold ; disharmonic fold

چنین خوردگی ناهماهنگ

discordant folding ; disharmonic folding

 

چاه اکتشافی

discovery well

سنگ های منفصل

disjunctive rocks

 

نهشت جا به جا شده

dislocated deposit

پراکندگی

dispersion ; scattering

 

driving

displacement ; drive

ضریب جا به جایی

displacement factor

 

جبهه ی جا به جایی

displacement front

فشار جا به جایی

displacement pressure

 

تلمبه ی ماموت

displacement pump ; gas bailer ; mammoth pump

سرعت جا به جایی

displacement rate

 

چاه دفعی

disposal well ; re-injection well

گاز محلول

dissolved gas ; gas in solution ; solution gas

 

نیروی رانش گاز محلول

dissolved gas drive ; solution gas drive ; depletion drive

مخزن دارای رانش گاز محلول

dissolved gas drive reservoir ; solution gas drive reservoir ; solution gas drive field ; solution gas field

 

رخ مشخص

distinct cleavage ; easy cleavage

شیر توزیع

distribution valve

 

اختلال در میدان فشار

disturbance in th pressure field ; perturbution in the pressure field

خندق کن

ditcher ; ditch excavator

 

دو به ی غواصی

diving barge

زنگ غواصی

diving bell

 

بلم غواصی

diving boat

عمق غوص

diving depth

 

وسایل غواصی

diving equipment

عملیات غواصی

diving operations

 

سکوی غواصی

diving stage

لباس غواصی

diving suit

 

مسئول غواصی

diving superintendent

سرپرست غواصی

diving supervisor

 

گروه غواصی

diving team

اتاقک حفار

dog house

 

سگ پا

dogleg

ستون مهار بند

dolphin

 

یال گنبد

domal flank

ساختار گنبدی

domal structure

 

گنبد

dome ; periclinal structure

گاز گنبد

dome gas

 

گسل اصلی

dominant fault ; main fault

گنبدی شدن

doming

 

چاه تحریک شده

dope well

شاخه ی دو بند

double

 

سکوی دو پیوندی

double board ; double platform

کف مزدوج

double bottom

 

مغزه گیر دو استوانه یی

double core barrel ; double tube core barrel

حفاری دو جهته

double directional drilling ; double inclined drilling

 

حفاری دوجهته

double directional drilling ; double inclined drilling

لوله ی دو تایی

double pipe

 

سوپاپ دونشیمنه

double seated valve ; double seat valve

نمودارگیری دو فاصله یی گاما - گاما

double spacing gamma-gamma logging

 

مته ی دو مارپیچ

double twisted auger

تلمبه ی دو طرفه

double-acting pump

 

اتصال دم چلچله

dovetail joint

فروشیب

down dip

 

درون چاه

down hole

دستگاه درون چاهی

down hole apparatus

 

دوربین درون چاهی

down hole camera

کمر پائین

down side ; foot wall ; underside

 

مدت تعمیرات

down time

فرورفتگی

down warping ; trough

 

فروساختار

down-structure

ضربه ی تحتانی پیستون

downstroke ; downward stroke

 

نشست

downthrow

فروخزش

downward creep

 

چینک

drag fold

مته ی ساچمه یی

drag shoe

 

شیر تخلیه

drain cock ; drain tap

تخلیه کردن

drain v off

 

سوپاپ تخلیه

drain valve

نفت قابل استخراج

drainable oil ; exploitable oil ; recoverable oil

 

زهکشی

drainage

ناحیه ی ریزش

drainage area ; drainage zone

 

مخروط تخلیه

drainage cone

تلمبه ی تخلیه

drainage pump

 

شعاع تخلیه

drainage radius ; radius of oil drainage

ضریب تخلیه

drainage ratio

 

سطح تخلیه

drainage surface

دستگاه تخلیه

drainer

 

ظرف تخلیه

draining dish

بیرون کشیدن گل

draw v off the mud ; purge v

 

منجنیق حفاری

drawworks

استوانه ی منجنیق حفاری

drawworks drum ; hoisting drum of the drawworks

 

تیز کردن

dressing

شابلون گردن سنج

drift

 

رانه

drift

سنگ سرگردان

drift boulder ; erratic block ; stray block ; erratic boulder

 

برش یخچالی

drift breccia

نهشت یخچالی

drift deposit ; glacial deposit

 

انحراف نما

drift indicator

دکل شناور حفاری

drill barge ; drilling barge ; DB

 

ارابه ی حفاری

drill carriage

طوق مته

drill collar ; drilling collar ; collar ; sinker

 

بست طوق مته

drill collar clamp

تثبیت کننده ی طوق مته

drill collar stabilizer

 

گروه حفاری

drill crew ; drilling crew ; drilling gang

محل چاه

drill hole location ; drilling site ; location of the well ; site of the well ; well location drill site

 

نمودار حفاری

drill log ; profile of a bore hole ; well log

آسیاب مته

drill mill

 

متصل کردن لوله های حفاری

drill pipe connection ; making up of drill pipes ; making up a joint

تبدیل لوله حفاری

drill pipe coupling

 

بالا بر لوله ی حفاری

drill pipe elevator

شیر شناور لوله ی حفاری

drill pipe float valve

 

اتصال لوله ی حفاری

drill pipe joint

حفاظ لوله ی حفاری

drill pipe protector

 

لوله گیر حفاری

drill pipe slips

شاخه ی لوله ی حفاری

drill pipe stand ; stand of drill pipe

 

آچار لوله حفاری

drill pipe tongs

پیچیدن بیش از حد لوله ی حفاری

drill pipe winding up

 

بالا کشیدن لوله ی حفاری

drill pipe withdrawal ; coming out of the drill pipe

لرزش لوله ی حفاری

drill pipe wobbling

 

بوشن لوله ی حفاری

drill rod bushing

ماشین مته تیزکنی

drill sharpener

 

مته تیزکنی

drill sharpening

فولاد مته

drill steel

 

لایه آزمایی با ساق مته

drill stem test ; D.S.T

زمان نگار حفاری

drill time recorder

 

لوله گمانه زنی

drill tube ; well boring tube

حفاری کور

drill v bilind

 

حفر کردن از کنار

drill v by

حفاری کردن خشک

drill v dry

 

strike v

drill v in ; drill v into

نفوذ کردن در مخزن

drill v in ; drill v into ; strike v

 

دوباره حفر کردن

drill v out

دوباره حفر کردن با سیمان

drill v out the cement

 

حفاری کردن از میان

drill v through ; penetrate v

مخزن آب حفاری

drill water tank

 

اتصال رشته لوله ی حفاری

drill-string joint

مته خوری

drillability

 

مته خور

drillable

جداره ی مته خور

drillable casing

 

آستری مته خور

drillable liner

ماده ی مته خور

drillable material

 

توپک مته خور

drillable packer

مجرابند مته خور

drillable plug

 

حفاری شده

drilled

عمیق حفر شده

drilled depth ; drilling depth

 

عملیات حفاری

drilling activities ; drilling operations ; drilling work ; operations of drilling

حفاری مستقیم

drilling ahead

 

قاعده ی حفاری

drilling base

شاهین حفاری

drilling beam ; walking beam ; working beam ; pumping beam

 

ازدیاد ناگهانی سرعت حفاری

drilling break ; brilling time break

قدرت حفر

drilling capacity

 

رس حفاری

drilling clay

تنظیم سرعت نفوذ مته

drilling contor ; feed control

 

آبخور حفاری

drilling draft

موتور حفاری

drilling engine ; drilling motor

 

مهندس حفاری

drilling engineer

مهندسی حفاری

drilling engineering

 

اسباب حفاری

drilling equipment ; drilling outfit

مواد افزودنی به سیال حفاری

drilling fluid additives ; drilling mud additives

 

مهندس گل حفاری

drilling fluid engineer ; mud engineer ; mud smeller ; mud boy

رسوخ گل

drilling fluid invasion ; invasion of mud ; invasion of drilling fluid

 

عمق چاه

drilling hole depth

راستای چاه

drilling hole direction

 

قلاب حفاری

drilling hook

شیلنگ حفاری

drilling hose

 

نفوذ در سنگ پوشش

drilling in ; drilling into

وزن نما

drilling indicator ; drillometer ; load indicator ; weight indicator ; bit weight indicator

 

سکوی حفاری

drilling island ; drilling platform

کوبه ی حفاری

drilling jar ; jar

 

اسکلت بندی دستگاه حفاری

drilling machine pillar ; drilling machine standard

روش حفاری

drilling method ; drilling practice ; drilling system ; method of boring ; method of drilling ; system of drilling

 

شیلنگ گل حفاری

drilling mud hose

حفاری سیمان

drilling out of the cement ; drilling out of the cement plug

 

پارامترهای حفاری

drilling parameters

برنامه ی حفاری

drilling program

 

ثبات سرعت حفر

drilling rate recorder

کشتی حفاری پژوهشی

drilling research vessel

 

قسمت حفاری

drilling section

کشتی حفاری

drilling ship ; drill ship ; drilling vessel ; DS

 

موعد حفاری

drilling slot

فضای آزاد زیر دکل

drilling slot

 

تبدیل سر چاه

drilling spool

طوق تعادل مته

drilling stabilizer

 

رشته لوله ی حفاری

drilling stem ; drilling string ; drill pipe string ; drill string

رئیس اداره حفاری

drilling superintendent

 

مهندس ناظر حفاری

drilling supervisor

واحد پشتیبانی عملیات حفاری

drilling support unit

 

کشتی تدارکاتی

drilling tender

توربین حفاری

drilling turbine

 

متغیرهای حفاری

drilling variables

آب حفاری

drilling water ; drill water

 

حفاری انفجاری

drilling with explosives

حفاری با گردش موضعی گل

drilling with localized mud circulation

 

حفاری بدون لوله حفاری

drilling without drill pipe

لوله ی اتقال تقطیر

drip pipe

 

لوله ی انتقال تقطیر

drip pipe

چکیدن

dripping

 

ظرف تقطیر

dripping pan

بوشن میله ی چهار پر

drive bushing

 

بست جداره

drive clamp

سر محافظ جداره

drive head

 

نیروی تولید میدان

drive of a field

جداره ی هادی

drive pipe

 

کفشک جداره ی هادی

drive shoe

شیر فرمان

drive valve

 

چاه تحت فشار

driven well

کلاهک محافظ

driving cap

 

لنگر شناور

drogue

سمت افت گسل

dropped side of a fault

 

رگه ی دنباله

dropper

چاه غرقابی

drowned well

 

طبلک

drum

محور طبلک

drum shaft

 

حفاری خشک

dry boring ; dry drilling

گاز خشک

dry gas

 

چاه خشک

dry hole ; dry well ; duster ; unproductive well ; dud ; non-producing well ; non-productive well ; barren well

گل خشک

dry mud

 

لباس غواصی گرم

dry suit

چاه دو تکمیلی

dual completion well

 

چاه تولیدی دو افقه

dual producer ; dual zone well

مته ی کند

dull bit ; dulled bit ; worn bit

 

کندی نمای مته

dull indicator of the bit

آزمایش نفوذ رنگ

dye penetrant testing

 

نیرونگار

dynagraph

سیستم لنگراندازی دینامیکی

dynamic anchoring system

 

خنک کردن پویا

dynamic cooling

سطح دینامیکی سیال

dynamic level of the fluid

 

استقرار دینامیکی

dynamic positioning ; dynamic station keeping ; dynamic stationing ; dp

کشتی حفاری با استقرار پویا

dynamic positioning drilling ship

 

گران روی پویشی

dynamic viscosity

دینامومتر

dynamometer


 
 
شیوه خراسانی
نویسنده : - ساعت ۱:۱٥ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/۸/٥
 

شیوه خراسانی

در سه قرن نخستین حکومت اسلامی در ایران (حدودقرن 1 تا 4 ه.ق)، مساجد به شیوه‌ای بسیار ساده و به پیروی از معماری ساسانی ساخته می شدند. زادگاه اولین نمونه‌های معماری اسلامی ایرانی را خراسان می دانند ، به همین سبب است که سبک معماری بناهای این دوران (امویان ، عباسیان ، طاهریان و...) ، «خراسانی» نامیده می شود.

در این شیوه که نقشه عمومی بناهای آن از مساجد صدر اسلام اقتباس شده ، مساجد به صورت شبستانی یا چهل ستونی ساخته شده‌اند. این رقم ، تنها به معنای حضور ستون‌های متعددی است که گرداگرد حیاط مرکزی قرار می گیرند و شبستان‌ها یا رواق‌ها را می سازند.

 

قوس‌های به کار رفته در شیوه خراسانی، به صورت بیضی و تخم مرغی است که از نمونه‌های پیشین آن ، می توان کاخ‌های ساسانی فیروزآباد و طاق کسری اشاره کرد .اولین نمونه های هنر و معماری اسلامی ایران در منطقه خراسان شکل گرفت .
 )قرن اول هجری و از ابتدای پذیرش دین مبین اسلام از سوی ایرانیان  (

نظر به منطقه ای بودن در شیوه معماری خراسانی ، می توان آنرا از قرن اول تا چهارم هجری یعنی زمان آل بویه و دیلمیان ادامه داشته است . گروهی آنرا ادامه شیوه پارتی دانسته و در مورد مساجد ، به نام سبک شبستانی می شناسند .

مساجد اولیه اسلام در خراسان با الهام از مسجد اانبی در یک فضای چهار گوش ، با شبستانی درجهت قبله به وجود آمده است و سقف تنها شبستان آنها نیز برای ایجاد سایه بان و بعدها جلوگیری از آب باران با مصالح ساده پوشیده شده است .

ویژگی معماری

1-    پلان مستطیل شکل

2-    فضای شبستانی یا چهل ستونی

3-    ساده و بی پیرایه (فاقد تزئینات)

4-    مصالح اولیه خشت خام و آجر

5-    فاقد پوشش و تزئینات یا گاهاً پوشش کاهگل

6-    استفاده از تک منار منفک با مقطع دایره‌ای در شمال بنا

7-    قوس‌های بیضی، تخم‌مرغی، ناری

8-    در سبک خراسانی پلان و نقشه مساجد عربی و ساختمان بنا ایرانی است.

9-     مردم واری بناها

10-    دور شدن از تزیینات چه در داخل و چه در خارج

11-    اندک تزیینات موجود هم ادامه ساسانی است اما بسیار کم رنگ‌تر

12-    استفاده از گنبد ( به خاطر ارتفاع زیاد کم تر مصرف می شده است )

13-    بوم آورد بودن مصالح


مهمترین بناهایی که در حال حاضر در این سبک در دسترس هستند به شرح زیر می باشند :

1- مسجد جامع فهرج
2- مسجد تاریخانه دامغان ( تاری در زبان ترکی به معنی خدا است (
3- اصل مسجد جامع اصفهان . ( مسجد اولیه(
4- مسجد جامع ابرقو .
5- مسجد جامع نائین .
6- مسجد جامع میبد .
7- اصل مسجد جامع اردستان .
8- اصل مسجد جامع نیریز .

مسجد جامع فهرج ( شیوه خراسانی : (

این مسجد در 22 کیلومتری یزد در قریه ای به نام فهرج ، سر راه قدیم یزد به کرمان است و تک مناره گلی آن از فاصله دور دیده می شود .
بنای این مسجد مربوط به قرن اول هجری و مانند مساجد صدر اسلام و دارای طراحی بسیار ساده و بی پیرایه و جزء نادر مساجدی است که تا کنون در ایران شناخته شده است .
سبک و شیوه معماری آن را به شیوه پارتی و خراسانی می دانند . بنا تماماً از خشت خام ساخته شده و پوشش دیوارها کاه گل است .
مسجد شبستانی است و سه دهانه دارد که دهانه میانی بزرگ تر از دو دهانه چپ و راست است . قوس ناری و طاق آهنگ است و در قسمت شمالی مسجد که در حال ویرانی بود ، مرمت شده است .
خلاصه ای از ویژگی مسجد فهرج :
پوشش طاق آهنگ

 

 

 

 

 

 

 

 


در قسمت های شمالی پوشش نیم گنبد
منار در دوره سلجوقی اضافه شد
نما از سیم گل(ماسه+خاک رس سرند شده+خاک کاه تمیز)
چفدهای دالبری و شکنجی
ارتفاع نسبت به طول و عرض کمی بیشتر است( بر عکس صدر اسلام که ارتفاع زیاد نیست)
چفدهای هلالی و مازه دار
 تک مناره گلی - قرن اول هجری - ساده و بی پیرایه - پارتی و خراسانی - تماماً خشت خام
 پوشش کاه گل

آن را اولین بنایی می دانند که به قصد مسجد ساخته شده است، زیرا تا این زمان مساجد اکثراً بناهای تغییر کاربری یافته بوده اند، مانند آتشکده های زمان ساسانی که با ورود اسلام به ایران، با تغییراتی چند در ساختارشان به مسجد تبدیل شده اند. اما ظاهراً مسجد فهرج خود بدین منظور شاخته شده است. تا این زمان عناصر و تأثیرات معماری ساسانی بخوبی در ساخت این بنا قابل مشاهده است. پلان این مسجد همانند سایر مساجد ساخته شده در این دوره، بسیار شبیه پلان مساجد شاخته شده در قرون اولیه اسلام در کشورهای عربی بوده است، و در مجامع علمی مغرب زمین، این سبک به نام سبک عربی مشهور است .

 


تغییرات اندک بنا در طی قرن ها نقشه اصلی بنا را دگرگون نکرده است. نقشه مسجد از نوع شبستان ستوندار و عبارت از یک حیاط مرکزی با شستان ستوندار جانب قبله و رواق هایی در طرفین صحن مرکزی است. شبستان مسجد‚ از دو ردیف ستون چهار تایی تشکیل شده و بدین ترتیب‚ صحن مرکزی توسط یازده دهانه طاق از جهات مختلف - سه دهانه در طرف جنوب ‚ چهار دهانه در شمال و 2 دهانه در جهات شرق و غرب - محدود شده است. دهانه مرکزی جانب قبله ‚ اندکی پهن تر از دهانه های دیگر است و بدین ترتیب ‚ مراحل اولیه شکل گیری ایوان در مساجد شبستانی به وجود می آید. عدم تقارن تعداد دهانه های جانب شمال و جنوب صحن ‚ امری غیر معمول است که در اینجا به وقوع پیوسته است. مسجد در اصل دو در ورودی در رواق شمال شرقی رو به روی محراب داشته که یکی از آنها سال ها پیش و دیگری بعد از آن بسته شده و امروزه تنها ورودی مسجد ‚ از سمت جنوب مناره و نسبتا" تازه است قسمت عمده پوشش بنا با استفاده از طاق های گهواره ای صورت گرفته و تنها در قسمت رواق شمالی که پهنای کمتری دارد از پوشش مسطح استفاده شده است.
طاق ها از نوع نیمرخ بیضوی شکل اند و به طاق های دوره ساسانی بسیار شباهت دارند. پوشش راهروهای شمال شرقی ‚ نیم گنبد است که به سبک دوره ساسانی اجرا شده و هر کدام از آنها‚ دو سهکنج بیضوی شکل دارند. با این که سه کنج ها شکل دوره ساسانی دارند‚ اما تنها جنبه تزئینی داشته ‚ باری را متحمل نمی شوند. این سه کنج ها‚ از پیشکردگی خشتی ساخته شده اند طاق های مسجد بر روی جرزهای مستحکم مستطیل شکل قطور قرار گرفته‚ اما با کار گذاشتن ستونک هایی در هر یک از گوشه های آنها ‚ هم از حجم جزرها و هم از سادگی انها کاسته شده است . کل بنای مسجد ‚ با خشت هایی بزرگ به اضلاع 32*32*5 سانتی متر ساخته شده و سطوح مختلف مسجد به نظر می رسد که در ابتدا با گچ اندود شده و دارای تزئینات گچبری به شکل پیچک ها و شکنج ها بوده است بخش هایی از گچکاری به همان صورت اصلی خود باقی مانده و قسمت های آسیب دیده با کاهگل ترمیم شدهاست. امروزه نمای بنا یا سیمگل (مخلوطی از گل رس ‚ ریگ روان و خاکهکاه) اندود شده است ‚ البته در اینجا به جای کاه که در این روستا کمیاب بوده ‚ از ژاژ (خرشتر) آسیاب شده استفاده شده که همین امر آن را از آسیب موریانه حفظ کرده است . در روی نمای حیاط ‚ چند طاقچه و کارو با طاقی شکنجی (دالبری) دیده می شود . یکی دیگر از خصوصیات جالب این مسجد ‚ نقش درگاه های ساسانی است که با گچ بر روی دیوار شرقی اجرا شده است . در انتهای شمال راهروی غربی و نیز درگاه های حجره ها ‚ کنگره های تزیینی اجرا شده است.
در دوره های بعدی‚ ملحقاتی از جمله شبستانی کوچکی در جهت قبله و مناره و بنایهای کوچکتری در جانب غربی به بنا اضافه شده که مصالح ساختمانی آن با مصالح ساختمان اصلی متفاوت است . شبستان جدید ‚ با هشت طاق متقاطع پوشیده شده که این نوع طاق زنی تا قبل از قرن چهارم هجری در منطقه شناخته نشده بود . به این جهت ‚ تاریخ الحاقات نباید زودتر از قرن چهارم هجری باشد . حجره های کناری مناره به نظر می رسد که بر شالوده بناهای قدیمی تری که از بین رفته اند ‚ ساخته شده باشند . بنای اصلی مسجد با توجه به شیوه معماری و عناصر تزئینی احتمالا" مربوط به قرن دوم هجری است.

    مسجد تاریخانه دامغان
اول قرن 4 ه.  ق
چفدها به مرور تغییر کرده و اکنون جناغی
به شبک پارتی آجرچینی شده
ستون ها قطور و گرد 1.5 تا 2 متر و ارتفاع 3 متر
منار در دوره سلجوقی ، فاصله دار تا مسجد
دهانه میانی شبستان اصلی بلندتر و بزرگتر
ستون ها از نما جلوتر است و تا بام ادامه می یابد

مسجد تاریخانه در جنوب شرقی دامغان واقع شده و یکی از بهترین نمونه‌های مساجد نخستین در ایران و قدیمی‌ترین بناهای پس از اسلام است در وجه تسمیه این بنا گفته‌اند که تاری به معنای خداست و تاریخانه یعنی خدای خانه. عده‌ای بر این باورند که این مسجد قبلاً آتشکده بوده و پس از تسلط اعراب‌، آن را ناری‌خانه خوانده‌اند و سپس به تاریخانه معروف شده است.
این مسجد یکی دیگر از مساجد اولیه اسلامی ( قرن دوم هجری ) و با شیوه خراسانی بنا شده است . بخشی ازاین مسجد چندین بار دوباره سازی شده است . صحن بزرگ آن تقریبا چهار گوش می باشد و دراطراف آن رواق هایی با طاق ضربی روی پایه هایی مدور قرار دارد .





نقشه کلی مسجد ساده و بی پیرایه و شبیه یک حیاط اندرونی است . ساختار کلی این مسجد و مصالح آن در حین سادگی شبیه طرح بناهای دوران ساسانی است و نوع آجر چینی آن و ابعاد آجرهای آن قرمز رنگ و ستون ها بیشتر شبیه طرح بناهای دوران ساسانی نیز می باشد . در رواق های اطراف حیاط دهانه وسط نسبت به دهانه های دیگر ارتفاع بیشتری دارد .
در زمان بازسازی مسجد در قرن سیزدهم هجری‌، به جای طاق‌های مازه‌دار (بیضوی) اصلی که اغلب فرو ریخته بودند‌، طاق‌های نوک‌تیز جناغی بنا شدند، هر چند که در بخش‌هایی از بنا‌، نمونه‌هایی از طاق‌های مازه‌دار اولیه به چشم می‌خورد.


نقشه ساختمان بر پایه همان شبستان ستون‌دار است که بعدها در آن تغییراتی داده‌اند؛ برای نمونه‌، دهانه میانی در شبستان جنوبی‌، بلندتر و بزرگ‌تر شده است. نمای مسجد نیز دگرگون شده است و قوس‌های مازه‌دار(بیضوی) طاق‌ها به قوس‌های تیزه‌دار (جناغی) تبدیل گردیده‌‌اند. البته پاکارقوس‌ها (جایی که طاق شروع می‌شود)‌، تغییری نیافته است. هنوزقوس‌های مازه‌دار (بیضوی) کهن‌، در ساختمان دیده می‌شود که نشان دهنده اصالت آن است.

اگرچه بخشی از ساختمان اصلی بازسازی شده و به طور طبیعی در مدت حدود 900 سال خراب شده‌، آن قدر دست نخورده باقی مانده که کیفیت خود را نشان می‌دهد. طرح اصلی آن به سبک صحن مرکزی است‌: یک صحن بزرگ تقریباً چهارگوش و در گرداگرد آن رواق‌هایی با طاق ضربی روی ستون‌های مدور.
صحن این مسجد 72/26 متر طول و72/25 متر عرض دارد که دور تا دور آن را رواق‌هایی فرا گرفته است. بدین ترتیب که 22 دهانه طاق بدین صحن باز می‌شود. ورودی این مسجد‌، از جناح طولی شرق است. پوشش مسجد‌، با طاق‌های گهواره‌ای بر روی قوس‌ها و ستون‌های مستحکم صورت گرفته است. امروزه طاق‌های گهواره‌ای مسجد فرو ریخته‌اند‌، ولی در شکل اصلی قابل مقایسه با طاق‌های گهواره‌ای مسجد جامع فهرج بوده‌اند. برای نگهداری طاق‌ها‌، ستون‌های عظیمی از آجر بر پا شده که توسط قوس‌هایی به همدیگر و به دیوار وصل شده‌اند. بر روی این قوس‌ها نیز‌ دیواری به بلندی یک متر ساخته و سپس طاق گهواره‌ای را بر آن سوار کرده‌اند. قوس‌های بالای ستون‌ها به صورت بیضی از آجر ساخته و در بالا به آرامی شکسته شده‌اند. برای حفظ تعادل و اتصال محکم قوس‌ها به ستون از قطعات چوب استفاده شده است. دهانه طاقی که در مرکز رواق به سمت قبله قرار می‌گرفته‌، از دهانه‌های دیگر عریض‌تر و بلندتر ساخته شده و بیانگر مراحل اولیه شکل‌گیری ایوان در مساجد شبستانی ایران است. بدین ترتیب‌، علاوه بر تداوم سنت معماری دوره ساسانی‌، به مرکز جایی که محراب و منبر در آن قرار دارد، اهمیت خاصی شده است.


ستون‌های این مسجد‌، مدور به قطر 160 سانتیمتر و محیط 9/4 تا 97/4 متر است و ارتفاع آن از سطح زمین تا محلی که طاق بر آن تکیه دارد، 284 سانتیمتر و تا پشت بام 6 متر است. هر ضلع از آجرهای مربع این ستون‌ها 34 و ضخامت آن‌ها 7/5 سانتیمتر است که به پیروی از آجرچینی دوره اشکانی و ساسانی، پی در پی به صورت افقی و عمودی روی هم چیده شده‌اند. همچنین، این ستون‌ها به طور کامل قابل مقایسه با ستون‌هایی است که در تپه حصار دامغان‌، از یک کاخ ساسانی خاکبرداری شده است. قسمت پایین برخی از این ستون‌ها‌، (در کاخ ساسانی) که از آجرهای مربع 35 ×35×8 سانتیمتر ساخته شده‌، نشان می‌دهد که آجرها پی در پی به صورت عمودی و افقی به قطر 79/1 متر روی هم قرار گرفته‌اند و با دقت در ابعاد‌ آن‌ها، می‌توان اندک تفاوت میان این دو بنا را به خوبی دید
مسجد تاریخانه دامغان‌، جزء نخستین مساجد ایران است که در آن، مناره ساخته شده است. این مناره که در کنار مسجد بوده‌، 5/6 متر مربع وسعت داشته است. ساخت این مناره می‌تواند به تأثیر از مناره مساجد عراق باشد، هرچند ممکن است آن‌ها خود از معماری دوره ساسانی تأثیر پذیرفته باشند.

 

 

 

 

 


در کنار این مناره‌، در دوره سلجوقی‌، مناره دایره‌شکل دیگری ساخته شده که دارای کتیبه‌ای به خط کوفی مشتمل بر آیات قرآنی‌ بوده که به نام بانی آن، بختیار، فرزند محمد در تاریخ 420 هجری نام‌گذاری شده است. ارتفاع کنونی این مناره‌، 26 متر است و 86 پله دارد. محیط آن در پایین 13 متر است که کم کم از آن کاسته می‌شود و در بالا به 8/6 متر می‌رسد. آجرهایی که در ساختمان این مناره به کار رفته‌، 4 تا 5/4 سانتیمتر قطر و 22 سانتیمتر طول دارند و آجرهایی که در تزیینات خارجی مصرف شده‌، به طول و عرض 17 یا 5/17 و ضخامت 5/3 سانتیمتر است

 

در تصویر بخشی از شبستان جنوبی مسجد را می‌توان دید که طاق‌های آن به صورت اولیه حفظ شده و از نوع مازه‌دار (بیضوی ) هستند که بیانگر تأثیرپذیری مسجد تاریخانه از ساختمانهای ساسانی به ویژه کاخ‌های سروستان و فیروزآباد می‌باشد.
پایه‌های عظیم تاریخانه که محکم‌تر از حد نیاز بنا است، اعتمادی بیشتر پدید می‌آورد. ضرب آرام طاق‌نماها‌، طاق‌های محکم که با سادگی و صرفه‌جویی طراحی شده.

 

 

 

 


مسجد جامع اصفهان:

مسجد جامع اصفهان

 

. این مسجد یکی از بزرگترین مسجدهای جهان است.  لیکن بنیان آن از سلجوقیان نیست و هنوز بخش هایی از عهد آل بویه در آن پا برجاست، اما آنچه که شکوه و عظمت و زیبایی مسجد را سبب می شود از دوران سلجوقیان است. حیاط مسجد به ابعاد 60 ×70  متر، با چهار ایوان که، بوسیله رواق های دو طبقه و کاشی کاری شده بهم پیوسته اند. در وسط هر یک از اضلاع چهارگانه صحن جامع، ایوان های بلند عظیمی قرار داد که بزرگترین آنها ایوان قبله است که با کاشی کاری آذین شده است و به یک شبستان گنبدار باز می شود که این گنبدها به شکل طاقهای جناغی سبک ایرانی دیده می شود.

 

 

این گنبد را یک کتیبه دایره ای به خط کوفی با آجر برجسته به اسم نظام الدین و سلطان ملکشاه تزیین بخشیده است. قطر این گنبد 17 متر است و بر روی گوشواره های سه پره و به شیوه ی بقعه ی دوازده امام یزد، و لیکن با کمال وقتی برتر، قرار گرفته است. اتاقکهای گنبد مسجد جامع اصفهان، نه تنها در معماری ایران، بلکه در معماری سراسر جهان جزو قشنگترین آثار شناخته شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


مسجد جامع نائین ( شیوه خراسانی )


مسجد جامع نایین
به شیوه رازی نزدیک است
مسجد اولیه شبستانی بوده
حیاط کوچک کاملا مربع
آجرکاری زیبا در نما


گچ بری در نزدیکی محراب
ستون ظریف و باریک
اولین منار داخل مسجد/ دوره سلجوقی
اولین بار مقصوره در اینجا شکل می گیرد(تزیینات نزدیک محراب)
بعدها کمرپوش اضافه می شود
اولین تبدیل هلالی به جناغی
تکمیل تزیینات در دوره سلجوقی
گچ بری الوان

یکی از بناهای شیوه خراسانی ( شبستانی ) است . قدیمی ترین قسمت مسجد مربوط به شبستان جنوبی است .
تغییرات زیادی در دوره های بعد از جمله در زمان آل بویه در آن دیده شده ، لذا مسجد ترکیبی است از شیوه خراسانی و رازی را نشان می دهد .

 

 


این مسجد شامل صحن و شبستان هایی در سه جبهه ی آن و رواقی در جبهه ی مقابل قبله بوده است. مسجد شش ورودی داشته که در حال حاضر ورودی اصلی آن در جبهه ی جنوب شرقی قرار دارد و سر در آن احتمالا متعلق به دوره ی صفوی است. در کنار این ورودی تک منار مسجد قرار گرفته که ارتفاع آن 28 متر و به صورت هشت ضلعی ساخته شده است. این مناره از آثار قرن چهارم قمری است. هنگام ورود به مسجد وارد شبستان جنوب غربی می شویم و در جبهه ی عمود بر آن شبستان دیگری قرار دارد که هر دو ما را به حیاط رهنمون می کند. چهار ضلعی حیاط در هر بدنه فضایی را به ما نشان می دهد.جبهه ی جنوب غربی به علت قرار گیری در جبهه در جهت قبله مهمترین و اصلی ترین شبستان به شمار می آید و منبر و محراب اصلی در این قسمت قرار دارد.

 

 

     

 

                               مسجد جامع - نایین                                                       آب انبار معصوم خانی - نایین

 

 

 

 

                                      مصلی – نائین                                                            منبر مسجد جامع - نایین

 

 

 

 

 

                                                     خانه پیرنیا -   نائین                                                    نایین مسجد جامع - نایین

 

 

مسجد جامع اردستان :

بنایی تاریخی در شهر اردستان واقع در شمال استان اصفهان است.

 

تاریخچه ساخت مسجد جامع اردستان را می توان به سه دوره تقسیم کرد :

دوره نخست- قرن سوم ه.ق ‚مسجد به صورت گنبدی ساخته شد

دوره دوم- در قرن سوم وچهارم ه.ق از صورت گنبدی به مسجدی کوشک مانند تبدیل شد

دوره سوم - در قرن ششم ه.ق در عهد سلجو قیان مسجد ویران و به صورت چهار ایوانی بنا شده است.

موقعیت جغرافیائی : از جنوب به آب انبار‚ از مغرب و شمال به معبر باغ، و از غرب به حمام عمومی و کاروانسرا

مسجد جامع اردستان به سبک مسجد جامع اصفهان بنا شده واکنون مسجدی چهارایوانی است. این مسجد ورودی های متعددی دارد. ورودی اصلی که دالان طویلی است‚ در گوشه جنوب غربی مسجد قراردارد که ازیک سو به محله فهره‚ واز سوی دیگر به دشت محال راه دارد. نمای این ورودی از یک قوس ‚ دو طاق نمای محرابی شکل ‚دولچکی ‚دونیم ستون آجری ‚دو قاب تزیینی ودو سکوی آجری تشکیل شده است .

در قسمت شمالی مسجد دو ورودی  قرارگرفته ‚‌یکی به مدرسه علمیه متصل است و دیگری به فاصله اندکی ‚ گذر شمالی را به داخل مسجد مرتبط می کند. این ورودی های متعدد عامل ارتباط فضاهای اطراف با مسجدند.

مسجد جامع اردستان از 4 ایوان و یک صفه تشکیل شده که بشرح زیر است :

صفه صاحب الزمان

صفه جنوبی که شامل ایوان وگنبد خانه می باشد به صفه صاحب الزمان مشهور بوده واز قدیمی ترین قسمتهای مسجد می باشد گنبد این صفه روی ساختمان مربعی شکلی که توسط گوشواره‌ها به 8 ضلعی و16 ضلعی تبدیل شده است وزمینه دایره شکلی را که گنبد برروی آن سوار شده مهیا گردیده ‚ وضع طاق بندی وآجر کاری زیر گنبد از شاهکار های هنری وفوق العاده مهم دوران سلجوقی ومتعلق به اواخر قرن پنجم ه.ق می باشد .در گنبد خانه مسجد کتیبه های زیبا به خط ثلث در طاق های قوسی واطراف شبستان به چشم می خورد .

ایوان شمالی

این ایوان که به صفحه صفا معروف است در دوران پادشاهی شاه طهماسب صفوی وبه سعی و کوشش و توسط معمار استاد حیدر علی بن ذوالفقار اردستانی از معماران زبردست قرن دهم هجری تکمیل گردیده است.

ایوان شرقی

این ایوان به صفه امام حسین ویا صفه امیر جمله معروف می باشد که در قرن یازدهم ه.ق به اتمام رسیده است .  

ایوان غربی

این ایوان به صفه امام حسن مجتبی (ع) ویا حکیم الملک معروف است در این صفه کتیبه ای به خط نستعلیق وجود دارد که قسمتهائی از آن خراب شده‚ در سقف این ایوان نقاشی ها وآیات قرآنی به طرز زیبائی نقش بسته ودر بالای آن مناره ای قرار دارد.

 

 

 

 

 

 


مسجد جامع نیریز ( شیوه خراسانی ) :


یک ایوان عمیق                                                    طاق آهنگ به مرور تغییر کرده                              اکنون 2 ایوانی

این مسجد در اصل شیوه خراسانی داشته ، بعدها ملحقاتی به آن اضافه شده است. طرح اولیه این مسجد شبستانی در جنوب ، و ایوانی در مقابل شبستان داشته است . گروهی از کارشناسان عقیده دارند که قبل از آن ، این مسجد آتشکده بوده است .


مسجد جامع کبیر نی‌ریز، یکی از کهن‌ترین مسجدهای ایران و به باور برخی از آتشکده‌های زرتشتیان بوده که در دورهٔ اسلامی به مسجد تبدیل شده است. ایوان‌های به جا مانده از این مسجد به شیوهٔ معماری دورهٔ ساسانیان ساخته شده است.

این مسجد یکی از بناهای تاریخی و از قدیمیترین مساجدی است که در سده های نخستین اسلامی بنا شده است . برخی این مسجد را آتشکده دانسته و گفته اند که در دوره ساسانیان آتش مقدس را از آتشکده کاریان به آنجا می آوردند. در اینکه در نی ریز آتشکده بوده تردیدی نیست اما اینکه این مسجد در مکان آتشکده بنا شده جای تردید است.


مهمترین تحقیق از این مسجد توسط آندره گدار در اوایل سده بیستم میلادی انجام گرفته و با عنوان (مسجد جمعه نی ریز ) به ربان فرانسوی در آثار ایران به طبع رسیده است.
قدیمیترین تاریخی که در این مسجد بر جای مانده سال 363 هجری قمری تاریخ محراب است.که البته بنای مسجد به احتمال به پیش از این تاریخ باز می گردد. گدار معماری این مسجد را از نوع معماری دوره ساسانی می داند که تا سده های نخستین اسلامی هنوز رواج داشته است. به گفته وی مسجد اولیه ایوان ساده ای بیش نبوده است که در طی قرون متمادی بیوتات و بناهای دیگری به آن افزوده اند.
طاق عمارت از نوع ناودانی شکسته ممتد اواسط قرن چهارم هجری است. ایوان که سردر اصلی آن سرتاسر باز و ضلع انتهایی که محراب در آن تعبیه شده کاملا بسته و بی روزن است در گذشته بر هر یک از اضلاع جانبی خود پنج طاق نمای گود داشته است.
همه کتیبه ها در ته ایوان و در قسمت داخل اطراف و کنار محراب نقش شده اند.
این مسجد در دوره های مختلف تاریخی از جمله در سال 460 هجری قمری و 560 هجری قمری و در دوره صفویه تعمیر و باز سازی شده است


 
 
اصول معماری ایرانی
نویسنده : - ساعت ۱:۱٢ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/۸/٥
 

معماری در ایران بیش از ۶۰۰۰ سال تاریخ پیوسته دارد. این معماری نه‌تنها فراتر از مرز جغرافیایی ایران امروزی نمودی بارز دارد بلکه از نظر تنوع، پهنه وسیعی را در بر می‌گیرد.


عناصر طراحی نیز در معماری ایرانی از قدمتی ۳ هزار ساله برخوردار است. این عناصر از تالار گوردخمه‌ها گرفته تا سقف چهارطاقی‌ها و چهارایوانی‌ها همواره در دوران‌های مختلف حضور داشته و تاثیرگذاری خود را در زندگی امروز نیز حفظ کرده‌اند. در واقع معماری ایرانی دارای استمراری بوده که هر چند بارها بر اثر کشمکش‌های داخلی و هجوم‌های خارجی دستخوش فترت یا انحراف موقتی شده، با این همه به سبکی دست یافت که با هیچ سبک دیگری اشتباه نمی‌شود. در ایران معماری آثار تاریخی در عین اینکه دارای مفهوم و هدف دینی و
آیینی است، مانند سایر نقاط جهان وابسته به عواملی چون اقلیم، مصالح موجود، فرهنگ منطقه، فرهنگ همسایه، دین و آیین و باور و بانی بناست.


اصول معماری ایرانی
مهم‌ترین اصول معماری ایرانی را «درون‌گرایی»، «پرهیز از بیهودگی» ، «مردم‌محوری» ، «خود‌بسندگی» و «نیارش» دانسته‌اند.


درون‌گرایی:
یکی از باورهای مردم ایران زندگی شخصی و حرمت آن بوده که این امر به گونه‌ای معماری ایران را درون‌گرا ساخته است. معماران ایرانی با سامان‌دهی اندام‌های ساختمان در گرداگرد یک یا چند میان‌سرا، ساختمان را از جهان بیرون جدا می‌کردند و تنها یک هشتی این دو را به هم پیوند می‌داد.

 

 پرهیز از بیهودگی:
در معماری ایران تلاش می‌شده کار بیهوده انجام نشود و از اسراف پرهیز می‌کردند.


مردم‌محوری:
مردم‌محوری به معنای رعایت تناسب میان اندام‌های ساختمانی با اندام‌های انسان و توجه به نیازهای او در کار ساختمان‌سازی است. در ایران هم مثل مکان‌های دیگر، معماری هنری وابسته به زندگی است. معمار ایرانی بلندای درگاه را به اندازه بالای مردم می‌گرفته و روزن و روشندان را چنان می‌آراسته که فروغ خورشید و پرتو ماه را به اندازه دلخواه به درون سرا می‌آورد. پهنای اتاق خواب به اندازه یک بستر است و افراز طاقچه به اندازه‌ای است که نشسته و ایستاده به آسانی در دسترس باشد و از طرفی تالار که مخصوص مهمان است به اندازه‌ای پهناور و باشکوه بوده که شایسته پذیرایی باشد.


خودبسندگی:
معماران ایرانی تلاش می‌کردند مصالح مورد نیاز خود را از نزدیک‌ترین نقاط ممکن به‌دست آورند و ساختمان‌ها را چنان می‌ساختند که نیازمند به مصالح جاهای دیگر نباشد و تنها به خود اکتفا کنند. به این ترتیب کار ساخت‌وساز با شتاب بیشتری انجام می‌شد و ساختمان با طبیعت پیرامون خود سازگارتر بود و هنگام بازسازی و نوسازی نیز همیشه مصالح در دسترس است.


نیارش:
نیارش به دانش ایستایی، فن ساختمان و مصالح‌شناسی گفته می‌شود. معماران به نیارش ساختمان بسیار توجه می‌کردند و آن را از زیبایی جدا نمی‌دانستند. آنها به تجربه به اندازه‌هایی برای پوشش‌ها و دهانه‌ها و جرزها دست یافته بودند که همه بر پایه نیارش به دست آمده بود.


بناهای تاریخی ایران را بر اساس سبک معماری
می‌توان به صورت زیر دسته‌بندی کرد:
پیش از پارسی، پارسی، پارتی، خراسانی، رازی، آذری و اصفهانی. در این تقسیم‌بندی چهار شیوه خراسانی، رازی، آذری و اصفهانی از شیوه‌های دوران اسلامی هستند و به دنبال دگرگونی‌های پس از آمدن اسلام به ایران پدیدار شدند.


معماری پیش از پارسی:
محوطه قدیمی زاغه در دشت قزوین، تپه سیلک کاشان، معبد چغازنبیل مربوط به دوران عیلامیان، تپه هگمتانه و نوشیجان تپه در استان همدان از نمونه‌های این معماری هستند. نمونه دیگر این دوران، معماری مادی استودان‌ها است که برخی از آنها را در دکان داوود در نزدیکی سرپل ذهاب، در فخریک کردستان و... می‌توان مشاهده کرد.


معماری پارسی:
محوطه تاریخی پاسارگاد به علاوه آرامگاه کوروش، کاخ آپادانا در شوش، مجموعه کاخ‌های تخت‌جمشید و آرامگاه‌های واقع در نقش رستم از نمونه‌های معماری‌های این سبک هستند. شیوه معماری پارسی، نخستین شیوه معماری ایران است که روزگار هخامنشیان تا حمله اسکندر به ایران را در بر می‌گیرد. در این
معماری، بیشتر از آنکه بتوانیم به یک سبک خاص اشاره کنیم می‌توانیم توانایی و هنر ایرانی را در تقلید درست و هماهنگی میان سبک‌های مختلف ارزیابی نماییم.
در حقیقت بنیاد شیوه پارسی از همان ساختمان‌های ساده که در سرزمین‌های غرب و شمال غرب ایران و دیگر جاها بوده برگرفته شده است اما پدیده تازه‌ای که با گسترش فرمانروایی پارس‌ها روی می‌دهد، همکاری هنرمندان مختلف از سرزمین‌های گوناگون است. علاوه بر نمونه‌هایی که به عنوان معماری پارسی ذکر شد می‌توان به الگوی چهار‌باغ اشاره کرد که یکی از ماندگارترین ابداعات هخامنشیان در عرصه طراحی است که در پاسارگاد پا به منصه ظهور گذاشت و ادامه یافت.


معماری پارتی:
معبد آناهیتا در کنگاور، کوه خواجه در سیستان، آتشکده فیروزآباد، بازه هور در نزدیکی نیشابور، کاخ سروستان و کاخ قصر شیرین از نمونه‌های معدود این سبک معماری در داخل ایران به حساب می‌آیند. طاق کسری در نزدیکی بغداد، کاخ الحضرا، مجموعه فسا و کاخ آشور از نمونه‌های این سبک معماری هستند که خارج از مرز جغرافیایی ایران امروزی قرار دارند. شاید بتوان گفت آنچه که ما معماری پارتی می‌نامیم، نه معماری یونانی است و نه معماری هخامنشی. در این دوران معماران به نوآوری بزرگی در طول تاریخ بشری دست یافتند که همان پوشش‌های طاقی در دهانه‌های بزرگ و گنبدها در زمینه چهارگوش است.


شیوه خراسانی:
مسجد جامع فهرج، تاریخانه دامغان؛ مسجد جامع اصفهان؛ مسجد جامع اردستان؛ مسجد جامع نایین و مسجد جامع نیریز از مثال‌های این شیوه معماری هستند. یکی از نمونه‌های ساختمان‌هایی که در شیوه خراسانی پدیدار شد و در معماری ایران جایگاه ارجمندی پیدا کرد، مسجد است. از ویژگی‌های این شیوه سادگی بسیار در طراحی؛ پرهیز از بیهودگی؛ مردم‌محوری و بهره‌گیری از مصالح بومی است.


شیوه رازی:
گنبد قابوس، مسجد جامع اصفهان (آغاز طرح چهار‌ایوانی)؛ مسجد جامع زواره؛ مسجد جامع اردستان (افزوده‌ها)؛ گنبد سرخ مراغه؛ رباط شرف؛ برج‌های خرقان و مقبره امیر اسماعیل سامانی در بخارا با این شیوه بنا شده‌اند. شیوه معماری رازی همه ویژگی‌های خوب شیوه‌های پیشین را به بهترین گونه داراست. نغزکاری شیوه پارسی، شکوه شیوه پارتی و ریزه‌کاری شیوه خراسانی در شیوه معماری رازی با هم می‌پیوندند.


شیوه آذری:
گنبد سلطانیه، مسجد علیشاه تبریز، مسجد جامع ورامین، مسجد جامع یزد، مسجد گوهرشاد، مسجد میرچقماق یزد، مسجد بی‌بی خانم سمرقند، گور امیر سمرقند و مسجد کبود تبریز از بناهایی به سبک معماری آذری هستند. سرزمین آذربایجان در معماری ایران در رده نخست اهمیت جای دارد، چراکه سه شیوه معماری ایران یعنی پارسی، آذری و اصفهانی از آنجا سرچشمه گرفته و به سراسر کشور رسیده است. در این شیوه معماری بیشتر از هندسه در طراحی استفاده می‌کردند و به این سبب گوناگونی طرح‌ها در این شیوه بیشتر از همه است. ساختمان‌هایی که در این شیوه ساخته می‌شدند، همچون گنبد سلطانیه و
مسجد علیشاه تبریز از اندازه‌های شاهانه برخوردار بودند.


شیوه اصفهانی:
مسجد امام اصفهان، مسجد شیخ لطف‌الله، مدرسه خان شیراز، مجموعه گنجعلی‌خان کرمان، کاخ چهلستون، هشت بهشت، مدرسه چهارباغ اصفهان، مدرسه امام کاشان و مدرسه آقا بزرگ کاشان از نمونه‌های این شیوه معماری به شمار می‌روند. خاستگاه این شیوه اصفهان نبوده ولی در اصفهان رشد کرده و بهترین نمونه‌های آن در این شهر ساخته شده‌اند. این شیوه کمی پیش از روی کار‌آمدن صفویان از زمان قره‌قویونلوها آغاز شده و در پایان روزگار محمد‌شاه قاجار، دوره نخست آن به پایان می‌رسد. دوره دوم آن زمان انحطاط این شیوه است که در واقع از زمان افشاریان آغاز و در زمان زندیان دنبال شد ولی انحطاط کامل آن از زمان محمدشاه آغاز شد و در دگرگونی‌های معماری تهران و شهرهای نزدیک به آن آشکار شد و از آن پس دیگر شیوه‌ای جانشین شیوه اصفهانی نشد.


 
 
شیوه معماری خراسانی
نویسنده : - ساعت ۱:٠۸ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/۸/٥
 

: شیوه معماری خراسانی
در همان هنگام که اهریمن نفاق کشور ساسانیان را به ورطه نیستی و نابودی می کشاند سروش خدایی بیابان نوردان عرب را از جاده کفر و نفاق به راه هدایت و نجات می خواند . عرب که حتی خود نیز خویشتن را پست و وحشی میخواند در زیر لوای دینی که محمد رسول الله آورده بود ، در راه وحدت و عظمت گام می زد . پیام تازه ای که خود را حامل آن می دانست همه جهان را به برادری و برابری و نیکی می خواند و از شرک و نفاق و ظلم و بیداد نهی می کرد . نه فقط همان اعراب که زندگیشان تماما" در فساد و شرک و تطاول می گذشت ، بلکه ایران و روم نیز که رسم و آئین دیرینشان دستخوش اختلاف و تعصب روحانیون گشته بود ، در آن روزگاران به چنین پیام دلنشین نیاز داشتند و آن را مژده رهایی و نجات تلقی می کردند . در اثر نشر این آئین اصول طبقاتی جامعه در هم فرو ریخت تا بدانجا که یعقوب لیث که میبایستی در سیستان به رویگری پردازد توانست امارات سیستان را بدست آورده و دودمان صفاریان را بنیان گذارد . از آنجایی که آئین اسلام بجز تقوی هیچ امتیاز دیگری برای برتری انسانها قائل نمی شود ، این امر به مزاج خلفای بنی امیه و بنی عباس که تفاخر نژادی و اشرافیت در خونشان جاری بود سازگار نمی آمد و سبب زیر پا گذاردن احکام گشته و به دنبال آن تضادهایی پدید آمد که طبعا" باعث بروز نهضت هایی در بین اعراب و ایرانیان و بر ضد این بندگان جاه و مقام و شهرت گشت . 
از رهبران این جنبشها : به آفرید ، اسحاق ترک ، المقنع و بابک را می توان نام برد که همه برای نفوذ در دل مردم رنگ دینی به خود گرفتند و نیز از قیام هایی که منجر به تشکیل سلسله ای و تداومی هر چند کوتاه شد می توان از طاهریان در خراسان ، صفاریان در سیستان ، سامانیان در ماوراء النهر و علویان در طبرستان نام برد . به هر حال روش های رایج در معماری این دوره از تاریخ ایران تحت عنوان شیوه خراسانی نامیده می شود و مجموعه روش های معماری که از این به بعد مورد بررسی قرار خواهند گرفت یعنی خراسانی ، رازی ، آذری و اصفهانی در حقیقت هویت معماری ایران بعد از اسلام را مشخص می کنند و به همین دلیل از اهمیت فوق العاده ای برخوردارند . در این قسمت به اولین شیوه معماری بعد از اسلام یعنی شیوه خراسانی پرداخته می شود.
   
معماری در این دوره
در دوران صدر اسلام ، شکوه و عظمت معماری گذشته ایران ( ساسانیان و ... ) به هیچ وجه مورد پذیرش و قبول نبود. با ورود آئین جدید و فرهنگ پربار اسلام همچنانکه شکوه و تجمل از زندگی مردم رخت بربست، معماری نیز به سادگی و بی پیرایگی گرائید. در این دوران بناهای باشکوه را خراب می کردند و بر روی آن ها و با استفاده از مصالح آن ها بنایی « مردم وار » می ساختند. مسجد پیامبر که بنایی ساده و معمولی بود، سرمشق معماران ایرانی قرار گرفت، چنانکه تمام مساجد قرون اولیه اسلام با همان سادگی ساخته می شد. بدلیل اینکه خود پیامبر در ساخت این مسجد دست داشت. این ساختمان در نزد مردم ایران و معماران ایرانی از اهمیت خاصی برخوردار بود. مسجد پیامبر بنایی ساده و متشکل از فضایی حدودا" مربع شکل بود که در وسط آن تنه درخت نخلی قرار داشت که در هنگام نیاز به کمک آن بوسیله شاخ و برگ درختان سقفی برای آن فضا درست می کردند. در بیرون و کنار آن صفه ای برای اقامت مهاجرین و سایر پیروان پیامبر که بی جا و مکان بودند درست کردند. درضمن درجلوی آن زمینی صاف و هموار بود که برای تشکیل جماعت از آن استفاده می شد.
از ویژگی های بارز این دوره کوتاه شدن ارتفاع بناها است. گنبد را تا آنجا که ممکن بود کوتاه درست می کردند و همچنین گاهی درگاه ها را تا آن حد کوتاه می ساختند که انسان به هنگام ورود مجبور به خم شدن می گشت. تزئینات تقریبا" بکلی از بناها دور شده بود. ساختمان ها ساده و بی پیرایه ساخته می شدند. اکثر مساجد به شیوه پارتی، بصورت شبستانی و چهارطاقی ( البته بی پیرایه و کم ارتفاع ) ساخته می شدند. مساجد را در ابتدا بدون درب می ساختند و همیشه بروی هرکس باز بود، حتی در مناطق سردسیر هم برای مساجد درب نمی گذاشتند بلکه به کمک حصیر آن را می پوشاندند. اما بعدها به تقلید از معماری ساسانی ( پارتی ) مساجد را باشکوه می ساختند.








  
   
مسجد تاریخانه دامغان:

 
 
 برای مثال مسجد تاریخانه دامغان قابل ذکر است. این مسجد مهمترین مسجد باقی مانده از شیوه معماری خراسانی است. مساجد بعدی بزرگتر و باعظمت بیشتری ساخته می شدند و در آن ها « ایوان » مثل معماری قبل از اسلام بصورت عنصری مهم و یکی از اجزای لاینفک در طرح معماری مساجد بکار می رود. یکی دیگر از خصوصیات مهم معماری این دوره جایگزین شدن قوس های جناغی به جای قوس های هلوچین و مرغانه دوره پارتی است. بدلیل ارتفاع کمتری که قوس های جناغی نسبت به قوس های هلوچین هم دهانه خود دارند. جایگزینی آنها بجای قوس های هلوچین و مرغانه باعث کمترشدن ارتفاع ساختمانها نیز می شده است. بتدریج هر قدر از دوران صدراسلام جلوتر می رویم با نمونه های پیشرفته تری از قوس های جناغی ( که به آن ها دولنگه یا لنگه ای یا نیزه دار نیز می گویند ) روبرو می شویم، تا اینکه در دوره اصفهانی به عالی ترین و جالب ترین نمونه از این قوس ها برمی خوریم، یکی دیگر از ویژگی های معماری این دوره استفاده از مصالح بومی و محلی مثل خشت خام و پخته با ابعاد دوره پارتی و نیز کاه گل و ... می باشد. 
مهمترین ساختمانی که پس از اسلام به بافت شهرهای ایران راه پیدا کرد مسجد است. بدلیل اهمیت ویژه ای که مسجد در بافت شهرها و روستاها دارد، بررسی اصول معماری مساجد، روشی است که ما را بهتر و بیشتر با اصول معماری هر دوره آشنا می کند. دراین جا مراحل مختلف ساخت مساجد را در دوره های مختلف مورد بررسی قرار می گیرد. لازم به توضیح می باشد که این بررسی صرفا" مربوط به دوره صدر اسلام و شیوه خراسانی نیست، بلکه بطور کلی روش های معماری و ساختمانی مساجد را از صدر اسلام تا پایان شیوه اصفهانی ( دوره قاجاریه ) دربرمی گیرد.
مسجد
اولین مسجد پس از هجرت پیامبر در محلی بنام قبا بنا شد. کیفیت ساختمانی این مسجد روشن نیست. پس از چند روز که آن حضرت به مدینه می روند در آنجا مسجدی بوسیله پیامبر، مهاجرین و انصار در فضایی تقریبا" مربع شکل به مساحت 50 مترمربع با خشت و سنگ لاشه ساخته می شود. در بنای مساجد هم مثل سایر ساختمان ها « مردم واری » و پرهیز از شکوه و عظمت در تمام بلاد اسلامی رعایت می شد و در هرکجا که اقدامی حاکی از عظمت طلبی بروز می کرد، سخت با آن مقابله می شد. بعد از آنکه « امویان » زمام امور را به دست گرفتند و حکومتی موروثی و تجمل خواه را مستقر کردند، پایتخت از مدینه به دمشق منتقل شد و تحت تاثیر فرهنگ بیزانس و ایران ساسانی اقدام به ساخت بناهای مجلل و با شکوه نموده و آداب و رسوم گذشته را تجدید کردند. مسجد کوفه که در سال 12 هجری بنا شده بود در اوایل این دوره ( سال 40 هجری ) به شکل فضای شبستانی و با حیاط مرکزی تجدید بنا شد. یکی از مهمترین آثار این دوره مسجد دمشق است که آن را می توان اولین مسجدی دانست که به هزینه زیاد و شکوه فراوان ساخته و آراسته شد. گفته اند که ساختمان این مسجد مدت 9 سال که هرروز 9000 مرد به سنگ بریدن اشتغال داشته اند، طول کشیده است. 
مسجد دمشق
   

« مقصوره » و « محراب » در این دوره به مسجد اضافه شده است. درباب علت پیدایش مقصوره گفته شده است: زمانیکه خارجی معاویه بن ابی سفیان را زخمی کرد، او برای حفظ جان خود دستور داد دیواره ای پیرامون محراب بگو نه ای بسازند که کسی نتواند به محراب نزدیک شود. زمانیکه « ولید » اقدام به تعمیر مسجد نمود، یک تورفتگی در وسط دیوار سمت قبله ایجاد کرد، چون شکل مذکور شباهتی به معماری بناهای مسیحیت داشت، در آغاز عده ای از سنت گرایان با آن مخالفت کردند، اما بهرحال پس از چندی بنای محراب در مساجد متداول گشت. عباسیان با یاری ایرانیان بقدرت رسیدند و پایتخت به شرق جهان اسلام یعنی شهر نوبنیاد بغداد منتقل شد. نفوذ روز افزون ایرانیان در همه شئونات خلافت و اداره سرزمین های اسلامی، از سویی سبب توجه خلفای عباسی به غلامان ترک شد و از سوی دیگر درآغاز باعث استقلال نسبی ایالات ایران و سرانجام مقدمه تشکیل حکومت های ملی مثل طاهریان، صفاریان، سامانیان و آل بویه گردید. اینان شکوه و عظمت حکومت ساسانیان را درنظر داشتند و در زمینه های گوناگون آن را الگوی خویش قرار می دادند. معماری هم از این تمایل برکنار نماند و مسجد و سایر بناهای شهری به تقلید از بناهای پیش از اسلام باشکوه تمام ساخته می شدند. از این دوران به بعد معماری وارد مرحله جدیدی می شود که تحت عنوان « شیوه معماری رازی » نامیده می شود. درواقع پس از سپری شدن دوران سادگی و بی پیرایگی معماری درصدراسلام شیوه معماری رازی شروع شده و تا حمله چنگیز مغول به ایران ادامه پیدا می کند. مسجد علاوه برعملکردهای مذهبی و عبادی دارای عملکردهای دیگری نیز بود. دراین دوره مسجد نقطه عطفی در شهر محسوب می شد که دارای عملکردهای وسیع اجتماعی بود منجمله: اولا" فضایی برای برگزاری مراسم دینی و مذهبی بود و به دلیل اهمیتی که آئین اسلام به جماعت و گروه های انسانی به عنوان عاملی مهم برای همنوایی می داد طبیعی است که مردم نیایش در فضای جمعی را مقدم بر نیایش و عبادت در خانه می دانستند. ثانیا" از فضای مسجد برای تعلیم احکام دینی نیز استفاده می کردند ( مدرسه ) ثالثا" بعلت یکی بودن حکومت سیاسی و دینی از مساجد برای اعلام دستورهای خلیفه و اطلاعیه های مالیاتی و ... استفاده می شد. رابعا" یکی دیگر از عملکردهای محل قضاوت بوده است. ابتدا مساجد را در اول بازار و نقطه عطف شهر می ساختند که براحتی در اختیار تازه واردان و اکثریت مردم باشد و کم کم و به مرور بازار از دو طرف مسجد توسعه یافت و مسجد در اواسط بازار قرار گرفت. بهرحال طرح مساجد ایران را در دوره خراسانی ( و کمی بعد از آن در اوایل دوره رازی ) می توان به سه گروه شبستانی، چهارطاقی و ایوانی تقسیم نمود.
مساجد شبستانی
مهمترین مسجد این دوره با طرح شبستانی، مسجدی است بنام تاریخانه که در دامغان واقع است، این مسجد دارای پلانی مستطیل شکل است و مرکب از یک حیاط مرکزی به شکل مربع و شبستانی در سمت قبله و رواقهایی در اضلاع دیگر حیاط می باشد. پوشش های سقف این مسجد گهواره ای است ( تعریف ریاضی طاق گهواره ای چنین است: طاق گهواره ای از حرکت یا انتقال افقی یک قوس در فضا بوجود می آید ) قوس های این ساختمان هلوچین است. البته با اندکی تمایل به جناغی. در واقع در این مسجد اولین مراحل تبدیل و جایگزینی قوس جناغی را مشاهده می کنیم. ستون های این مسجد با آجر ساخته شده و اندود نازکی از ساروج دارد. ( اگر ابعاد ستونهای این مسجد با ستون های تخت جمشید مقایسه شود و یا ارتفاع این ساختمان با ایوان مداین مقایسه شود بیشتر به تفاوت معماری خراسانی با دوره های قبل پی می بریم.) در این بنا علاوه بر آجر از خشت نیز استفاده شده است. مسجد متعلق به قرن دوم هجری است، البته مناره استوانه ای شکل آن متعلق به دوره سلجوقی ( شیوه رازی ) است.
در فهرج یزد مسجدی وجود دارد که به مسجد فهرج معروف شده است و از اولین مساجد شبستانی ایران محسوب می شود.

مسجد فهرج:
 
   
  این مسجد متعلق به قرن اول هجری است و به عنوان یکی از مهمترین مساجد ایران شناخته شده است. مسجد جامع نائین نیز یکی دیگر از مساجد شبستانی است که شامل یک حیاط مرکزی و سه شبستان و یک رواق در پیرامون حیاط مرکزی است.
مسجد جامع نائین 
  
   
  
 این مسجد در قرن چهارم هجری بنا شده و به اواخر دوره خراسانی تعلق دارد. طاق های این مسجد نیز آهنگ ( آهنگ همان طاق و پوشش گهواره ای است ) و اصول معماری آن شبیه مسجد تاریخانه ( خدای خانه ) دامغان است. نکته قابل توجه در مورد طرح شبستانی بناها ( مساجد )، شباهت آن ها با برخی از بناهای پیش از اسلام بویژه بناهای دوره هخامنشیان است که اکثرا" با نام چهل ستون و ... معرفی شده اند.
یکی از مسائل بسیار مهم در ساختمان مساجد ( و سایر بناهای مذهبی ) این است که این ساختمان ها بروی قبله ساخته می شوند، یعنی محور اصلی ساختمان در جهت قبله قرار دارد. با توجه به اینکه در نقشه ساختمان ها معمولا" جهت شمال مشخص می شود، در نقشه مساجد علاوه بر جهت شمال، محور اصلی ساختمان نیز که بطرف قبله واقع شده است، مشخص است و از همین نکته می توان پی برد که ساختمان بطرف قبله ساخته شده است نه بطرف شمال و جنوب، این مسئله در مورد تمام انواع مساجد صادق است. در مساجد شبستانی، بدلیل اینکه شبستان فضایی است با تعداد زیادی ستون که بصورت دایره وجود دارند مشخص کننده شبستان مسجد می باشند و باز همین نکته می تواند ما را در شناخت عملکرد ساختمان از روی نقشه ( پلان ) آن یاری دهد.
مساجد چهارطاقی
به بنایی متشکل از چهار ستون ( واقع در چهار راس سطحی بشکل مربع ) که بوسیله چهارقوس بهم متصل شده اند و دارای چهار گوشوار برای ایجاد زمینه ای دایره ای شکل برای گنبد روی آن می باشد، چهارطاقی می گویند. پیش از اسلام چهارطاقی ها عموما برای ساخت آتشکده ها بکار می رفت. تعدادی از این آتشکده ها که از بیش از اسلام پایدار مانده بود، از سوی مردم برای فضای عبادت مناسب تشخیص داده شد. برای استفاده از چهار طاقی به عنوان یک مسجد ابتدا درگاه سمت قبله را با دیواری مسدود و در آن محرابی تعبیه می کردند و اگر در طرفین بنا هیچ فضایی در نظر نداشتند آن دو درگاه طرفین را نیز مسدود می کردند و تنها درگاه روبروی محراب باز می ماند و گاهی اوقات در مناطق سردسیر اندکی آن را تنگ می کردند و به این ترتیب چهارطاقی به مسجد تبدیل می شد. یکی از کهن ترین مساجد سبک چهارطاقی، مسجد یزد خواست است که علاوه بر دیوارهایی که در سه سوی چهارطاقی اضافه شده است. ایوانی هم در جلوی آن ساخته شده است. 
در واقع طرح آن که عبارت از ترکیب یک چهارطاق و یک ایوان می باشد، در مساجد و بناهای دیگر هم بکار رفته است.یکی از نکاتی که که درمورد نقشه های قدیمی می باشد این است که خط چین نشان دهنده گنبد و دایره خط چین کوچک نشان دهنده مناره است.
مساجد ایوانی
مشهور است که شرق ایران و نواحی خراسان، خاستگاه ایوان به عنوان یک فضای مهم معماری بوده است. در زمان اشکانیان ایوان با سقف گهواره ای یکی از عناصر مهم بناهای عظیم محسوب می گشت. البته ایوان ستوندار از عناصری است که در بناهای هخامنشیان بصورت تالار صدستون، آپادانا و ... مشاهده شده است. ایوان ستوندار همچنین در منازل مسکونی غرب و شمال کشور نیز وجود داشته است. بطور کلی ایوان فضایی است که از یک طرف باز و از سه طرف دیگر مسدود است. البته مسدود بودن از سه طرف دیگر به این معنا نیست که کاملا" بسته است بلکه در سه طرف دیگر ورودی هایی به فضاهای اطراف وجود دارد البته ممکن است، یک طرف از سه طرف کاملا" مسدود باشد که در مساجد ایوان دار معمولا" چنین است. در تعدادی از مساجد، ایوان بصورت ترکیبی همراه با چهارطاقی بکار رفته است، علاوه بر آن ها مساجدی هم بوده اند که تنها یک ایوان داشته اند که به مساجد یک ایوانی معروف اند، مثل مسجد نیریز که بعدها یک ایوان دیگر نیز به آن اضافه شده است و درحال حاضر نقشه آن دارای دو ایوان است. مساجدی هم از ترکیب دو ایوان بوجود آمده بودند که به « مساجد دو ایوانی » معروف اند مثل مسجد فریومید و مسجد روزن. در مجموع ایوان از عناصر بسیار مهمی است که به همراه دیگر عناصر معماری ایران زمینه را برای مساجد چهارایوانی مساعد می کند ( مساجد چهارایوانی به عنوان جاافتاده ترین و اصیل ترین مساجد ایرانی شناخته شده اند. )
   
مساجد چهارایوانی
در دوره سلجوقیان ( شیوه معماری رازی ) احداث بناهای مذهبی و معابد مورد توجه قرار گرفت و تحولاتی در طرح مساجد پدید آمد ( بنابراین اطلاعات موجود طرح چهارایوانی در این دوره در مساجد نضج می گیرد ) « آندره گدار » در اثر تحقیقات خود به این نتیجه رسیده است که مدرسه نظامیه « خوارگرد » یکی از اولین بناهای چهارایوانی در ایران است. آندره گدار عقیده دارد که طرح این مدرسه نمونه ای بود که مساجد را با توجه به آن تبدیل به فضای چهارایوانی کردند. احتمالا" یکی از مساجدی که تغییر شکل داد، مسجد جامع اصفهان است که تاریخ اولین بنای آن سال 156 هجری است و سپس درطول زمان بارها و بارها توسعه داده می شود. بااین حال مهمترین تغییر دربنای مسجد با بنای دو گنبد در جناح جنوبی و سپس شمالی مسجد ( گنبد خواجه نظام الملک و گنبد تاج الملک ) و پس از مدتی با تبدیل طرح شبستانی به طرح چهارایوانی صورت می گیرد.


مسجد جامع اصفهان
  
 
   
 
 پیش از اسلام هم در بناهای عظیم از سیستم چهارایوانی استفاده می شده است و یکی از نمونه های آن کاخ آشور می باشد. مسجد جامع زواره یکی از اولین مساجدی است که در نیمه اول قرن ششم هجری ( 530 هجری ) از ابتدا بصورت چهارایوانی ساخته شد. این مسجد شامل حیاطی مربع شکل و گنبدخانه ای در جهت قبله و چهارایوان در چهارطرف حیاط مرکزی و شبستان هایی در چهار سوی حیاط می باشد. بعد از آن مسجد جامع اردستان که مدت زیادی از تاریخ بنای آن نمی گذشت، تغییر شکل یافت و تبدیل به مسجد چهار ایوانی شد.

مسجد جامع اردستان
 
   

مسجد جامع اصفهان بدلیل استمرار معماری و ساختمان سازی در آن از اهمیت ویژه ای برخوردار است و بصورت مجموعه ای از 9 قرن معماری اسلامی ایران تبدیل شده است. هسته اولیه این مسجد مربوط به قرن دوم هجری است ولی تا اواسط دوره صفویه الحاقات گوناگونی در این ساختمان انجام گرفته است. مهمترین تغییرات این مسجد در دوره سلجوقیان صورت گرفته است. در معماری ایرانی رنگ آمیزی یکی از ضروریات است. ( منظور از رنگ آمیزی بکاربردن کاشیهای رنگی است که دوام بسیار زیادی دارند. ) که در مسجد جامع اصفهان نیز این نوع رنگ آمیزی بکار رفته است.
یکی از مسائل مهم در طرح مساجد ایوانی، این است که ایوان روبه قبله عمیق تر از سایر ایوان ها ساخته می شود. دیگر اینکه اگر در ساختمان مسجد گنبد وجود داشته باشد، حتما" در فضای پشت ایوان رو به قبله است. به فضایی که گنبد بر فراز آن قرار گرفته است و پشت ایوان رو به قبله قرار دارد گنبد خانه می گویند. ممکن است مساجد ایوانی بیش از یک گنبد داشته باشند مثل مسجد جامع اصفهان، که در این صورت باز هم یکی از گنبدها بروی ایوان روبه قبله ساخته می شود. مسجد جامع اردستان بعد از ساخت مسجد زواره، بصورت چهارایوانی تغییر یافت. در مساجد محراب ها در فضای زیرگنبد و در انتهای این فضا و بروی دیوار انتهایی بصورت یک فرورفتگی دیده می شود.
تحول و تکامل در طرح، اجرا و تزئینات مساجد پیوسته راه تکامل می پیمود. در دوره ایلخانان، اصول پیشین معماری حفظ شد، ضمن آنکه اهمیت بسیاری به ارتفاع بنا و جلوه سردرها و ظرافت عناصر آن می دادند. ( شیوه معماری آذری ) ایوان ها در زمان ایلخانان نسبت به دوره قبل باریکتر و مرتفع تر ساخته می شد و برای مرتفع نشان دادن بنا، در گنبدها شیارهایی عمودی ایجاد می کردند. این تحولات تا دوره صفویه ادامه یافت و در این عهد بناهای بسیاری منجمله مساجدی با طرح چهارایوانی بنا شد و هرچند که از نظر زیبایی و ظرافت پیشرفت هایی پدید آمده بود، اما بخاطر عجله و شتاب خطاها و کاستی هایی هم نسبت به گذشته در زمینه استراکچر ( اسکلت و استخوان بندی ) بنا بوجود آمد. در مجموع باید طرح چهارایوانی که شامل یک حیاط مرکزی با چهار ایوان و گنبدخانه و شبستان و دیگر ملحقات می باشد را باشکوه ترین طرح مساجد ایران دانست که نه تنها در مساجد، بلکه در مدارس و در کاروانسراها ( با تغییراتی نسبت به ساختمان مساجد ) نیز بسیار مورد استفاده قرار گرفت و از مرزهای ایران هم فراتر رفت و در طرح مدارس علمیه برخی از کشورهای مسلمان برگزیده شد و عموما" در این حالت هر ایوانی به یکی از مذاهب چهاگانه اهل سنت برای تعلیم و تعلم علوم دینی اختصاص یافت.
مناره در مساجد
مناره به معنای جای آتش و جای روشن کردن آتش است. در ایران قبل از اسلام ساختمان های بلندی بشکل استوانه ( برج یا میل ) وجود داشته است که در بین شهرها و برکنار راه های ارتباطی ساخته می شده است. هدف از احداث چنین بنایی راهنمایی مسافران و مشخص نمودن مسیرهای ارتباطی بوده است، شب ها برفراز این مناره ها آتش می افروختند تا درشب هنگام نیز بتواند عملکرد خود را حفظ کند. اعراب به این ساختمان ها نام « مناره » نهادند. یکی از مهمترین این برج ها در فیروزآباد فارس قرار دارد که به برج آتش معروف است. پس از اینکه مسلمانان برای اعلام اوقات شرعی تصمیم گرفتند اذان بگویند، برای اینکه صدای موذن بهتر و بیشتر پخش شود، موذن بر بالای یک بلندی ( پشت بام مسجد و ... ) قرار می گرفت و اذان می گفت. معماران ایرانی با توجه به اینکه در ساخت برج های آتش قبل از اسلام تجربه داشتند و چنین ساختمانی برای آن ها آشنا بود تصمیم گرفتند که در مساجد از این برج ها استفاده کنند و بدین ترتیب ساختمان مناره ها در مساجد شروع شد و موذن برای اذان گفتن برفراز آن ها قرار می گرفت و به همین دلیل موذنه نیز گفته می شوند، اصلی ترین عملکرد مناره ( موذنه ) این است که برای اذان گفتن مورد استفاده قرار می گیرد و علاوه براین عملکرد اصلی، دارای عملکردهای دیگری نیز هست که به ذکر آن ها می پردازیم: مناره بدلیل ارتفاع زیادی که دارد عاملی است برای مشخص کردن محل مسجد از فاصله ای دور. در ایران بخصوص مناره ها را بلند می ساختند و بدین ترتیب حتی از بیرون شهرها، مناره های مسجد بچشم می خورند و همین مسئله عاملی است جهت معلوم بودن شهر از فاصله ای بعید. مناره بدلیل ارتفاع زیادی که دارد چشم را بطرف آسمان می کشاند و انسان با دیدن آن بیشتر به آسمان متوجه می شود و خلوص و خلوتی که لازمه دخول به مسجد است در او بوجود می آید. همچنین عاملی است جهت با عظمت و شکوه کردن مساجد. همچنین مناره عاملی است برای ایجاد نقوش تزئینی. هر قدر که مناره بلندتر می شود از قطر آن نیز کاسته می شود و بهمین دلیل ساختمان مرتفع تر بنظر می رسد. نقوش تزئینی بروی بدنه مناره ها ( گره سازی آجر و ترکیب آجر و کاشی که نقوش هندسی زیبایی بوجود می آورند و به « معقلی » معروف است، مقرنس و ... )جلوه بیشتری به ساختمان مساجد می دهد. بدلیل اینکه مناره ها هر چه بالاتر می روند باریکتر می شوند و حلقه ها و مقرنس های تزئینی زیبایی خاصی به آن می بخشند که می توان آن را بدسته های گل بخصوص نیلوفر و میخک تشبیه کرد ( به آن گلدسته نیز گفته می شود ) مطلب مهم این است که تا اوایل قرن ششم هجری ( قبل از آنکه معماری مجددا" شکوه و جلال قبل ازاسلام خود را تجدید کند ) مساجد با یک مناره ساخته می شوند ( مسجد جامع اردستان، زواره، نائین و ... ) ولی از این مقطع به بعد در اکثر مساجد از جفت مناره استفاده می کنند چون دو عدد مناره باعث ایجاد تقارن و تقارن سبب پیدایش عظمت و شکوه در ساختمان می شود.
بطور کلی قرینه سازی مشخصه غالب هنرهای هندسی ایران، بخصوص معماری است. بنابراین یک جفت مناره جهت القاء عظمت و شکوه بیشتر به ساختمان بکار می رفته است. ( توجه شود که برای اذان گفتن وجود یک مناره کافیست ) وزن مناره ها بطور مستقیم بر روی زمین وارد می شود و برای بالا رفتن از آن ها، داخل آن ها پلکانی وجود دارد که نور آن ها بوسیله پنجره های باریک و کوچکی که بر روی بدنه مناره وجود دارند تامین می شوند.














، شیوه‌ای در معماری ایرانی است که مربوط به سده پنجم تا آغاز سده هفتم (سامانیان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان) می‌باشد.
معماری این دوره را می‌توان مجموعه‌ای از تمام معماری‌های گذشته ایران دانست در این زمان بود که ادبیات ایران نیز زنده گشت و فردوسی شاهنامه را برای ایرانیان به جا گذاشت که یکی از پر افتخار ترین آثار ادبی ایران است. معماری نیز در این دوره با نغز کاری پارسی، شکوه و عظمت پارتی و ریزه کاری خراسانی همراه بود.
معماری در این دوره مشخصات معماری گذشته را در کاربری‌های جدید به کار برد. در این دوره با فراوانی‌های انواع معماری روبرو هستیم که در آنها از معماری‌های قبل از اسلام الگو گرفته شده است. در واقع با تشکیل حکومت سامانیان در شرق امپراطوری اعراب، اولین حکومت نیمه مستقل ایرانی تشکیل شد. حکومت طولانی و نسبتا طولانی این دولت باعث گردید تا نهضتی آغاز شود که به درستی از سوی بسیاری از محققین به عنوان تجدید حیات علمی و ادبی ایران دوره اسلامی نامگذاری شده ‌است. این دوره در حدود چهار قرن که با دولت سامانیان آغاز و حضیض آن با دولت خوارزمشاهیان است.
علت وقوع چنین نهضتی را که حدود چهار قرن قبل از این در در چین آغاز شد و چهار قرن بعد از افول آن در اروپا تحت رنسانس آغاز شد را مورخین و جامعه شناسان چنین متذکر شده اند:
1. به هم ریختن نظام کاستی و جایگزین شدن جهان بینی اسلامی به جای تقسیم ارثی و اجتماعی کار، موقعیت اجتماعی و روابط ناشی از آنها. 
2. آمیخته شدن تمدن های متفاوت، یونانی و مصری از یک سو و هندی و ایرانی از سوی دیگر در معجونی از فرهنگ های محلی از بلخ تا اندلس که چون ماده ای خام در تفکر و جهان بینی اسلامی به هم جوش می‌خورد و تمدن و هنر اسلامی را پایه گذاری می کند. تمدن و هنری که بخصوص در ایران سبب تجدید حیاط علمی، ادبی و هنری و رجوع به سنتها و رفتار‌های کهن می‌گردد. 
3. اختراع کاغذ در چین و رسیدن آن در قرن اول هجری قمری به سمرقند که موجب تکوین و تکثیر نظریه‌های گردید. 
4. امکان برخورد آزاد عقاید مختلف با یکدیگر بخصوص در قرن دوم هجری قمری و نظریه پردازی در همه زمینه‌ها، علی رغم ستیزهای عقیدتی. 
می توان چنین گفت معماران این دوره، هدف بازگرداندن معماری ایران به قدرت ساسانی را داشتند و سعی می نمودند در آثار معماری این دوره از اشکال و ترکیبات هندسی بنا، برای بیان قدرت و بقا استفاده شود و نهایت سعی خود را در ایجاد ارزشهای بصری ماندگار و بی نظیر به عمل می‌آوردند.
در معماری این دوره با گوناگونی بناها روبرو هستیم. در این دوره همانند دوره‌های قبل از اسلام مدرسه به عنوان بنایی مجزا وارد معماری شد و بناهای چهار ایوانی نیز از نو زنده شده و تز یینات نیز به بناها باز گردانده شد. 
 
دستاور‌های معماری دوره رازی:
1. پدید آمدن ساختمان با کارکردهای متفاوت همچون مدارس، آرمگاهها و... 
2. استفاده از طرح چهار ایوانی در بناها 
3. استفاده از تاقهای چهار بخش، کاربندی، تاق کلنبو و تاق چهار ترک 
4. ساخت گنبد به روشهای مختلف همچون گنبد رک و گسسته ناری و ابداع گنبد دو پوسته و گنبد ترکین با تویزه 
5. استفاده دوباره از مصالح مرغوب در بناها 
6. به کار بردن آجر پیشبر به دو صورت لعاب دار و بی لعاب 
7. ابداع شیوه معقلی که گره سازی با آجر و کاشی است 
8. به کار بردن نگاره‌های آجری با خطوط شکسته و مستقیم 
9. به کار بردن انواع گچ بری‌ها در بناها 
آنچه مسلم است دوره رازی را می‌توان رنسانسی برای ایران قدیم دانست که متاسفانه با حمله مغول به این کشور اکثر آثار این دوره نابود گردید و باز در ایران وقفه‌ای در امر هنر و معماری پیش آمد که این بار توسط اقوام وحشی تاتاربه وقوع پیوست.